หมอนรองกระดูกเคลื่อนเป็นอย่างไร มีกี่ระยะ?

หมอเก่งอยากบอกให้เข้าใจ ก่อนจะปวดหลังร้าวลงขาไม่หยุด

“หมอคะ หนูปวดหลังร้าวลงขา เหมือนมีอะไรมาบีบเส้นข้างใน เจ็บจนยกขาไม่ขึ้น... คนรอบตัวบอกว่าเป็นหมอนรองกระดูกเคลื่อน มันคืออะไรคะหมอ?”

อาการแบบนี้เป็นสิ่งที่หมอพบได้บ่อยมากครับ โดยเฉพาะในวัยทำงานหรือผู้ที่ต้องนั่งนาน ๆ

หลายคนตกใจเพราะได้ยินคำว่า “หมอนรองกระดูกทับเส้น” แล้วกลัวว่าจะต้องผ่าตัดทันที

แต่จริง ๆ แล้วหมอนรองกระดูกเคลื่อนมี “หลายระยะ” และ “หลายแบบ”

บางระยะรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัดเลยครับ

🧠 หมอนรองกระดูกคืออะไร?

ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อของเรามี “หมอนรองกระดูก” คั่นอยู่

ทำหน้าที่เหมือนเบาะนุ่ม ๆ ที่ช่วยรับแรงกระแทกเวลานั่ง ยืน หรือก้มตัว

หมอนรองกระดูกมี 2 ชั้นสำคัญ

• ชั้นนอก เป็นวงแหวนเนื้อแน่น แข็งแรง เหมือนยางหุ้ม

• ชั้นใน เป็นเนื้อเจลนุ่ม ๆ คล้ายวุ้น (เป็นส่วนที่ช่วยให้ยืดหยุ่นได้)

เมื่อเราใช้งานหลังมากเกินไป — ยกของหนัก นั่งนาน ก้มบ่อย —

หมอนรองกระดูกจะค่อย ๆ เสื่อมและเสียความยืดหยุ่น

จนบางส่วนของเจล “ปลิ้นออกมา” และอาจไปกดเส้นประสาทที่ออกจากกระดูกสันหลัง

นี่แหละครับที่เราเรียกว่า

👉 “หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นประสาท”

⚙️ หมอนรองกระดูกเคลื่อน มีกี่ระยะ?

โรคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว

แต่มักค่อย ๆ เปลี่ยนจากการเสื่อมสะสมไปทีละขั้น

หมอจะแบ่งให้เข้าใจง่าย ๆ เป็น 4 ระยะ

🔹 ระยะที่ 1 : หมอนรองกระดูกเริ่มเสื่อม

เป็นระยะเริ่มต้นที่หมอนรองกระดูก “แห้ง” และ “แข็งขึ้น”

ยังไม่ปลิ้นหรือเคลื่อนออกมา แต่สูญเสียน้ำในเนื้อเจล

อาการที่มักพบ

– ปวดเมื่อยหลังเป็นพัก ๆ โดยเฉพาะตอนนั่งนาน

– หลังแข็งตึงตอนเช้า

– ยังไม่มีอาการร้าวลงขา

เหมือนฟองน้ำที่แห้งแข็ง เวลากดไม่เด้งตัว

🔹 ระยะที่ 2 : หมอนรองกระดูกโป่ง

แรงกดจากการนั่งหรือก้มบ่อย ทำให้หมอนรองกระดูก “นูน” ออกมาเล็กน้อย

ยังไม่แตก แต่เริ่มเบียดเส้นประสาทใกล้ ๆ

อาการที่มักพบ

– ปวดหลังชัดขึ้น

– เริ่มมีอาการปวดร้าวลงขาเวลานั่งนาน

– ปวดมากเวลาไอ จาม หรือก้มหลัง

ในระยะนี้ส่วนใหญ่ยังรักษาได้ด้วยยาและกายภาพครับ

🔹 ระยะที่ 3 : หมอนรองกระดูกปลิ้น (เคลื่อนจริง)

วงแหวนชั้นนอกของหมอนรองกระดูก “แตก” แล้วเนื้อเจลข้างใน “ปลิ้นออกมา”

ไปกดทับเส้นประสาทโดยตรง

อาการที่มักพบ

– ปวดหลังร้าวลงขาแบบเฉียบพลัน เหมือนไฟช็อต

– ขาชา ยกเท้าไม่ขึ้น (เรียกว่า foot drop)

