เกาต์ในผู้สูงอายุที่มีโรคไต — ทำไมถึงรักษายาก และควรดูแลอย่างไร?

“หมอครับ คุณพ่ออายุ 72 ปี มีโรคไตระยะ 4 อยู่แล้ว พักนี้มีอาการปวดข้อบวมบ่อย หมอบอกว่าน่าจะเป็นเกาต์ แต่ก็ทานยาลดกรดยูริกมา 3–4 เดือนแล้ว ค่ากรดยูริกก็ลดลง แต่ยังปวดอยู่ แบบนี้เป็นเพราะอะไรครับ?”

นี่คือคำถามที่ญาติผู้ป่วยถามบ่อยมากในห้องตรวจ และหมออยากใช้โอกาสนี้เล่าให้ฟังแบบง่าย ๆ เพื่อให้เข้าใจโรคและการดูแลได้ถูกต้องครับ

เกาต์คืออะไร?

เกาต์คือโรคข้ออักเสบที่เกิดจาก ผลึกกรดยูริก ไปสะสมในข้อ เมื่อร่างกายไม่สามารถขับกรดยูริกออกได้ดีพอ (โดยเฉพาะคนที่มีโรคไต) กรดยูริกในเลือดจะสูงขึ้นเรื่อย ๆ และตกตะกอนเป็นผลึกในข้อ ทำให้เกิดอาการปวด บวม แดง ร้อนอย่างเฉียบพลัน

อาการมักเกิดที่ข้อหัวแม่เท้า ข้อเท้า ข้อเข่า แต่จริง ๆ แล้วสามารถเกิดได้ทุกข้อ โดยเฉพาะเวลานอนหลับตอนกลางคืน ตื่นมาจะเจ็บจนเดินไม่ไหว

เกาต์แท้ และเกาต์เทียม แตกต่างกันอย่างไร?

• เกาต์แท้ เกิดจากผลึกกรดยูริก

• เกาต์เทียม เกิดจากผลึกแคลเซียมไพโรฟอสเฟต (CPPD)

อาการคล้ายกันมาก คือปวด บวม ร้อน แดงเฉียบพลัน ทำให้แยกจากกันได้ยาก ต้องตรวจน้ำในข้อด้วยกล้องจุลทรรศน์ถึงจะรู้ชัด

ที่สำคัญคือ ผู้สูงอายุ อาจเป็นได้ทั้งเกาต์แท้และเกาต์เทียมในคนเดียวกัน แม้ไม่พบบ่อย แต่ก็ทำให้การรักษาซับซ้อนขึ้น

ทำไมค่ากรดยูริกปกติแล้ว ยังปวดข้อได้?

หลายคนเข้าใจว่า ถ้าลดกรดยูริกจนอยู่ในเกณฑ์แล้ว อาการต้องหาย แต่จริง ๆ ไม่ใช่ครับ เพราะ…

• ผลึกเก่าที่ยังสะสมในข้อ อาจกระตุ้นให้เกิดการอักเสบได้ แม้เลือดจะไม่สูงแล้ว

• ช่วงเริ่มยาลดกรดยูริก บางคนกลับมีอาการปวดเกาต์บ่อยขึ้น (flare) เพราะผลึกเดิมค่อย ๆ สลาย

• ถ้าเป็นเกาต์เทียม จะไม่เกี่ยวกับระดับกรดยูริกเลย แม้ค่าจะต่ำก็ยังปวดได้

เกาต์กับโรคไต ทำไมต้องระวัง?

ผู้สูงอายุที่มีโรคไต จะมีความท้าทายในการรักษา เช่น

• ยาลดกรดยูริกบางชนิด ต้องปรับขนาดตามการทำงานของไต

• ยาแก้ปวดกลุ่มที่ใช้บ่อยในเกาต์ (NSAIDs) มักใช้ไม่ได้ เพราะเสี่ยงทำให้ไตแย่ลง

• การเลือกใช้ยา ฉีดยา หรือปรับพฤติกรรม ต้องทำอย่างระมัดระวังและอยู่ในการดูแลของแพทย์

อาการปวดซ้ำของเกาต์ จะเกิดบ่อยแค่ไหน?

คำตอบคือ ไม่แน่นอน ครับ ขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น

• ระดับกรดยูริกในเลือด

• ปริมาณผลึกที่สะสมในข้อ

• พฤติกรรมการกินและการพักผ่อน

บางคนปวดปีละครั้ง บางคนเดือนละครั้ง แต่หากควบคุมกรดยูริกได้ดีอย่างต่อเนื่อง (< 6 มก./ดล.) โอกาสกำเริบจะลดลงเรื่อย ๆ และบางคนอาจไม่กำเริบอีกเลย

การตรวจและวินิจฉัย

• ตรวจเลือด ดูค่ากรดยูริก

• เอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ข้อ เพื่อดูการอักเสบและการสะสมของผลึก

• ดูดน้ำในข้อ (ถ้าทำได้) เพื่อหาผลึกกรดยูริกหรือแคลเซียม ถือเป็นวิธีที่ชัดเจนที่สุด

การรักษาและดูแล

ปรับพฤติกรรม

ใช้ยาอย่างเหมาะสม

การติดตามระยะยาว

พยากรณ์โรค

• ถ้าควบคุมกรดยูริกได้ดี อาการปวดจะห่างลงเรื่อย ๆ และโอกาสข้อถูกทำลายน้อยลง

• แต่ถ้าไม่ควบคุม อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ก้อนโทฟัส (ก้อนกรดยูริกสะสม) ข้อพิการ หรือทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

หมอสรุปให้

เกาต์ในผู้สูงอายุที่มีโรคไต เป็นภาวะที่ซับซ้อน ต้องดูแลอย่างใกล้ชิดเพราะการใช้ยามีข้อจำกัด ถึงแม้ค่ากรดยูริกจะลดลงแล้ว ก็ยังมีโอกาสปวดข้ออยู่ได้จากผลึกที่สะสมเดิม หรือจากเกาต์เทียมที่ไม่เกี่ยวกับกรดยูริก ดังนั้น อย่าตัดสินจากค่าเลือดอย่างเดียว ต้องดูอาการและตรวจเพิ่มเติม

สิ่งสำคัญที่สุดคือ ควบคุมโรคอย่างต่อเนื่อง และอยู่ในการดูแลของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#เกาต์ #โรคไต #ปวดข้อ #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่งกระดูกและข้อ