เป็นเบาหวาน ทำไมถึงชามือชาเท้า?

หลายคนที่เป็นเบาหวานอาจเคยมีอาการ “ชามือชาเท้า” โดยเฉพาะช่วงกลางคืนหรือตอนตื่นนอนใหม่ ๆ บางครั้งเหมือนเข็มจิ้ม บางครั้งเหมือนผิวหนังหนา ๆ ไร้ความรู้สึก ทำให้กังวลว่านี่เป็นอันตรายหรือไม่ และเกี่ยวข้องกับเบาหวานจริงหรือเปล่า

เรื่องราวใกล้ตัว

คุณลุงสมชาย อายุ 58 ปี เป็นเบาหวานมานานกว่า 10 ปี ช่วงหลัง ๆ เริ่มมีอาการปลายเท้าชา เดินบนพื้นก็ไม่ค่อยรู้สึก เวลาใส่รองเท้ามักบอกว่ารู้สึกเหมือนมีเม็ดกรวดอยู่ในรองเท้าตลอด ทั้ง ๆ ที่ไม่มีอะไรอยู่จริง ๆ ตอนกลางคืนบางทีก็ปวดแสบ ๆ ร้อน ๆ จนต้องตื่นขึ้นมาเดินเล่น พอไปตรวจพบว่าเป็น “เส้นประสาทปลายเท้าเสื่อมจากเบาหวาน”

เบาหวานทำให้ชาได้อย่างไร

ลองนึกภาพเส้นประสาทเหมือนสายไฟที่มีฉนวนหุ้ม เมื่อเป็นเบาหวาน ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงนาน ๆ จะทำให้ฉนวนของเส้นประสาทค่อย ๆ เสื่อม การส่งสัญญาณก็ผิดเพี้ยน ทำให้เกิดอาการชาหรือปวดแปล๊บ ๆ ได้ บางครั้งเรียกว่า “เส้นประสาทปลายประสาทเสื่อม” ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยในผู้ป่วยเบาหวาน

อาการที่พบได้บ่อย

• ชาปลายมือ ปลายเท้า รู้สึกเหมือนใส่ถุงเท้าหนาหรือถุงมืออยู่ตลอดเวลา

• ปวดแสบ ปวดร้อนตอนกลางคืน

• เหมือนถูกเข็มจิ้ม ๆ หรือไฟฟ้าช็อตเล็ก ๆ

• สูญเสียการรับรู้ เช่น เหยียบตะปูแล้วไม่รู้สึกเจ็บ

สัญญาณอันตรายที่ควรรีบพบแพทย์

• มีแผลที่เท้าแต่ไม่เจ็บ จนปล่อยไว้จนลึกหรือเน่า

• เท้าอุ่น บวม แดง ร่วมกับมีอาการชา

• อาการชามือชาเท้าแย่ลงอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่สัปดาห์

โรคที่ต้องแยกจากเบาหวาน

อาการชามือชาเท้าไม่ได้เกิดจากเบาหวานอย่างเดียว ยังมีโรคอื่น ๆ ที่ควรพิจารณา ได้แก่

• หมอนรองกระดูกทับเส้น ทำให้ปวดหลังร้าวลงขา ชาเฉพาะแนวเส้นประสาท

• โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง แต่พบไม่บ่อย

• ขาดวิตามินบี 12 โดยเฉพาะคนที่กินมังสวิรัติหรือกินยาลดกรดเรื้อรัง

• เส้นประสาทกดทับเฉพาะที่ เช่น พังผืดกดเส้นประสาทข้อมือ ทำให้ชามือ

• โรคหลอดเลือดส่วนปลายตีบ ทำให้เลือดไปเลี้ยงเท้าไม่พอ เกิดปวดและชาเวลาเดิน

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เป็นง่ายขึ้น

• คุมเบาหวานไม่ดี น้ำตาลสูงเป็นเวลานาน

• สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์

• ความดันโลหิตสูง ไขมันสูง

• อายุที่มากขึ้น

การตรวจวินิจฉัย

1. ตรวจร่างกาย ตรวจการรับความรู้สึกที่เท้า เช่น ใช้เข็มแตะ ใช้สำลีสัมผัส หรือใช้ส้อมเสียง

