ปวดสะโพกก็มี ปวดเข่าก็มา ถ้าจะผ่าตัด…ควรผ่าอะไรก่อนดี?

“หมอครับ ผมเจ็บทั้งสะโพกทั้งเข่า เดินไม่ไหวแล้ว ถ้าจะผ่าตัด ควรผ่าอะไรก่อนดี?”

นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอเจอบ่อยมาก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่ข้อเสื่อมมาพร้อมกันหลายตำแหน่ง ฟังแล้วเหมือนเป็นเรื่องไกลตัว แต่จริง ๆ ใคร ๆ ก็มีโอกาสเจอ เพราะทั้ง ข้อเข่าเสื่อม และ ข้อสะโพกเสื่อม เป็นโรคที่พบได้มากที่สุดในคนไทย โดยเฉพาะหลังอายุ 50 ปีขึ้นไป

หมอเลยอยากเล่าเรื่องนี้ให้ฟังแบบง่าย ๆ เข้าใจได้แน่นอนครับ

เคสตัวอย่างที่หลายคนเป็น

คุณลุงสมชาย อายุ 68 ปี มาหาหมอด้วยอาการเดินกะเผลก ปวดทั้งเข่าและสะโพก เวลาจะนั่งเก้าอี้หรือลุกขึ้นยืน ต้องใช้มือยันตัวช่วยพยุง บางครั้งเจ็บจนต้องหยุดเดินกลางทาง

ลุงถามหมอว่า “จะผ่าเข่าก่อนหรือสะโพกก่อนดี?” เพราะได้ยินเพื่อน ๆ บอกไม่เหมือนกัน บางคนว่าเข่าก่อน บางคนว่าสะโพกก่อน ทำให้สับสนไปหมด

จริง ๆ แล้ว คำตอบมีหลักคิดที่เข้าใจง่าย ถ้าอธิบายให้ถูกครับ

โรคข้อสะโพกเสื่อมคืออะไร?

ข้อสะโพกเป็นเหมือนบานพับใหญ่ที่เชื่อมระหว่างลำตัวกับขา เวลาข้อสะโพกเสื่อม กระดูกอ่อนที่เคยเรียบและลื่นจะสึกกร่อน ทำให้เกิดการเสียดสีของกระดูก เกิดปวดลึก ๆ ที่ขาหนีบหรือต้นขา บางครั้งร้าวลงมาที่เข่า จนคนไข้มักเข้าใจผิดว่าปวดเข่า ทั้งที่ต้นเหตุจริง ๆ มาจากสะโพก

เมื่อสะโพกเสื่อมมากขึ้น การเคลื่อนไหวจะติดขัด เดินผิดรูป น้ำหนักตัวลงไม่สมดุล และทำให้เข่าต้องรับแรงเกินปกติ

โรคข้อเข่าเสื่อมคืออะไร?

ข้อเข่าเป็นข้อที่ต้องรับน้ำหนักมากที่สุดในร่างกาย ทุกครั้งที่เราเดิน วิ่ง หรือนั่งพับเพียบ น้ำหนักจะกดผ่านข้อเข่าโดยตรง เวลาข้อเข่าเสื่อม จะมีอาการปวดเวลาเดินขึ้นลงบันได ลุกนั่งลำบาก เข่าโก่งผิดรูป บางครั้งมีเสียงดังกรอบแกรบ หรือบวมเป็น ๆ หาย ๆ

ถ้าเป็นรุนแรงมาก ๆ กระดูกจะเบียดจนขาโก่ง ทำให้เดินผิดปกติ

เมื่อสะโพกเสื่อมและเข่าเสื่อมมาพร้อมกัน

สิ่งที่หมอเจอบ่อยคือ คนไข้มักคิดว่า “เข่าเสื่อมมากกว่า” เพราะเจ็บเข่าชัดกว่า แต่ความจริง ต้นเหตุที่ทำให้เข่าเจ็บ อาจเริ่มมาจากสะโพกที่เสื่อมก่อน

ถ้ารีบผ่าตัดเข่า ทั้งที่สะโพกยังเสื่อมอยู่ ผลลัพธ์ของการผ่าตัดเข่าอาจไม่ดีเท่าที่ควร คนไข้ยังเดินไม่สวย เจ็บอยู่ หรือเข่าใหม่ที่ผ่าไปก็รับแรงผิดธรรมชาติอยู่ดี

แล้วควรผ่าอะไรก่อน?

