ปวดหลังร้าวลงขา…ใช่หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นประสาทหรือเปล่า?

“หมอครับ ช่วงนี้ผมปวดหลังมาก แล้วมันร้าวลงขาซ้ายถึงน่องเลยครับ เดินนานนิดเดียวก็ชา เหมือนขาไม่มีแรง”

นี่คือคำบ่นยอดฮิตที่หมอมักได้ยินจากคนไข้วัยทำงานจนถึงวัยเกษียณ บางคนเริ่มจากปวดหลังธรรมดา คิดว่าแค่ยกของผิดท่าหรือที่นอนแข็งไปหน่อย แต่พอปล่อยไว้นานกลับกลายเป็นปวดร้าวลงขา ขาอ่อนแรง เดินไม่ไหว — และสุดท้ายมาหาหมอด้วยภาวะ “หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท”

หมอนรองกระดูกเคลื่อนคืออะไร?

กระดูกสันหลังของเรามีหลายข้อ เรียงต่อกันเป็นเสา แต่ละข้อจะมีกระดูกอ่อนนุ่ม ๆ คั่นอยู่ เรียกว่า “หมอนรองกระดูก” ทำหน้าที่เหมือนเบาะกันกระแทก ช่วยให้เราก้ม เงย และบิดตัวได้อย่างนุ่มนวล

แต่เมื่อหมอนรองกระดูกเสื่อม หรือถูกกดบ่อยจากท่านั่งนาน ๆ ยกของหนัก หรือบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ “เจลนุ่ม ๆ” ภายในหมอนรองกระดูกอาจปลิ้นออกมา เหมือน “ไส้ขนมปังทะลักออกจากแป้ง” แล้วไปกดโดนเส้นประสาทที่วิ่งลงขา

นั่นแหละครับ ที่เราเรียกว่า “หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นประสาท” หรือที่คนทั่วไปเรียกสั้น ๆ ว่า “หมอนรองกระดูกทับเส้น”

อาการแบบไหนที่ควรสงสัย?

หมออยากให้จำง่าย ๆ ว่า “ปวดหลังธรรมดา” มักอยู่เฉพาะหลัง ไม่ร้าวลงขา แต่ถ้าเป็น “หมอนรองกระดูกทับเส้น” มักมีอาการดังนี้ครับ:

• ปวดหลังร้าวลงขา (มักข้างเดียว)

• ปวดเหมือนมีไฟช็อต หรือแปลบ ๆ เป็นเส้น

• ชา หรือรู้สึกเหมือนขาไม่มีแรง

• เดินนาน ๆ แล้วปวดหรือชา ต้องนั่งพักถึงดีขึ้น

• ไอ จาม หรือเบ่งถ่าย แล้วปวดร้าวมากขึ้น

ในรายที่รุนแรงมาก อาจมีอาการควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ หรือขาอ่อนแรงเฉียบพลัน แบบนี้ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันทีครับ เพราะอาจเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัด

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นโรคนี้?

1. นั่งทำงานนาน เช่น พนักงานออฟฟิศ คนขับรถ

2. ยกของหนักเป็นประจำ เช่น พนักงานขนของ หรือช่าง

3. อ้วนลงพุง เพราะน้ำหนักกดทับหลังมากขึ้น

4. สูบบุหรี่ ทำให้หมอนรองกระดูกเสื่อมเร็ว

5. ขาดการออกกำลังกาย กล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องไม่แข็งแรง

ตรวจอย่างไรให้แน่ใจว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น

เมื่อมาพบแพทย์ หมอจะเริ่มจากซักประวัติและตรวจร่างกาย เช่น ทดสอบการยกขา ตรวจความรู้สึกและกำลังของขา เพื่อดูว่าเส้นประสาทส่วนใดถูกกด

หากสงสัย หมอมักจะส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น

• เอกซเรย์กระดูกสันหลัง (X-ray) เพื่อดูโครงสร้างและแนวกระดูก แต่ยังไม่เห็นหมอนรองกระดูกโดยตรง

• MRI คือการตรวจที่ละเอียดที่สุด เห็นภาพหมอนรองกระดูกและเส้นประสาทชัดเจน ว่ามีส่วนไหนปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทหรือไม่

• ตรวจเส้นประสาท (EMG/NCS) ในบางกรณี เพื่อประเมินว่ามีเส้นประสาทส่วนใดถูกกดหรือทำงานผิดปกติ

รักษาอย่างไรให้ดีขึ้น

ข่าวดีคือ…ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัดครับ! มากกว่า 80–90% ของคนไข้หมอนรองกระดูกทับเส้น สามารถรักษาแบบไม่ผ่าตัดได้

