กระดูกพรุนกับข้อเสื่อมมีความเกี่ยวข้องกันอย่างไร?

“หมอคะ หนูสับสนค่ะ ไปตรวจสุขภาพที่โรงพยาบาล เขาบอกว่ามีกระดูกพรุน แต่เพื่อนอีกคนหมอบอกว่าเป็นข้อเสื่อม สองโรคนี้มันเหมือนกันหรือเปล่าคะ? แล้วถ้ามีกระดูกพรุนจะทำให้ข้อเสื่อมด้วยหรือเปล่า?”

นี่คือคำถามที่หมอมักเจอบ่อยมาก เพราะทั้งกระดูกพรุนและข้อเสื่อมมักเกิดในผู้สูงอายุ และทำให้หลายคนคิดว่าเป็นโรคเดียวกัน แต่จริง ๆ แล้วเป็นโรคที่แตกต่างกัน แต่ก็มีบางส่วนที่เชื่อมโยงกันอยู่

กระดูกพรุนคืออะไร?

กระดูกพรุนคือภาวะที่กระดูกบาง เปราะ แตกหักง่าย เกิดจากมวลกระดูกลดลงและโครงสร้างกระดูกเสื่อมสภาพ จึงไม่สามารถรองรับแรงกดหรือแรงกระแทกได้ดีเหมือนเดิม

ลักษณะสำคัญของกระดูกพรุน

• ไม่มีอาการเตือนชัดเจน มักพบโดยบังเอิญตอนตรวจสุขภาพ

• ผู้ป่วยบางรายจะรู้ตัวก็ต่อเมื่อกระดูกหัก เช่น ข้อมือ สะโพก หรือกระดูกสันหลังยุบ

• พบมากในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน และผู้สูงอายุทุกเพศ

ข้อเสื่อมคืออะไร?

ข้อเสื่อมเกิดจากการที่กระดูกอ่อนในข้อถูกใช้งานมานานจนสึกหรอ ทำให้กระดูกเสียดสีกัน เกิดการปวด ตึง บวม และข้อผิดรูปในที่สุด

ลักษณะสำคัญของข้อเสื่อม

• มักเริ่มมีอาการเมื่ออายุ 50 ปีขึ้นไป

• ปวดเวลาขยับข้อ เดินมาก หรือขึ้นลงบันได

• ข้อฝืดหรือตึง โดยเฉพาะตอนเช้า แต่จะดีขึ้นเมื่อเริ่มขยับ

• ได้ยินเสียงดังกรอบแกรบเวลาเคลื่อนไหวข้อ

• เอกซเรย์พบช่องข้อแคบลงและมีกระดูกงอก

ต่างกันอย่างไร?

• กระดูกพรุน → ปัญหาที่ “เนื้อกระดูก” บาง เปราะ แตกง่าย

• ข้อเสื่อม → ปัญหาที่ “กระดูกอ่อนและผิวข้อ” สึกหรอ ทำให้การเคลื่อนไหวลำบาก

ดังนั้น กระดูกพรุนกับข้อเสื่อมไม่ใช่โรคเดียวกัน แต่สามารถเกิดร่วมกันได้

ความเชื่อมโยงระหว่างกระดูกพรุนและข้อเสื่อม

1. เกิดในผู้สูงอายุเหมือนกัน

2. มีปัจจัยเสี่ยงใกล้เคียงกัน

• การขาดการออกกำลังกาย

• การรับประทานอาหารที่แคลเซียมต่ำ

• น้ำหนักตัวที่ไม่เหมาะสม

• พันธุกรรม

1. ผลกระทบต่อกันโดยอ้อม

• ผู้ที่เป็นกระดูกพรุน หากกระดูกสันหลังยุบหรืองอ จะทำให้การลงน้ำหนักที่เข่าผิดปกติ ส่งผลให้ข้อเข่าเสื่อมเร็วขึ้น