โดยหลักการ หมอมักแนะนำให้ผ่าข้อสะโพกก่อน จากนั้นค่อยผ่าเข่า (ถ้ายังมีอาการ)

เหตุผลคือ:

1. สะโพกคือรากฐานของการเดิน ถ้าแก้ที่ต้นเหตุให้ดี การเดินและการลงน้ำหนักจะกลับมาสมดุล

2. หลังผ่าข้อสะโพกแล้ว อาการปวดเข่าบางส่วนอาจดีขึ้นเอง

3. ถ้าผ่าเข่าก่อน แต่สะโพกยังเสื่อม ผลลัพธ์ของการผ่าเข่าอาจไม่เต็มที่

แต่ทั้งนี้ การตัดสินใจจะขึ้นกับการตรวจร่างกายและเอกซเรย์ของแต่ละคนด้วย หมอจะช่วยประเมินอย่างละเอียด ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องทำเหมือนกัน 100%

การตรวจวินิจฉัย

หมอจะเริ่มจากการซักประวัติ อาการที่เจอ และตรวจร่างกาย จากนั้นอาจใช้การตรวจพิเศษ ได้แก่:

• เอกซเรย์สะโพก เพื่อดูว่าช่องข้อแคบ กระดูกงอก หรือมีการเสื่อมชัดแค่ไหน

• เอกซเรย์เข่า ดูแนวกระดูกโก่งหรือช่องข้อแคบ

• MRI อาจใช้ในกรณีที่สงสัยกล้ามเนื้อหรือเส้นเอ็นร่วมด้วย

ข้อมูลทั้งหมดนี้จะช่วยให้หมอแยกว่า อาการหลักจริง ๆ มาจากข้อไหนกันแน่

แนวทางการรักษา

การรักษามีหลายขั้นตอน ขึ้นกับความรุนแรง

• ระยะเริ่มต้น : ปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงนั่งยอง ๆ หรือนั่งพับเพียบ ใช้ไม้เท้าช่วยเดิน ควบคุมน้ำหนัก

• ยา : ยาแก้ปวดหรือยาแก้อักเสบ ใช้ในระยะสั้น ๆ เพื่อลดอาการ

• ฉีดยาเฉพาะที่ : เช่น ยาลดอักเสบเข้าข้อ โดยใช้เครื่อง ultrasound ช่วยนำทางเพื่อความแม่นยำ

• กายภาพบำบัด : บริหารกล้ามเนื้อรอบข้อให้แข็งแรงขึ้น ช่วยพยุงข้อ

• ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม : เป็นวิธีรักษาขั้นสุดท้ายในกรณีเสื่อมรุนแรง เดินไม่ได้ ใช้ชีวิตประจำวันลำบาก

พยากรณ์โรค

• ถ้าได้รับการผ่าตัดอย่างถูกต้องและทำกายภาพบำบัดต่อเนื่อง คนไข้ส่วนใหญ่จะกลับมาเดินได้ใกล้เคียงปกติ

• การผ่าตัดข้อสะโพกหรือข้อเข่าในปัจจุบันถือว่ามีความปลอดภัยสูง และช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นมาก

• หลังผ่าตัดควรดูแลรักษาน้ำหนักตัว และออกกำลังกายอย่างเหมาะสม เพื่อยืดอายุการใช้งานของข้อใหม่

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรู้

แม้จะไม่พบในทุกคน แต่ควรรู้ไว้ เช่น

• การติดเชื้อบริเวณข้อที่ผ่า

• ข้อเทียมหลวม เมื่อใช้งานไปนานหลายปี

• ข้อสะโพกหลุด (พบไม่บ่อย หากไม่ระวังท่าทาง)

หมอจะให้คำแนะนำป้องกันอย่างละเอียดหลังการผ่าตัด

หมอสรุปให้

ถ้ามีทั้ง ข้อเข่าเสื่อม และ ข้อสะโพกเสื่อม พร้อมกัน ส่วนใหญ่แนะนำให้ผ่า ข้อสะโพกก่อน เพราะเป็นการแก้ที่ต้นเหตุของการเดินผิดรูป แล้วจึงตามด้วยผ่าเข่าในภายหลัง (ถ้ายังมีอาการ)

การตัดสินใจสุดท้ายต้องอาศัยทั้งการตรวจร่างกาย เอกซเรย์ และการพูดคุยกับหมอผู้รักษา เพื่อวางแผนที่เหมาะกับร่างกายแต่ละคนครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ข้อสะโพกเสื่อม #ข้อเข่าเสื่อม #ผ่าตัดข้อเทียม #ปวดเข่า #ปวดสะโพก #หมอเก่ง