2. ตรวจเลือด เพื่อดูระดับน้ำตาล ไขมัน วิตามินบี 12

3. เอกซเรย์ ใช้ในกรณีสงสัยกระดูกกดทับ

4. เอ็มอาร์ไอ (เอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า) ช่วยดูเส้นประสาทและหมอนรองกระดูกอย่างละเอียด

5. อัลตราซาวด์ ใช้ดูเส้นประสาทที่ถูกกดทับเฉพาะจุด เช่นที่ข้อมือ

แนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัด

• ปรับพฤติกรรม คุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ กินอาหารครบ เลี่ยงของหวาน ออกกำลังกาย เดินเบา ๆ หรือปั่นจักรยาน

• ยา แพทย์อาจให้ยาบำรุงเส้นประสาท วิตามินบี หรือยาลดอาการปวดเส้นประสาท

• กายภาพบำบัด เช่น การออกกำลังยืดเหยียด การนวดหรือกระตุ้นด้วยไฟฟ้าอ่อน ๆ

• การฉีดยาลดอักเสบแบบระบุตำแหน่งด้วยอัลตราซาวด์ ใช้ในรายที่เส้นประสาทถูกกดทับ ทำให้แม่นยำและลดผลข้างเคียง

• ติดตามผล ตรวจเช็กเท้าและมือเป็นประจำ เพื่อลดความเสี่ยงแผลเรื้อรัง

เมื่อไหร่ควรพิจารณาผ่าตัด

• กรณีเส้นประสาทถูกกดทับชัดเจน เช่น โรคพังผืดข้อมือกดเส้นประสาท

• อาการชา ปวด แย่ลงเรื่อย ๆ ทั้งที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้ว

• มีแผลที่เท้าซ้ำ ๆ เพราะเดินไม่รู้สึก

พยากรณ์โรค

• หากคุมน้ำตาลได้ดี อาการมักจะคงที่หรือลดลง

• หากปล่อยน้ำตาลสูงเรื้อรัง อาการจะค่อย ๆ แย่ลงและอาจทำให้เกิดแผลเรื้อรังจนต้องตัดเท้าได้

• อาจกลับมาเป็นซ้ำได้ถ้าดูแลตัวเองไม่ต่อเนื่อง

ภาวะแทรกซ้อนที่ควรระวัง

• แผลเบาหวานที่เท้า เพราะเดินเหยียบของมีคมแล้วไม่รู้สึก

• การติดเชื้อที่ลุกลามเร็ว เนื่องจากเลือดไปเลี้ยงไม่พอ

• เสียการทรงตัว เสี่ยงหกล้ม

แผนดูแลตัวเองเบื้องต้น

• ตรวจเท้าและมือทุกวัน หากมีแผลต้องรีบทำแผลและพบแพทย์

• ใส่รองเท้าหุ้มส้น นุ่ม กระชับ หลีกเลี่ยงรองเท้าแตะหรือเดินเท้าเปล่า

• งดบุหรี่และแอลกอฮอล์

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ แต่หลีกเลี่ยงที่เสี่ยงบาดเจ็บ

• ควบคุมน้ำตาล ความดัน และไขมันอย่างต่อเนื่อง

สรุป

อาการชามือชาเท้าในคนเป็นเบาหวานมักเกี่ยวข้องกับเส้นประสาทเสื่อมจากน้ำตาลสูงเรื้อรัง แต่ก็ต้องแยกจากโรคอื่น ๆ เช่น หมอนรองกระดูกทับเส้น หรือขาดวิตามินบี 12 หากมีอาการแปลก ๆ โดยเฉพาะแผลที่ไม่เจ็บหรืออาการแย่ลงเร็ว ควรรีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรักษาอย่างถูกต้อง เพราะหากปล่อยไว้อาจเกิดแผลเบาหวานหรือถึงขั้นตัดเท้าได้

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#เบาหวาน #ชามือชาเท้า #หมอนรองกระดูกทับเส้น #เส้นประสาทเสื่อม #แผลเบาหวาน #กายภาพบำบัด