ขาบวม…เรื่องเล็กหรือสัญญาณโรคใหญ่?

“หมอคะ ขาหนูบวมมาหลายวันแล้ว กดบุ๋มลงไปช้า ๆ กว่าจะยุบ บางทีเหมือนตึง ๆ หนัก ๆ ขา แบบนี้อันตรายไหมคะ?”

นี่คือคำถามที่หมอเจอบ่อยมากในคลินิก และจริง ๆ แล้ว “ขาบวม” ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย หลายคนเคยเป็น แต่ไม่รู้ว่าเมื่อไรควรสังเกตและรีบไปพบแพทย์

วันนี้หมออยากเล่าให้ฟังครับ ว่าขาบวมเกิดจากอะไรได้บ้าง อาการแบบไหนที่ควรนั่งพักเฉย ๆ เดี๋ยวก็หาย และอาการแบบไหนที่เป็นสัญญาณโรคสำคัญ

ขาบวมคืออะไร?

การที่ขาหรือข้อเท้าดูโป่ง ๆ ตึง ๆ กดลงไปบุ๋มและยกเท้าแล้วไม่ยุบง่าย เกิดจากการที่มี “น้ำหรือของเหลวสะสมในเนื้อเยื่อ” มากเกินไป บางครั้งเกิดจากการใช้งานชั่วคราว แต่บางครั้งเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรงที่ซ่อนอยู่

สาเหตุที่ทำให้ขาบวม

ขาบวมจากการใช้งานหรือพฤติกรรม

• ยืนนาน เดินนาน หรือนั่งห้อยขาเป็นเวลานาน

• เลือดและน้ำเหลืองไหลเวียนไม่สะดวก น้ำเลยคั่งที่ขา

• มักบวมสองขา และดีขึ้นเมื่อได้นอนพักหรือยกขาสูง

ขาบวมจากเส้นเลือด

• เส้นเลือดขอด: เลือดไหลเวียนไม่ดี ไหลย้อนลงมาคั่งที่ขา ทำให้รู้สึกหนัก ตึง โดยเฉพาะตอนเย็น

• ลิ่มเลือดอุดตัน (DVT): มักบวมแค่ข้างเดียว ปวด ตึง แดง ร้อน เป็นอันตรายมากเพราะลิ่มเลือดอาจหลุดไปปอด ต้องรีบพบแพทย์ทันที

ขาบวมจากโรคอวัยวะภายใน

• โรคไต: ไตขับน้ำออกไม่ดี น้ำคั่งในร่างกาย ทำให้บวมทั้งสองขา

• โรคหัวใจ: หัวใจบีบเลือดได้น้อย เลือดคั่งที่ขา โดยเฉพาะตอนบ่าย–เย็น

• โรคตับ: โปรตีนในเลือดต่ำ น้ำซึมออกมาอยู่ที่ขาได้ง่าย

ขาบวมจากการอักเสบหรือการติดเชื้อ

• การติดเชื้อที่ผิวหนัง (Cellulitis): ขาบวม แดง ร้อน เจ็บ กดเจ็บ และมักมีไข้ร่วมด้วย

• การบาดเจ็บ เช่น ข้อเท้าพลิก กระแทก หรือเอ็นฉีก

แล้วเราจะรู้ได้ยังไงว่าบวมแบบไหนอันตราย?

• ถ้าบวม สองขา, ไม่ปวดมาก, ดีขึ้นเวลาได้นอนพัก มักจะเกี่ยวกับการยืนนาน เดินเยอะ หรือปัญหาสุขภาพเรื้อรังที่ต้องตรวจเพิ่มเติม

• ถ้าบวม ข้างเดียว, แดง ร้อน ปวด กดเจ็บ หรือมีเส้นเลือดโป่งพอง ควรรีบไปพบแพทย์ เพราะอาจเป็นลิ่มเลือดอุดตันหรือการติดเชื้อ

• ถ้าบวมร่วมกับ เหนื่อยง่าย หอบ แน่นหน้าอก ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเกี่ยวกับโรคหัวใจหรือโรคปอด

ตรวจอย่างไร?

หมอจะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย วัดความดัน และตรวจขาดูว่าบวมทั้งสองขาหรือข้างเดียว กดบุ๋มหรือไม่

การตรวจเพิ่มเติมที่อาจต้องทำ เช่น

• ตรวจเลือด ดูการทำงานของไต ตับ และโปรตีนในเลือด

• ตรวจปัสสาวะ ดูการทำงานของไต

• อัลตราซาวนด์เส้นเลือดขา เพื่อตรวจหาลิ่มเลือดอุดตัน

• เอกซเรย์หรืออัลตราซาวนด์หัวใจ ถ้าสงสัยโรคหัวใจ

รักษาและดูแลอย่างไร?

ขึ้นกับสาเหตุที่ตรวจพบ เช่น

• ถ้าเกิดจากการใช้งาน: พักขา ยกเท้าสูง ใส่ถุงน่องพยุงขา และควบคุมน้ำหนัก

• ถ้าเส้นเลือดขอด: อาจใช้การฉีดยาหรือผ่าตัดเล็กเพื่อแก้ไข

• ถ้ามีลิ่มเลือดอุดตัน: ต้องให้ยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดทันที

• ถ้าเกิดจากโรคไต หัวใจ หรือตับ: ต้องรักษาโรคต้นเหตุร่วมด้วย

พยากรณ์โรคและสิ่งที่ควรระวัง

• ถ้าเป็นจากการใช้งานหรือยืนนาน ส่วนใหญ่จะดีขึ้นและไม่อันตราย

• ถ้าเกิดจากโรคอวัยวะภายใน ต้องรักษาและติดตามต่อเนื่อง ไม่เช่นนั้นจะบวมเรื้อรัง

• ถ้าเป็นลิ่มเลือดอุดตัน หากรักษาทันก็หายได้ แต่หากปล่อยไว้ อาจอันตรายถึงชีวิต

หมอสรุปให้นะครับ

“ขาบวม” ไม่ใช่เรื่องเล็กเสมอไป ถ้าสาเหตุเป็นแค่การใช้งานก็หายได้เอง แต่ถ้ามีอาการปวด แดง ร้อน บวมข้างเดียว หรือมีอาการเหนื่อย แน่นหน้าอก ต้องรีบพบแพทย์ทันทีเพื่อความปลอดภัย

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ขาบวม #เส้นเลือดขอด #กระดูกและข้อ #สุขภาพผู้สูงอายุ #ปวดขา