ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ต้องรู้! ประเมินความเสี่ยงกระดูกหักก่อนจะสาย

FRAX Score คืออะไร? ใช้ประเมินความเสี่ยงกระดูกหักในคนกระดูกพรุนได้อย่างไร?

"หมอคะ แม่หนูอายุ 70 แล้ว เพิ่งหกล้มแล้วข้อมือหักค่ะ ตอนตรวจเจอว่ากระดูกบางมาก... แบบนี้เสี่ยงกระดูกหักซ้ำอีกไหมคะ? ต้องกินยาตลอดชีวิตหรือเปล่า?"

นี่คือคำถามที่หมอเจอบ่อยจากลูก ๆ หรือญาติของผู้สูงอายุ ที่เพิ่งประสบปัญหากระดูกหักจากอุบัติเหตุเล็กน้อย เช่น หกล้มจากที่ราบ หรือแค่สะดุดพื้น

หมอขอเล่าให้ฟังว่า หนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ใช้ช่วยประเมิน "ความเสี่ยงต่อการเกิดกระดูกหักในอนาคต" ก็คือ FRAX Score ครับ

FRAX Score คืออะไร?

FRAX (Fracture Risk Assessment Tool) คือ เครื่องมือที่ใช้คำนวณความเสี่ยงที่คนเราจะ “มีกระดูกหัก” ในช่วง 10 ปีข้างหน้า โดยเฉพาะกระดูกสะโพก กระดูกสันหลัง และกระดูกข้อมือ ซึ่งเป็นตำแหน่งที่พบบ่อยในคนกระดูกพรุน

FRAX ถูกพัฒนาโดยองค์การอนามัยโลก (WHO) เพื่อใช้ประเมินความเสี่ยงได้แม้ยังไม่ได้ตรวจวัดมวลกระดูก (Bone Mineral Density หรือ BMD) ก็ได้

ใครควรใช้ FRAX Score?

• ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน อายุ > 50 ปี ขึ้นไป

• ผู้ชายอายุ > 50 ปี ที่มีปัจจัยเสี่ยงกระดูกพรุน

• ผู้ที่เคยกระดูกหักจากการล้ม หรืออุบัติเหตุไม่รุนแรง

• คนที่กำลังพิจารณาจะเริ่มยารักษากระดูกพรุน

ปัจจัยที่ใช้คำนวณ FRAX มีอะไรบ้าง?

FRAX จะพิจารณาองค์ประกอบต่อไปนี้ร่วมกัน:

• อายุ

• เพศ

• น้ำหนักตัว / ส่วนสูง

• เคยกระดูกหักมาก่อนหรือไม่

• พ่อแม่เคยสะโพกหักหรือไม่

• สูบบุหรี่หรือไม่

• ดื่มแอลกอฮอล์เกิน 3 แก้วต่อวันหรือไม่

• ใช้ยาสเตียรอยด์นานหรือไม่

• โรคประจำตัว เช่น รูมาตอยด์ หรือตับ ไตเรื้อรัง

• ค่ามวลกระดูก (BMD) ที่สะโพก (ถ้ามี)

ค่า FRAX ที่ได้ หมายถึงอะไร?

ผลลัพธ์ของ FRAX จะออกมาเป็นตัวเลข 2 ค่า:

1. ความเสี่ยงกระดูกสะโพกหักใน 10 ปี (Hip fracture risk)

2. ความเสี่ยงกระดูกหักจากกระดูกพรุนตำแหน่งใด ๆ ใน 10 ปี (Major osteoporotic fracture risk)

ตัวอย่าง:

• FRAX Hip fracture = 6% → มีโอกาสสะโพกหักใน 10 ปี = 6 คนจาก 100 คน

• FRAX Major fracture = 20% → โอกาสมีกระดูกหักรวม (เช่น สันหลัง ข้อมือ) 20 คนจาก 100 คน ใน 10 ปี

FRAX Score เท่าไรจึงควรเริ่มยารักษากระดูกพรุน?

เกณฑ์ที่นิยมใช้กันคือ:

• Hip fracture risk ≥ 3%

• หรือ Major fracture risk ≥ 20%

หากค่ามากกว่านี้ ถือว่าเสี่ยงสูง และแพทย์อาจแนะนำให้เริ่มยารักษากระดูกพรุน แม้ยังไม่เคยกระดูกหักก็ตาม

ข้อดีของการใช้ FRAX คืออะไร?

• ใช้งานง่าย ประเมินได้เบื้องต้นแม้ไม่มีเครื่องตรวจมวลกระดูก

• ช่วยคัดกรองผู้ที่ควรได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

• ใช้ประกอบการตัดสินใจเริ่มยารักษาหรือยังรอได้

แล้วควรตรวจมวลกระดูกไหม?

การวัดมวลกระดูกด้วยเครื่อง DEXA scan จะให้ข้อมูลแม่นยำมากขึ้น โดยเฉพาะหาก:

• อายุ > 65 ปี (ผู้หญิง) หรือ > 70 ปี (ผู้ชาย)

• เคยกระดูกหัก หรือมีปัจจัยเสี่ยงสูง

• มีค่า FRAX สูงจากการประเมินเบื้องต้น

ยาที่ใช้รักษากระดูกพรุนมีอะไรบ้าง?

1. ยาชะลอการสลายกระดูก (เช่น bisphosphonates)

2. ยากลุ่มฮอร์โมนหรือยาคล้ายฮอร์โมน (เช่น SERMs)

3. ยากระตุ้นสร้างกระดูกใหม่ (เช่น teriparatide)

4. ยาฉีดป้องกันการสลายกระดูก (เช่น denosumab)

แพทย์จะเลือกให้เหมาะกับอายุ เพศ โรคร่วม และระดับความเสี่ยงของผู้ป่วยครับ

หมอสรุปให้นะครับ…

FRAX Score คือเครื่องมือที่ช่วยเรารู้ล่วงหน้า ว่าเรามีโอกาสกระดูกหักใน 10 ปีข้างหน้ามากแค่ไหน ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งวางแผนป้องกันได้ดี

ถ้าคุณหรือคนในบ้านเริ่มมีอายุเข้าเลข 5 เลข 6 หรือเคยล้มจนกระดูกหักมาก่อน ลองมาประเมินความเสี่ยงกันครับ จะได้ป้องกันก่อนที่จะเกิดปัญหาใหญ่ในอนาคต

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#FRAXScore #ประเมินกระดูกพรุน #เสี่ยงกระดูกหัก #ตรวจมวลกระดูก #กระดูกพรุนในผู้สูงอายุ #หมอเก่งกระดูกและข้อ