ไหล่ติด...ยกแขนไม่ขึ้น เอื้อมไม่ถึง แค่ใส่เสื้อก็เจ็บ! รู้จักภาวะ “Frozen Shoulder” ที่ไม่ได้มาเพราะอุบัติเหตุ

“ตอนแรกก็แค่ปวดไหล่เวลานอนทับค่ะหมอ ก็คิดว่าเดี๋ยวคงหายเอง แต่พอนานวันเข้า มันเริ่มปวดมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืน แถมแขนก็ยกได้น้อยลงทุกที ตอนนี้แค่จะเอื้อมมือไปหยิบของบนชั้น หรือสางผม ติดตะขอเสื้อในด้านหลังก็ทำไม่ได้แล้วค่ะ มันเจ็บแล้วก็ตึงไปหมด กังวลมากว่าไหล่จะพิการไหมคะ”

นี่คือเรื่องเล่าจาก ‘พี่นภา’ (นามสมมติ) วัย 55 ปี ที่สะท้อนความกังวลของผู้ป่วย “ภาวะข้อไหล่ติด” (Frozen Shoulder หรือ Adhesive Capsulitis) ได้อย่างชัดเจน ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากอุบัติเหตุรุนแรง แต่เป็นศัตรูเงียบที่ค่อยๆ คืบคลานเข้ามาจำกัดการเคลื่อนไหวของข้อไหล่ จนส่งผลกระทบต่อการทำกิจวัตรประจำวันที่ง่ายที่สุด

วันนี้หมอจะพาทุกท่านมาทำความรู้จักการเดินทางของโรคนี้ ตั้งแต่จุดเริ่มต้นไปจนถึงการรักษา เพื่อให้เข้าใจและไม่ต้องกังวลจนเกินไป เพราะข่าวดีก็คือ ภาวะนี้สามารถรักษาให้กลับมาใช้งานได้เกือบเป็นปกติได้ครับ

“ไหล่ติด” เกิดจากอะไรกันแน่?

เพื่อให้เห็นภาพง่ายที่สุด ลองนึกภาพตามนะครับ... ข้อไหล่ของเราเป็นข้อแบบหัวกลมในเบ้า (Ball-and-socket) ซึ่งถูกห่อหุ้มด้วย “เยื่อหุ้มข้อ” (Joint Capsule)

• ในภาวะปกติ: เยื่อหุ้มข้อนี้จะมีความยืดหยุ่นสูงเหมือน “ถุงผ้ายืด หรือลูกโป่งที่ยังไม่ได้เป่าลม” ทำให้เราสามารถเคลื่อนไหวข้อไหล่ได้อย่างอิสระทุกทิศทาง

• ในภาวะไหล่ติด: เยื่อหุ้มข้อนี้เกิดการ “อักเสบอย่างรุนแรง” จากนั้นจะค่อยๆ “หนาตัวขึ้นและหดรัด” เหมือน “ถุงผ้าที่หดตัวเล็กลงและแข็งกระด้าง” หรือ “ลูกโป่งที่ถูกทิ้งไว้จนแข็งกรอบ” ทำให้ปริมาตรในข้อไหล่ลดลง และขยับข้อไหล่ได้น้อยลงอย่างมาก นี่คือที่มาของความ “ติด” และ “ตึง” นั่นเองครับ

สาเหตุที่แท้จริงของการอักเสบนี้ส่วนใหญ่ยังไม่ทราบแน่ชัด แต่พบว่ามีความสัมพันธ์กับปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง เช่น:

• อายุและเพศ: มักพบในคนอายุ 40-60 ปี และพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย

• โรคประจำตัว: มีความเชื่อมโยงที่ชัดเจนมากกับ “โรคเบาหวาน” และโรคไทรอยด์

• ภาวะที่ไม่ได้เคลื่อนไหวข้อไหล่นานๆ: เช่น หลังการผ่าตัด, การใส่เฝือกจากแขนหัก, หรือการบาดเจ็บที่ทำให้ไม่กล้าขยับแขน

การเดินทางของโรค: 3 ระยะของภาวะไหล่ติด

ลักษณะเด่นของโรคนี้คือการดำเนินโรคที่เป็นไปตามลำดับ 3 ระยะ ซึ่งอาจใช้เวลารวมกันตั้งแต่ 1 ถึง 2 ปี หรือนานกว่านั้น

ระยะที่ 1: ระยะปวด (Freezing Stage) - (ช่วงเวลา 2-9 เดือน)