– เดินลำบาก ต้องนั่งพักบ่อย

ถ้าเป็นระยะนี้ หมอมักแนะนำการฉีดยาลดอักเสบ หรือผ่าตัดขนาดเล็กถ้าอาการรุนแรงครับ

🔹 ระยะที่ 4 : หมอนรองกระดูกแตกกระจาย

เนื้อเจลที่ปลิ้นออกมาหลุดเป็นชิ้น ๆ และลอยไปกดเส้นประสาทในหลายตำแหน่ง

พบในผู้ที่ปล่อยอาการไว้นานหรือไม่ได้รักษา

อาการที่มักพบ

– ปวดร้าวรุนแรงตลอดเวลา

– ขาอ่อนแรง ชา

– เดินแทบไม่ได้

– บางรายมีปัญหาควบคุมปัสสาวะ–อุจจาระไม่ได้

ในระยะนี้จำเป็นต้องผ่าตัดเพื่อปลดการกดเส้นประสาทโดยด่วนครับ

🩺 การตรวจวินิจฉัย

แพทย์จะซักประวัติอาการอย่างละเอียด เช่น

– ปวดหลังร้าวลงขาหรือไม่

– ชาบริเวณใด

– ขาอ่อนแรงไหม

จากนั้นจะตรวจโดยการ “ยกขา” เพื่อทดสอบแรงดึงของเส้นประสาท

ถ้าปวดร้าวลงขา แสดงว่าเส้นประสาทถูกกด

เพื่อยืนยันแน่ชัด แพทย์จะส่งตรวจ MRI หลังส่วนเอว

ซึ่งจะเห็นหมอนรองกระดูกที่เคลื่อนหรือปลิ้นออกมาชัดเจนที่สุด

💊 การรักษา

หมอนรองกระดูกไม่ได้หมายถึงต้องผ่าตัดทุกคนครับ

แนวทางการรักษาขึ้นอยู่กับ “ระยะของโรค” และ “ความรุนแรงของอาการ”

1. ระยะเริ่มต้นและระยะโป่ง

• พักหลังให้พอ

• กายภาพบำบัด (เช่น ท่า McKenzie)

• ยาลดอักเสบและคลายกล้ามเนื้อ

• ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุดถ้าปวดมาก

2. ระยะปลิ้นหรือแตก

• หากเส้นประสาทถูกกดรุนแรงหรือขาอ่อนแรง แพทย์อาจแนะนำ ผ่าตัดเอาหมอนรองกระดูกออก (Microdiscectomy)

• ปัจจุบันผ่าตัดด้วยกล้อง แผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว

🕐 ใช้เวลาฟื้นตัวนานไหม?

ส่วนใหญ่หลังรักษา อาการปวดจะดีขึ้นภายใน 2–6 สัปดาห์

ถ้าเป็นแบบที่กดเส้นประสาทนานมาก (หลายเดือน)

อาการชาอาจค่อย ๆ หายช้ากว่า — บางคนใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะกลับมาเหมือนเดิม

🌿 หมออยากบอกว่า...

อาการ “ปวดหลังร้าวลงขา” เป็นสัญญาณเตือนของเส้นประสาทที่กำลังถูกกด

ยิ่งตรวจพบเร็ว ยิ่งรักษาง่าย

ในระยะเริ่มต้นส่วนใหญ่ ไม่ต้องผ่าตัด เพียงแค่ปรับท่าทาง ออกกำลัง และทำกายภาพถูกวิธี

แต่ถ้าชา ขาอ่อนแรง หรือเดินไม่ได้ — ควรรีบพบแพทย์ทันที

✅ สรุปสั้น ๆ

หมอนรองกระดูกเคลื่อนมี 4 ระยะ

เริ่มเสื่อม – ปวดเมื่อยหลัง

โป่ง – ปวดหลังร้าวลงขาเล็กน้อย

เคลื่อน – ปวดร้าวลงขาชัด ชา ยกเท้าไม่ขึ้น

แตก – ปวดรุนแรง ขาอ่อนแรง เดินลำบาก

การรู้ระยะของโรคจะช่วยให้เลือกแนวทางรักษาได้ถูกต้องและปลอดภัยครับ

“บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหาปวดหลัง ปวดขา หรือหมอนรองกระดูกได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666”

#หมอนรองกระดูกเคลื่อน #หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดหลังร้าวลงขา #ปวดหลัง #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดหลังไม่ต้องผ่าตัด #ปวดหลังทำยังไงดี