“เครื่องวัดมวลกระดูกที่เท้า” เชื่อถือได้แค่ไหน?

หมออยากบอกว่า…อย่าตกใจหรือหลงเชื่อผล 100%

หลายคนเคยเห็นเครื่องลักษณะนี้วางอยู่ตามร้านขายยา ห้างสรรพสินค้า หรือคลินิกสุขภาพทั่วไป

หน้าตาจะคล้ายเครื่องที่เอา “ส้นเท้าเสียบเข้าไป แล้วมีหน้าจอขึ้นค่ามวลกระดูก” พร้อมสีเขียว เหลือง แดง บอกว่า “กระดูกพรุน” หรือ “เสี่ยงกระดูกพรุน”

หลายคนเห็นค่าขึ้นสีเหลือง–แดงก็รีบซื้อยาแคลเซียมมากิน

แต่จริง ๆ แล้ว เครื่องแบบนี้ ไม่ใช่มาตรฐานในการวินิจฉัยโรคกระดูกพรุนครับ

🔹 เครื่องนี้คืออะไร?

เครื่องที่เห็นในภาพเรียกว่า Quantitative Ultrasound (QUS)

หรือ เครื่องอัลตราซาวด์วัดความหนาแน่นกระดูก

ส่วนใหญ่จะใช้วัดบริเวณ “ส้นเท้า” หรือ “กระดูกหน้าแข้ง”

หลักการคือ ใช้คลื่นเสียงอัลตราซาวด์ส่งผ่านกระดูก แล้ววัด “ความเร็วของเสียง” (Speed of Sound, SOS) และ “ค่าการลดทอนของสัญญาณ” (BUA – Broadband Ultrasound Attenuation)

จากนั้นเครื่องจะคำนวณออกมาเป็นค่า T-score หรือ Z-score คล้ายกับเครื่องตรวจ DEXA (แต่ไม่เหมือนกัน)

🔹 ข้อดีของเครื่อง QUS

✅ ตรวจได้รวดเร็ว (ภายใน 1–2 นาที)

✅ ไม่เจ็บตัว

✅ ไม่ใช้รังสี

✅ เหมาะสำหรับคัดกรองเบื้องต้นในกลุ่มคนทั่วไป

✅ ราคาถูกกว่าการทำ DEXA หลายเท่า

ดังนั้น เครื่องแบบนี้ เหมาะสำหรับ “การคัดกรองเบื้องต้น” เท่านั้น

เพื่อดูแนวโน้มว่าควรไปตรวจเพิ่มเติมไหม ไม่ใช่เครื่องวินิจฉัยโรคโดยตรง

🔹 ข้อจำกัดที่ต้องรู้ (และที่มาของ “ความคลาดเคลื่อน”)

1. ❌ ไม่ได้วัดที่ตำแหน่งมาตรฐานของโรคกระดูกพรุน โรคกระดูกพรุนที่ทำให้เกิดกระดูกหักบ่อยคือ กระดูกสะโพก กระดูกสันหลัง และข้อมือ แต่เครื่องนี้วัดที่ “ส้นเท้า” ซึ่งไม่ได้บ่งบอกความหนาแน่นของกระดูกบริเวณนั้นได้ตรง ๆ

2. ❌ ค่าที่ได้อาจแตกต่างกันมากในแต่ละเครื่อง เพราะแต่ละยี่ห้อใช้สูตรคำนวณไม่เหมือนกัน บางเครื่องให้ค่ากระดูกพรุน ทั้งที่จริงกระดูกยังปกติ หรือบางเครื่องขึ้นค่าปกติ ทั้งที่คนไข้มีกระดูกพรุนจริง ๆ

3. ❌ ไม่ได้สะท้อนโครงสร้างกระดูกภายใน (trabecular bone) ซึ่งเป็นส่วนที่เสื่อมเร็วที่สุดในโรคกระดูกพรุน

4. ❌ มีปัจจัยรบกวนมาก เช่น

🔹 แล้วควรวัดกระดูกด้วยวิธีไหนถึงจะแม่น?

มาตรฐานสากลในการวัดมวลกระดูก คือเครื่องที่เรียกว่า

👉 DEXA Scan (Dual-energy X-ray Absorptiometry)

ซึ่งสามารถวัดได้โดยตรงที่

• กระดูกสะโพก

• กระดูกสันหลังส่วนเอว และมีความแม่นยำสูงกว่า QUS หลายเท่า

🔸 ความแม่นยำของ DEXA = 95–98%

🔸 ความแม่นยำของ QUS (เครื่องเท้า) = ประมาณ 60–70% เท่านั้น

ดังนั้น ถ้า QUS บอกว่ากระดูกพรุน

หมอจะแนะนำให้ทำ DEXA Scan เพื่อยืนยันก่อนเริ่มรักษาเสมอครับ

🔹 แล้วถ้าผลเครื่อง QUS บอกว่ากระดูกพรุน ควรทำอย่างไร?

หมอแนะนำ 3 ขั้นตอนง่าย ๆ ครับ 👇

1. อย่าเพิ่งตกใจ หรือรีบซื้อยาแคลเซียมมากินเอง เพราะบางคนกินมากเกินไป อาจเกิดนิ่วในไตหรือหลอดเลือดแข็งได้

2. ไปตรวจยืนยันด้วย DEXA Scan เพื่อให้รู้ว่ากระดูกพรุนจริงไหม และอยู่ในระดับไหน

3. ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางกระดูกและข้อ เพื่อประเมินปัจจัยเสี่ยง เช่น

🔹 หมออยากฝากไว้ว่า…

เครื่องวัดมวลกระดูกแบบ “สแกนเท้า” ไม่ได้ไร้ประโยชน์ครับ

แต่ อย่าใช้ผลมันเพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัยหรือรักษาโรค

มันเหมาะกับ

• การคัดกรองเบื้องต้นในชุมชน

• ใช้ดูแนวโน้ม หรือเปรียบเทียบก่อน–หลังรับประทานอาหารเสริมหรือออกกำลัง แต่ไม่ควรใช้ตัดสินว่า “มีกระดูกพรุน” หรือ “ต้องกินยา” โดยไม่ผ่านการตรวจมาตรฐาน

เพราะถ้าตัดสินใจผิดจากค่าที่คลาดเคลื่อน

เราจะ เสียโอกาสในการรักษาที่ถูกต้อง

หรือ กินยา–อาหารเสริมที่ไม่จำเป็นไปตลอดชีวิต

💬 หมออยากบอกว่า…

สุขภาพกระดูกของเราสำคัญมาก

การรู้เท่าทันเครื่องมือสุขภาพที่เห็นตามร้านยา จะช่วยป้องกันทั้ง “โรค” และ “การรักษาที่ไม่จำเป็น” ได้พร้อมกันครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากสงสัยว่ามีกระดูกพรุน ควรตรวจด้วยเครื่อง DEXA และปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรือโรคกระดูกพรุน ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng

โทร 081-5303666

#กระดูกพรุน #วัดมวลกระดูก #DEXA #สแกนเท้า #แคลเซียม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #สุขภาพกระดูก