🦵 ทำไมเข่าเสื่อมถึงปวด? เข้าใจกลไกความปวดเข่า ที่หลายคนคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาแต่ไม่ควรมองข้าม

“หมอคะ ช่วงนี้ปวดเข่ามาก เดินขึ้นบันไดทีต้องจับราว เข่าดังกร๊อบ ๆ พอพักก็หาย พอเดินอีกก็ปวดอีก หมอบอกว่าเข่าเสื่อม มันเสื่อมแล้วทำไมถึงต้องปวดด้วยคะ?”

คำถามนี้หมอได้ยินบ่อยมากครับ เพราะหลายคนเข้าใจว่า “เข่าเสื่อมก็แค่สึก” แต่จริง ๆ แล้วอาการ ปวดเข่าในโรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) มีที่มาชัดเจนจากการอักเสบ การเปลี่ยนแปลงของกระดูก และการทำงานของเส้นประสาทรับความรู้สึกที่ไวขึ้นครับ

💡 ข้อเข่าของเราประกอบด้วยอะไรบ้าง

ข้อเข่าเป็นข้อที่รับน้ำหนักมากที่สุดในร่างกาย ประกอบด้วย

  • กระดูกต้นขา (Femur)

  • กระดูกหน้าแข้ง (Tibia)

  • กระดูกสะบ้า (Patella)

  • กระดูกอ่อนผิวข้อ (Cartilage) ซึ่งทำหน้าที่เป็นเบาะกันกระแทก

  • เยื่อบุข้อ (Synovium) และ น้ำหล่อข้อ (Synovial fluid) ที่ช่วยให้ข้อเคลื่อนไหวได้ลื่นไม่ฝืด

เมื่อข้อเข่าเริ่มเสื่อม โครงสร้างเหล่านี้จะเปลี่ยนไปจนเกิดการอักเสบและส่งผลให้ปวดครับ

🧠 กลไกของ “อาการปวดเข่า” ในคนข้อเข่าเสื่อม

  1. กระดูกอ่อนผิวข้อสึก → แรงเสียดสีเพิ่มขึ้น

  2. เยื่อบุข้ออักเสบ (Synovitis)

  3. น้ำในข้อเข่าเพิ่มขึ้น (Joint effusion)

  4. กระดูกงอก (Osteophyte formation)

  5. เยื่อหุ้มกระดูก (Periosteum) ถูกยืดหรือระคายเคือง

  6. กล้ามเนื้อรอบเข่าอ่อนแรง (Muscle imbalance)

  7. เส้นประสาทไวต่อความเจ็บปวดมากขึ้น (Pain sensitization)

🔍 อาการที่บ่งบอกว่า “ปวดเข่าเพราะข้อเสื่อม”

  • ปวดขณะยืน เดิน หรือขึ้นลงบันได

  • ข้อเข่าบวม ตึง โดยเฉพาะตอนเช้าหรือตอนนั่งนาน ๆ

  • มีเสียง “กร๊อบ ๆ” หรือ “แกร๊ก ๆ” ในข้อ

  • ปวดมากขึ้นเวลาน้ำหนักตัวกดลงที่ขา เช่น ตอนนั่งยอง ๆ

  • เข่าโก่ง หรือรู้สึกเหมือนเข่าล้าเวลาเดินไกล ๆ

💬 อาการมักเป็นมากช่วงเช้า และดีขึ้นเล็กน้อยเมื่อขยับไปสักพัก เพราะน้ำในข้อเริ่มไหลเวียนได้ดีขึ้น

💊 ทำอย่างไรให้ปวดเข่าน้อยลง

1.

ลดแรงกดที่ข้อเข่า

  • ลดน้ำหนักตัว – น้ำหนักลด 1 กก. ช่วยลดแรงกดที่เข่าได้ถึง 3–4 เท่า

  • หลีกเลี่ยงการนั่งยอง ๆ คุกเข่า หรือขึ้นลงบันไดบ่อย

2.

เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า

  • ฝึกยืดขาและเกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา (Straight leg raise)

  • นั่งเหยียดขาแล้วเกร็งค้างไว้ 10 วินาที ทำวันละ 10–15 ครั้ง

  • ว่ายน้ำหรือปั่นจักรยานเบา ๆ เพื่อบริหารข้อโดยไม่ลงน้ำหนักมาก

3.

ประคบอุ่น

ช่วยคลายกล้ามเนื้อ ลดอาการตึง และกระตุ้นการไหลเวียนเลือดในข้อ

4.

ยาและการรักษาทางการแพทย์

  • ยาแก้ปวดและยาลดการอักเสบ (NSAIDs)

  • ครีมทาแก้ปวดเฉพาะที่

  • ฉีดยาน้ำหล่อข้อเทียม (Hyaluronic acid) เพื่อเพิ่มความลื่นในข้อ

  • ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด (Corticosteroid) ในกรณีข้อบวมมาก

หมอจะเลือกใช้วิธีที่เหมาะกับระดับความเสื่อมของแต่ละคนครับ

🧘‍♀️ ป้องกันไม่ให้เข่าเสื่อมและปวดมากขึ้น

  • ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

  • ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เน้นเสริมกล้ามเนื้อขาและเข่า

  • หลีกเลี่ยงรองเท้าส้นสูง หรือรองเท้าพื้นแข็ง

  • รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีเพียงพอ เช่น นม ถั่ว ผักใบเขียว

🩺 หมออยากฝากไว้

“อาการปวดเข่าในคนข้อเสื่อม ไม่ได้เกิดจากกระดูกสึกอย่างเดียว แต่เกิดจากการอักเสบและแรงกดภายในข้อร่วมด้วย”

ถ้ารักษาและปรับพฤติกรรมให้ถูกตั้งแต่ต้น จะช่วยชะลอโรคและลดความปวดได้มาก โดยไม่ต้องรอให้ถึงขั้นผ่าตัดครับ

✅ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

✅ ควบคุมน้ำหนัก

✅ ปรับการใช้ชีวิตให้เหมาะสมกับข้อเข่า

การเข้าใจกลไกของความปวดคือจุดเริ่มต้นของการดูแลข้อเข่าให้แข็งแรงไปอีกนานครับ ❤️

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากมีอาการปวดเข่ามากหรือข้อบวมเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางกระดูกและข้อเพื่อประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#เข่าเสื่อม #ปวดเข่า #KneeOsteoarthritis #หมอเก่งกระดูกและข้อ #orthopedicclinic