ใส่เหล็ก plate screw จากกระดูกหัก จำเป็นต้องเอาออกหรือไม่?

เคยไหมครับ… มีญาติหรือเพื่อนที่ประสบอุบัติเหตุ กระดูกหัก ต้องผ่าตัดใส่เหล็กดามกระดูกไว้ แล้วหลังจากนั้นไม่กี่ปีก็เริ่มมีคำถามว่า “หมอครับ เหล็กที่ใส่ไว้ต้องเอาออกไหม?”

หรือบางคนบอกว่า “เห็นคนอื่นเอาออกแล้วดีขึ้น เลยสงสัยว่าของเราควรเอาออกไหม”

วันนี้หมออยากอธิบายให้เข้าใจง่าย ๆ ว่า การใส่เหล็ก plate screw จากกระดูกหักนั้น ไม่ได้จำเป็นต้องเอาออกทุกคนครับ แต่มีบางกรณีที่ควรพิจารณาเป็นพิเศษ

1. เหล็ก plate screw คืออะไร?

เวลาเรากระดูกหัก โดยเฉพาะบริเวณแขน ขา หรือกระดูกยาว หมอมักจะใช้วิธีผ่าตัดเพื่อจัดแนวกระดูกให้เข้าที่ แล้วใช้ “เหล็ก” ซึ่งอาจเป็น แผ่นโลหะ (plate) และ สกรู (screw) ยึดตรึงกระดูกไว้ เพื่อช่วยให้กระดูกติดเร็วและอยู่ในแนวที่ถูกต้อง

โลหะเหล่านี้มักทำจากวัสดุที่เข้ากับร่างกายได้ดี เช่น สแตนเลสทางการแพทย์ หรือ ไทเทเนียม จึงไม่เป็นพิษกับร่างกายและสามารถอยู่ได้ในร่างกายเป็นเวลานานโดยไม่เกิดอันตราย

2. ทำไมบางคนถึงอยากเอาเหล็กออก?

มีหลายเหตุผลครับที่ทำให้คนไข้กลับมาถามหมอว่าอยากเอาเหล็กออก เช่น

• รู้สึกเจ็บ หรือระคายเวลาขยับบริเวณที่ใส่เหล็ก

• ผิวหนังตรงที่ใส่เหล็กบาง ทำให้เห็นเหล็กนูน หรือรู้สึกไม่สบายตัว

• กลัวว่าเหล็กจะเป็นอันตรายในอนาคต หรือทำให้เป็นมะเร็ง (ซึ่งจริง ๆ แล้วไม่ใช่)

• อยากผ่านเครื่องตรวจสนามแม่เหล็ก (MRI) ได้โดยไม่ต้องกังวล

• หรือบางคนคิดว่าเอาออกแล้วจะเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น

แต่ความจริงคือ ไม่ใช่ทุกคนที่จำเป็นต้องเอาออกครับ ต้องดูเป็นกรณีไป

3. แล้วจริง ๆ จำเป็นต้องเอาออกไหม?

โดยทั่วไป หมอจะพิจารณาว่าควรเอาเหล็กออกหรือไม่จากหลายปัจจัย เช่น อายุ ตำแหน่งของเหล็ก ลักษณะของกระดูกที่หัก และอาการของผู้ป่วยในปัจจุบัน

โดยหลักการทั่วไป:

• ถ้าไม่มีอาการอะไรเลย เหล็กสามารถอยู่ในร่างกายได้ตลอดชีวิต

• ถ้ามีอาการระคายเคือง เจ็บ หรือเหล็กอยู่ในตำแหน่งที่อาจเกิดการกดเบียดเส้นประสาทหรือเส้นเลือด ควรพิจารณาเอาออก

• เด็กและวัยรุ่น มักแนะนำให้เอาออกหลังจากกระดูกติดดีแล้ว เพราะกระดูกยังโตได้อีก

• ส่วนผู้ใหญ่ โดยเฉพาะอายุมากแล้ว ถ้าไม่มีปัญหา ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดซ้ำเพื่อเอาออกครับ

4. หมอจะรู้ได้อย่างไรว่า กระดูกติดดีแล้ว?

หมอจะใช้การ เอกซเรย์ (X-ray) เป็นหลัก เพื่อดูแนวกระดูกว่าติดสนิทหรือยัง เหล็กที่ใส่ไว้ช่วยพยุงกระดูกจนติดได้ดีหรือไม่ ถ้าเห็นว่ากระดูกเชื่อมกันแน่นแล้ว และไม่มีช่องว่างหรือรอยแยก ก็ถือว่ากระดูกติดดี สามารถพิจารณาเอาเหล็กออกได้ (ถ้าจำเป็น)

ในบางกรณี เช่น กระดูกชิ้นใหญ่ หรือมีการหักหลายท่อน หมออาจรอให้นานขึ้นก่อน เพราะการเอาเหล็กออกเร็วเกินไปอาจทำให้กระดูกกลับมาหักซ้ำได้ง่าย

5. การเอาเหล็กออก ต้องผ่าตัดไหม?