• ผู้ที่เป็นข้อเสื่อมแล้วเดินลำบาก มักเคลื่อนไหวน้อยลง ทำให้มวลกระดูกลดลงและเกิดกระดูกพรุนได้ง่ายขึ้น

1. อาจเกิดพร้อมกันในคน ๆ เดียวกัน

อาการที่ทำให้สับสน

• ผู้ที่เป็นกระดูกพรุน → มักไม่มีอาการชัดเจน แต่ถ้ามีกระดูกสันหลังยุบ จะมีอาการปวดหลังเรื้อรัง หลังโก่ง ตัวเตี้ยลง

• ผู้ที่เป็นข้อเสื่อม → จะมีอาการปวดข้อชัดเจน โดยเฉพาะข้อเข่า ข้อสะโพก ข้อนิ้วมือ

หลายครั้งที่คนไข้ปวดเข่าเรื้อรัง ก็จะกังวลว่ามาจากกระดูกพรุนหรือไม่ แต่จริง ๆ แล้วมักเกิดจากข้อเสื่อมมากกว่า

การตรวจวินิจฉัย

• กระดูกพรุน → ตรวจด้วยเครื่องวัดความหนาแน่นกระดูก (DEXA scan) เป็นมาตรฐาน

• ข้อเสื่อม → ตรวจด้วยเอกซเรย์ข้อ ดูช่องข้อแคบ กระดูกงอก หรือผิวข้อสึกหรอ

การแยกโรคอย่างชัดเจนสำคัญมาก เพราะการรักษาต่างกันโดยสิ้นเชิง

การรักษา

กระดูกพรุน

• เสริมแคลเซียมและวิตามินดี

• ออกกำลังกายที่ลงน้ำหนัก เช่น เดินช้า ๆ ยืนทรงตัว

• ใช้ยาที่ช่วยลดการสลายกระดูก หรือกระตุ้นการสร้างกระดูก ตามที่แพทย์เห็นเหมาะสม

ข้อเสื่อม

• ลดน้ำหนักเพื่อลดแรงกดที่ข้อ

• บริหารกล้ามเนื้อรอบข้อ เช่น กล้ามเนื้อต้นขา

• ใช้ยาแก้ปวดและยาลดอักเสบ

• ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด โดยใช้เครื่อง ultrasound ช่วยระบุตำแหน่ง

• ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมหรือข้อสะโพกเทียม หากข้อเสียหายมาก

การป้องกันไม่ให้เกิดทั้งสองโรค

• รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและโปรตีนเพียงพอ เช่น นม เต้าหู้ ปลาเล็กปลาน้อย

• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ทั้งแบบลงน้ำหนัก (เดิน) และแบบเสริมกล้ามเนื้อ (ยกน้ำหนักเบา ๆ)

• หลีกเลี่ยงการนั่งยอง พับเพียบ คุกเข่า นาน ๆ

• งดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

• ตรวจสุขภาพกระดูกและข้อเป็นประจำ โดยเฉพาะผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน

หมอสรุปให้

กระดูกพรุนและข้อเสื่อมไม่ใช่โรคเดียวกัน แต่สามารถเกิดร่วมกันได้ และมีผลกระทบซึ่งกันและกัน กระดูกพรุนทำให้เสี่ยงกระดูกหักง่าย ส่วนข้อเสื่อมทำให้การเคลื่อนไหวลำบาก ทั้งสองโรคนี้หากไม่ดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ จะทำให้คุณภาพชีวิตแย่ลงอย่างมาก

หมออยากบอกว่า... ไม่ว่าคุณจะเป็นกระดูกพรุนหรือข้อเสื่อม สิ่งสำคัญที่สุดคือการดูแลตัวเองอย่างต่อเนื่อง ทั้งการออกกำลังกายที่เหมาะสม การรับประทานอาหารที่ถูกหลัก และการตรวจสุขภาพเป็นประจำ หากมีอาการผิดปกติควรมาพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรักษาโดยเร็วครับ

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#กระดูกพรุน #ข้อเสื่อม #ปวดเข่า #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่งกระดูกและข้อ