• อาการเด่นคือ “ปวด”: เป็นช่วงที่เยื่อหุ้มข้อเริ่มอักเสบรุนแรง จะมีอาการปวดไหล่ตลอดเวลา ปวดมากเวลากลางคืนจนนอนไม่หลับ และจะปวดมากขึ้นเมื่อพยายามขยับแขน

• การเคลื่อนไหว: องศาการเคลื่อนไหวจะค่อยๆ ลดลงอย่างช้าๆ

ระยะที่ 2: ระยะติด (Frozen Stage) - (ช่วงเวลา 4-12 เดือน)

• อาการเด่นคือ “ติด”: ในระยะนี้ อาการปวดมักจะทุเลาลงอย่างเห็นได้ชัด แต่ข้อไหล่จะ “ติดแข็งมากที่สุด” การเคลื่อนไหวจะถูกจำกัดอย่างมากในทุกทิศทาง ไม่ว่าจะยกแขนไปข้างหน้า กางแขนออกด้านข้าง หรือบิดแขนเข้า-ออก จะทำได้ลำบากมาก

• อาการปวด: จะปวดเมื่อพยายามขยับจนสุดองศาที่ติดอยู่เท่านั้น

ระยะที่ 3: ระยะคลาย (Thawing Stage) - (ช่วงเวลา 6-24 เดือน)

• อาการเด่นคือ “การฟื้นตัว”: เป็นระยะที่เยื่อหุ้มข้อค่อยๆ คลายตัวอย่างช้าๆ องศาการเคลื่อนไหวของข้อไหล่จะค่อยๆ เพิ่มขึ้น ความเจ็บปวดจะลดลงเรื่อยๆ จนกลับมาใช้งานได้เกือบเป็นปกติในที่สุด

การวินิจฉัย: แพทย์รู้ได้อย่างไรว่าเป็นไหล่ติด?

โดยส่วนใหญ่แล้ว ภาวะนี้สามารถวินิจฉัยได้จาก การซักประวัติและตรวจร่างกาย เป็นหลักครับ

• ประวัติ: เรื่องราวการดำเนินโรคที่เป็นไปตาม 3 ระยะข้างต้นเป็นลักษณะที่ค่อนข้างเฉพาะตัว

• การตรวจร่างกาย: จุดที่สำคัญที่สุดคือ แพทย์จะพบว่าผู้ป่วยมีการ สูญเสียองศาการเคลื่อนไหวในทุกทิศทาง ทั้งแบบที่ “ผู้ป่วยขยับเอง (Active)” และแบบที่ “แพทย์ช่วยขยับให้ (Passive)” โดยเฉพาะท่าหมุนแขนออกด้านนอกจะทำได้น้อยมาก ซึ่งแตกต่างจากภาวะเอ็นไหล่ฉีกขาดที่มักจะยังขยับแบบ Passive ได้อยู่

• การตรวจเพิ่มเติม: การเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ มักจะทำเพื่อช่วยวินิจฉัยแยกโรคอื่นๆ ที่มีอาการคล้ายกันออกไป เช่น ภาวะข้อเสื่อม หรือเอ็นไหล่ฉีกขาดรุนแรง

แนวทางการรักษา: หัวใจสำคัญคือ “ความอดทนและกายภาพบำบัด”

เป้าหมายการรักษาคือ การลดปวดและฟื้นฟูองศาการเคลื่อนไหวให้กลับมาให้ได้มากที่สุด

• 1. กายภาพบำบัด (สำคัญที่สุด!):

• 2. การใช้ยา: ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) จะช่วยบรรเทาอาการปวดได้ดี โดยเฉพาะในระยะปวด (ระยะที่ 1)

• 3. การฉีดยาสเตียรอยด์เข้าข้อไหล่:

• 4. การฉีดน้ำเข้าไปขยายถุงหุ้มข้อ (Hydrodilatation):

• 5. การดัดดึงข้อไหล่ภายใต้การดมยาสลบ (MUA):

• 6. การผ่าตัดส่องกล้อง (Arthroscopic Capsular Release):

ภาวะไหล่ติดเป็นการเดินทางที่ต้องใช้เวลาและความอดทน แต่ไม่ใช่ภาวะที่จะติดอยู่กับเราไปตลอดชีวิต การเข้าใจธรรมชาติของโรคและมุ่งมั่นทำกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอ คือกุญแจสำคัญที่สุดที่จะนำคุณไปสู่การฟื้นตัวและกลับมาใช้งานแขนได้อย่างมั่นใจอีกครั้งครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ไหล่ติด #ข้อไหล่ติด #FrozenShoulder #ปวดไหล่ #ยกแขนไม่ขึ้น #กายภาพบำบัด #รักษาไหล่ติด #เบาหวานกับไหล่ติด #หมอเก่งให้ความรู้