คำตอบคือ ต้องผ่าตัดครับ แต่เป็นการผ่าตัดเล็กกว่าครั้งแรก เพราะแผลมักอยู่บริเวณเดิมที่เคยใส่เหล็กเข้าไป การผ่าตัดเอาออกจะใช้เวลาไม่นาน และส่วนใหญ่สามารถกลับบ้านได้ภายใน 1–2 วัน

การเอาเหล็กออกมักทำภายใต้การดมยาสลบ หรือฉีดยาชาเฉพาะส่วน ขึ้นกับตำแหน่งของเหล็กและสภาพร่างกายของผู้ป่วย

6. ต้องพักฟื้นนานไหมหลังเอาเหล็กออก?

ส่วนใหญ่จะพักฟื้นไม่นานครับ เพราะกระดูกเดิมได้ติดสนิทไปแล้ว หลังผ่าตัดอาจมีแผลเล็ก ๆ และปวดตึงบ้างในช่วงแรก 1–2 สัปดาห์ แต่สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติเร็วมาก

อย่างไรก็ตาม ในบางกรณี หมออาจให้หลีกเลี่ยงการออกแรงมากในช่วง 1–2 เดือนแรก เพื่อป้องกันกระดูกร้าวซ้ำ

7. ถ้าไม่เอาเหล็กออกเลย จะมีปัญหาไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ครับ เพราะวัสดุที่ใช้เป็นไทเทเนียมหรือสแตนเลสทางการแพทย์ สามารถอยู่ในร่างกายได้โดยไม่ก่อให้เกิดอันตราย ไม่เป็นสนิม และไม่ทำให้เกิดมะเร็งอย่างที่หลายคนกังวล

แต่บางคนอาจมีปัญหาที่ควรพิจารณาเอาออก เช่น

• รู้สึกเจ็บหรือระคายบริเวณแผลเดิม

• เหล็กอยู่ตื้นจนกดเนื้อ หรือทำให้ผิวหนังบางลง

• มีอาการชาที่เกิดจากการกดเบียดเส้นประสาท

• หรือเหล็กหลวม แตกหัก หรือเคลื่อนจากตำแหน่งเดิม

ในกรณีเหล่านี้ หมอมักจะแนะนำให้ผ่าตัดเอาออก เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนในอนาคตครับ

8. มีข้อห้ามในการเอาเหล็กออกไหม?

มีครับ โดยเฉพาะในผู้ที่สุขภาพไม่พร้อม เช่น มีโรคประจำตัวรุนแรง (หัวใจ ปอด เบาหวานควบคุมไม่ได้) หรือผู้สูงอายุที่เสี่ยงต่อการดมยาสลบ หมอมักจะแนะนำให้อยู่เฉย ๆ ถ้าเหล็กไม่ก่อปัญหาอะไร

เพราะการผ่าตัดทุกครั้งมีความเสี่ยง ทั้งการติดเชื้อ การเสียเลือด หรือกระดูกหักซ้ำ หมอจึงจะชั่งน้ำหนักอย่างรอบคอบก่อนตัดสินใจ

9. แล้วกรณีที่ควรเอาออกแน่ ๆ มีอะไรบ้าง?

โดยทั่วไป หมอจะพิจารณาให้เอาเหล็กออกในกรณีต่อไปนี้ครับ:

• เหล็กอยู่ตื้นและทำให้เจ็บหรือระคายเวลาโดน

• เหล็กกดหรือเบียดเส้นประสาท ทำให้ปวดหรือชาบริเวณนั้น

• มีการติดเชื้อที่แผลหรือบริเวณกระดูก

• เหล็กหักหรือหลวม ทำให้กระดูกเคลื่อน

• หรือในเด็กที่กระดูกยังโตอยู่ เพื่อป้องกันการรบกวนการเจริญเติบโตของกระดูก

10. หมออยากฝากว่า…

หลายคนคิดว่าเหล็กในร่างกายเป็นสิ่งแปลกปลอมที่ควรเอาออก แต่จริง ๆ แล้ว มันเป็นเพื่อนที่ช่วยพยุงกระดูกเราให้กลับมาใช้งานได้ครับ

หากไม่มีอาการเจ็บ ระคาย หรือปัญหาอื่น ๆ เหล็กสามารถอยู่ได้ตลอดชีวิต ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเอาออกให้เสี่ยงโดยไม่จำเป็น

สิ่งสำคัญคือ หากสงสัยหรือมีอาการผิดปกติ ควรกลับไปพบแพทย์เพื่อตรวจเอกซเรย์ และประเมินร่วมกันว่าจะเอาออกดีหรือไม่ เพราะคำตอบนี้ไม่มีสูตรสำเร็จ ต้องดูเป็นราย ๆ ไปครับ

สรุปสั้น ๆ เข้าใจง่าย:

• ใส่เหล็กแล้ว ถ้าไม่เจ็บ ไม่รำคาญ ไม่ต้องเอาออก

• ถ้าเหล็กกดเนื้อ กดเส้น หรือทำให้เจ็บ ค่อยพิจารณาผ่าตัดเอาออก

• เด็กหรือวัยรุ่นที่กระดูกยังโต มักเอาออกภายหลังได้

• ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ ถ้าไม่มีปัญหา ปล่อยไว้ได้ตลอดชีวิต

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