แนวทางหลัก ๆ มีดังนี้:

1. พักและปรับพฤติกรรม

หลีกเลี่ยงการนั่งนาน ยกของหนัก หรือก้มเงยนาน ๆ ใช้ท่านั่งหลังตรง เท้าวางราบกับพื้น และปรับเก้าอี้ให้เหมาะกับระดับโต๊ะ

2. ยา

• ยาแก้ปวดและยาแก้อักเสบ ลดการอักเสบของเส้นประสาท

• ยาคลายกล้ามเนื้อ ช่วยลดอาการเกร็งหลัง

• ยาแก้ปวดเส้นประสาท สำหรับผู้ที่มีอาการปวดแปลบหรือร้าวลงขา

หมอมักให้กินยาเป็นช่วงสั้น ๆ พร้อมติดตามอาการอย่างใกล้ชิด

3. กายภาพบำบัด

ช่วยเสริมกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องให้แข็งแรง ลดการกดทับเส้นประสาท เช่น การยืดหลัง การฝึกกล้ามเนื้อ core หรือการทำ ultrasound/traction ภายใต้การดูแลของนักกายภาพ

4. ฉีดยาเข้าช่องกระดูก (ฉีดยาเข้าโพรงประสาท)

ในกรณีที่ปวดมากหรือไม่ดีขึ้นจากยา หมออาจแนะนำการฉีดยาแก้อักเสบร่วมกับยาชา เข้าไปบริเวณที่เส้นประสาทถูกกด ซึ่งปัจจุบันนิยมฉีดภายใต้เครื่อง ultrasound หรือ x-ray guidance เพื่อให้แม่นยำและปลอดภัย

5. ผ่าตัด (เฉพาะกรณี)

เช่น ถ้าขาอ่อนแรงมาก ปวดไม่หายจากวิธีอื่น หรือมีปัญหาการขับถ่าย หมออาจพิจารณาผ่าตัดเล็ก ๆ เพื่อเอาหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมากดเส้นประสาทออกไป ซึ่งปัจจุบันเทคนิคผ่าตัดเล็กมีแผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว และพักโรงพยาบาลไม่นาน

โรคนี้หายขาดไหม?

ส่วนใหญ่หายดีครับ โดยเฉพาะถ้ารีบมารักษาแต่เนิ่น ๆ และดูแลตัวเองต่อเนื่อง คนไข้จำนวนมากกลับไปใช้ชีวิต ทำงาน ออกกำลังกายได้ปกติ

แต่ถ้าปล่อยไว้นาน เส้นประสาทถูกกดนานเกินไป อาจเกิดความเสียหายถาวร เช่น ชาเรื้อรัง หรือขาอ่อนแรงบางส่วน ซึ่งมักฟื้นตัวได้ไม่เต็มร้อย

ป้องกันอย่างไรไม่ให้กลับมาเป็นอีก

1. อย่านั่งนานเกิน 45 นาที ลุกขึ้นยืดเส้นหรือเดินเปลี่ยนท่าทุกชั่วโมง

2. เสริมกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้อง (core muscle) ด้วยการออกกำลังกายเบา ๆ เช่น ว่ายน้ำ โยคะ หรือพิลาทิส

3. ยกของให้ถูกท่า ใช้ขาแทนหลัง เวลายกของให้ย่อเข่า หลังตรง ไม่ก้มรวดเดียว

4. ควบคุมน้ำหนัก เพราะน้ำหนักมากทำให้หลังรับแรงกดเพิ่ม

5. นอนที่นอนแน่นพอประมาณ ไม่ยวบเกินไป เพื่อพยุงแนวกระดูกให้ตรง

หมออยากบอกว่า…

อาการปวดหลังร้าวลงขาไม่ใช่เรื่องเล็ก ถ้าปวดนานเกิน 2 สัปดาห์ หรือปวดร้าวลงขาชัดเจน อย่าปล่อยไว้ครับ มาพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ชัด เพราะยิ่งรักษาเร็ว โอกาสหายก็ยิ่งสูง

หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นไม่ใช่โรคที่ต้องกลัว แต่อย่าชะล่าใจ เพราะเส้นประสาทของเราเหมือนสายไฟ ถ้าโดนกดนาน มันอาจเสียหายถาวรได้

การดูแลหลังให้แข็งแรงตั้งแต่วันนี้ จะช่วยป้องกันปัญหาใหญ่ในอนาคตได้แน่นอนครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดหลังร้าวลงขา #หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดหลัง #หมอเก่งกระดูกและข้อ #คลินิกกระดูกและข้อ #ปวดหลังเรื้อรัง #กระดูกสันหลัง