ข้อเข่าเสื่อม รู้ทัน ป้องกัน และดูแลได้

เคยไหมครับ ตื่นเช้ามาแล้วรู้สึกปวดตึงที่เข่า เวลาจะลุกนั่งต้องค่อย ๆ ประคองตัว หรือเดินขึ้นลงบันไดแค่ไม่กี่ขั้นก็รู้สึกเหมือนเข่าจะล้าและเจ็บ หลายคนอาจคิดว่าเป็นเรื่องปกติของวัย แต่แท้จริงแล้วนี่อาจเป็นสัญญาณของ “ข้อเข่าเสื่อม”

คุณลุงสมชาย อายุ 62 ปี มักบ่นว่าปวดเข่าซ้ายเวลาเดิน ตอนแรกคิดว่าแค่ยืนนานไป แต่พอนานเข้ากลับปวดบ่อยขึ้น โดยเฉพาะเวลาเปลี่ยนท่าหรือเดินลงบันได เข่ามีเสียง “กรอบแกรบ” จนลุกนั่งลำบาก สุดท้ายไปหาหมอจึงรู้ว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมระยะต้น หากดูแลไม่ทันอาจถึงขั้นต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อ

ข้อเข่าเสื่อมคืออะไร

ข้อเข่าเปรียบเสมือน “บานพับ” ของร่างกาย ที่ช่วยให้เราลุก เดิน วิ่ง ได้คล่อง ข้อเข่ามีผิวกระดูกอ่อนคล้าย “เจลลี่” เคลือบอยู่เพื่อกันกระแทกและช่วยให้เคลื่อนไหวลื่น

เมื่ออายุมากขึ้น หรือใช้งานหนัก ผิวกระดูกอ่อนนี้จะสึกบางลงเหมือนฟองน้ำที่ถูกกดจนแบน ทำให้กระดูกที่แข็งกระทบกันโดยตรง เกิดการอักเสบ ปวด บวม และเคลื่อนไหวติดขัด อาการเหล่านี้คือสิ่งที่เราเรียกว่า ข้อเข่าเสื่อม

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

ข้อเข่าเสื่อมไม่ได้เกิดจากอายุอย่างเดียว แต่มีหลายปัจจัยร่วม ได้แก่

• ใช้งานข้อเข่าหนัก เช่น ยกของ เดินขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ นั่งยอง ๆ เป็นประจำ

• น้ำหนักเกิน ทำให้ข้อเข่าต้องรับแรงกดมากขึ้น

• เคยบาดเจ็บที่ข้อเข่า เช่น เอ็นฉีก หมอนรองกระดูกเข่าขาด

• พันธุกรรมหรือโครงสร้างกระดูกผิดปกติแต่กำเนิด

• อายุเกิน 50 ปี ข้อเข่าเริ่มสึกหรอตามธรรมชาติ

อาการและสัญญาณอันตราย

อาการที่พบบ่อยในผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อม ได้แก่

• ปวดข้อเข่า โดยเฉพาะเวลาลุกนั่ง เดินลงบันได หรือยืนนาน

• มีเสียง “กรอบแกรบ” เวลาขยับเข่า

• เข่าบวม ตึง หรือรู้สึกติด ๆ เวลาจะเหยียดหรือพับ

• เดินได้น้อยลง เพราะปวดหรือกลัวเข่าล้า

• รูปร่างเข่าเปลี่ยน เช่น เข่าโก่ง เข่าฉิ่ง

สัญญาณที่ควรรีบพบแพทย์ ได้แก่

• ปวดมากจนรบกวนชีวิตประจำวัน

• ข้อเข่าบวม แดง ร้อน

• เคลื่อนไหวเข่าไม่ได้ เหยียดไม่ออก หรือพับไม่ได้

• เดินแล้วขาอ่อนแรง มีอาการล้มง่าย

การตรวจวินิจฉัย

เมื่อไปพบแพทย์ มักเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และอาจมีการตรวจเพิ่มเติม เช่น

• เอกซเรย์ : เห็นช่องข้อเข่าแคบลง มีกระดูกงอก

• อัลตราซาวด์ : ใช้ตรวจของเหลวในข้อ หรือดูเส้นเอ็นรอบ ๆ

• เอ็มอาร์ไอ (เอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า) : ใช้กรณีต้องการดูรายละเอียดผิวกระดูกอ่อน เส้นเอ็น หรือหมอนรองเข่า

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด

โรคข้อเข่าเสื่อมสามารถดูแลได้หลายวิธีตามลำดับขั้น เริ่มจากวิธีง่าย ๆ ก่อน

1. ปรับพฤติกรรม

2. การใช้ยา

3. กายภาพบำบัด

4. การฉีดยาลดอักเสบแบบระบุตำแหน่งด้วยอัลตราซาวด์

5. ติดตามผลต่อเนื่อง

เมื่อไรควรพิจารณาผ่าตัด

หากรักษาวิธีข้างต้นแล้วอาการยังรุนแรง ปวดจนใช้ชีวิตไม่ได้ เดินไกลไม่ไหว หรือข้อเข่าผิดรูปมาก แพทย์อาจแนะนำการผ่าตัด เช่น ผ่าตัดส่องกล้อง ล้างข้อ หรือเปลี่ยนข้อเข่าเทียม ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ

พยากรณ์โรค

ผู้ที่ข้อเข่าเสื่อม หากดูแลและรักษาตามคำแนะนำ ส่วนใหญ่สามารถใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ อาการปวดจะดีขึ้น เคลื่อนไหวได้คล่องขึ้น แต่หากยังใช้งานหนักหรือน้ำหนักเกิน อาการอาจกลับมาเป็นซ้ำได้ง่าย

ภาวะแทรกซ้อนที่ควรระวัง

• ข้อเข่าติดจนเหยียดหรืองอไม่สุด

• ขาโก่ง เดินผิดรูป

• กล้ามเนื้อรอบเข่าอ่อนแรง ทำให้ล้มง่าย

• คุณภาพชีวิตลดลง เพราะเจ็บจนไม่อยากเคลื่อนไหว

แผนดูแลตัวเองเบื้องต้น

• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์

• ออกกำลังกายเบา ๆ เช่น ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน

• หลีกเลี่ยงการนั่งยอง ๆ หรือนั่งพับเพียบ

• ใช้ไม้เท้าช่วยเดินถ้าจำเป็น

• ประคบร้อนหรือเย็นเพื่อลดปวดตามอาการ

สรุป

ข้อเข่าเสื่อมเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและผู้ที่ใช้งานเข่าหนัก หากเริ่มมีอาการปวดเข่า ตึง ขัด มีเสียงดังเวลาเคลื่อนไหว ไม่ควรละเลย เพราะยิ่งรักษาเร็ว ยิ่งชะลอการเสื่อมได้ หากอาการไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อประเมินและเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสม

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ข้อเข่าเสื่อม #ปวดเข่า #รักษาเข่าไม่ผ่าตัด #กายภาพบำบัด #ฉีดยาลดอักเสบ #ข้อเข่าเทียม