ผู้สูงอายุสะโพกหัก + มีโรคประจำตัวหลายอย่าง ควรผ่าตัดไหม?

“หมอครับ แม่ผมหกล้มสะโพกหัก หมอบอกให้ผ่าตัดใส่ข้อสะโพกเทียม แต่แม่ก็อายุ 83 แล้ว เป็นทั้งเบาหวาน ความดัน หัวใจโตด้วย ผ่าตัดจะไหวเหรอครับ?”

เป็นคำถามที่ลูกหลานหลายคนกังวลมาก เพราะเข้าใจว่าการผ่าตัดเป็นเรื่องใหญ่ กลัวเสี่ยง กลัวผู้สูงอายุทนไม่ไหว เลยอยากให้รักษาแบบไม่ผ่าตัด แค่กินยา พักเฉย ๆ แต่หมออยากเล่าให้ฟังตรง ๆ ว่า สะโพกหักในผู้สูงอายุ ถ้าไม่ผ่าตัด โอกาสเสียชีวิตจะเพิ่มสูงขึ้นในเวลาไม่นาน

ทำไมสะโพกหักถึงอันตราย แม้ไม่ได้เสียเลือดมาก?

• กระดูกสะโพกเป็นจุดสำคัญที่รับน้ำหนักเวลายืน เดิน หรือนั่ง

• เมื่อหักแล้ว ผู้ป่วยจะเจ็บมากจนขยับตัวไม่ได้ นอนนิ่ง ๆ อยู่กับที่

• การนอนติดเตียงนาน ๆ ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนหลายอย่าง เช่น

• ภาวะเหล่านี้เองคือสาเหตุที่ทำให้ “สะโพกหักฆ่าชีวิตคนได้” โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว

ผ่าตัดเร็ว เพิ่มโอกาสรอดชีวิต

ในทางการแพทย์ มีหลักฐานชัดเจนว่า การผ่าตัดให้เร็วภายใน 24–72 ชั่วโมง หลังเกิดอุบัติเหตุ จะช่วยลดความเสี่ยงการเสียชีวิต และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาเดินได้เร็วที่สุด

หมอเปรียบให้เห็นภาพง่าย ๆ แบบนี้ครับ:

• ถ้าแม่คุณ ผ่าตัดใส่ข้อสะโพก ภายใน 2 วัน → ลุกเดินได้เร็ว → ปอดไม่ติดเชื้อ → กลับบ้านไว

• ถ้าปล่อยให้นอนเฉย ๆ หลายวันเพราะกลัวผ่า → เริ่มหายใจตื้น อาหารไม่ย่อย เคลื่อนไหวไม่ได้ → เสี่ยงเสียชีวิตมากขึ้น

แล้วโรคประจำตัวล่ะ? ไม่เสี่ยงเหรอ?

หมอเข้าใจว่า ลูกหลานทุกคนกลัวการดมยาสลบ หรือกลัวหัวใจจะหยุดในห้องผ่าตัด

แต่ในความจริง การแพทย์ยุคใหม่เตรียมความพร้อมได้ดีมากครับ:

• วิสัญญีแพทย์จะประเมินสภาพก่อนทุกเคส

• มักใช้วิธี บล็อกหลัง ไม่ดมยาสลบ ช่วยลดภาระหัวใจและปอด

• ให้ยาช้า ๆ ค่อย ๆ ทำ ไม่เร่งรีบ

• มีการให้ยาขยายหลอดเลือด ยาระงับปวดที่ปลอดภัย

• ผ่าตัดใช้เวลาสั้นลงมากในปัจจุบัน (ประมาณ 1–2 ชม.)

• มีการเฝ้าระวังใกล้ชิดในห้องฟื้นตัว และดูแลหลังผ่าตัดอย่างต่อเนื่อง

สรุปคือ: มีโรคประจำตัว ไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้ แต่ต้องเตรียมตัวดี และเลือกวิธีผ่าที่เหมาะสม

ผู้สูงอายุแบบไหนที่ควร “รีบผ่าตัด” แม้จะมีโรคร่วม?

• เดินได้ดีมาก่อนหกล้ม (ไม่ใช่คนติดเตียง)

• สื่อสารรู้เรื่อง รับประทานอาหารได้

• ไม่มีภาวะติดเชื้อในร่างกายก่อนหน้า

• เบาหวาน ความดัน หัวใจ ควบคุมได้ระดับหนึ่ง

แล้วใคร “ควรเลื่อนผ่าตัด” ชั่วคราวก่อน?

• มีภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน

• ความดันสูงมาก ควบคุมไม่ได้เลย

• เบาหวานคุมไม่ได้ น้ำตาลสูงเกิน 300

• มีการติดเชื้อรุนแรง เช่น ปอดอักเสบ ไตวายเฉียบพลัน

ในกรณีเหล่านี้ แพทย์จะให้รักษาเบื้องต้นให้ดีขึ้นก่อน แล้วค่อยวางแผนผ่าตัดใน 2–3 วันถัดไปครับ

หลังผ่าตัด ถ้าดูแลดี ผู้สูงอายุฟื้นตัวได้

หมอเห็นเคสผู้สูงอายุหลายคน ที่ลูกหลานลังเลเรื่องผ่าตัด แต่พอทำแล้ว กลับมานั่งได้ใน 2 วัน และเดินหัดเดินภายในสัปดาห์แรกเลย

สิ่งสำคัญคือ:

• ทำกายภาพตั้งแต่วันที่ 1 หลังผ่าตัด

• จัดท่านอนที่ถูกต้อง หลีกเลี่ยงข้อหลุด

• ให้กำลังใจ ไม่มองว่าเป็น “คนแก่หมดประโยชน์”

• สร้างเป้าหมายเล็ก ๆ เช่น เดินในบ้าน → เดินในสวน → ไปวัด ไปตลาด

บทสรุปจากหมอ

• ผู้สูงอายุสะโพกหัก หากยังเคลื่อนไหวไม่ได้ใน 3–5 วัน โอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจะสูงมาก

• แม้มีโรคประจำตัว ก็ยังสามารถผ่าตัดได้ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ถ้าประเมินและเตรียมตัวอย่างเหมาะสม

• การผ่าตัดเร็ว = โอกาสรอดชีวิตสูงขึ้น + ฟื้นตัวไว + ลดภาระลูกหลานระยะยาว

หมออยากให้ลูกหลานทุกคนเข้าใจว่า การรีบผ่าตัดไม่ใช่ความเสี่ยงที่เลวร้ายเสมอไป ตรงกันข้าม… มันคือ “โอกาสสุดท้ายในการพาผู้สูงอายุให้กลับมาเดินได้อีกครั้ง” ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