หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท หรือกล้ามเนื้อหนีบเส้น?

ปวดก้น ร้าวลงขา แยกยังไงให้ถูก ก่อนรีบรักษาผิดทาง

“หมอคะ หนูปวดก้นข้างหนึ่ง ร้าวลงขาไปถึงน่อง เดินนาน ๆ แล้วเจ็บแปล๊บ ๆ บางคนบอกว่าหมอนรองกระดูกทับเส้น…แต่บางคนบอกว่าเป็นกล้ามเนื้อก้นหนีบเส้น มันต่างกันยังไงคะหมอ?”

เป็นคำถามยอดฮิตที่หมอได้ยินแทบทุกวันครับ

เพราะทั้งสองโรคมี “อาการคล้ายกันมาก” โดยเฉพาะเรื่อง “ปวดร้าวจากก้นลงขา”

แต่สาเหตุจริง ๆ ต่างกันโดยสิ้นเชิง — ถ้าเข้าใจผิด อาจรักษาผิดทางจนปวดเรื้อรังได้เลย

🔎 ก่อนอื่น มารู้จักเส้นประสาทที่ชื่อ “ไซแอติก (Sciatic nerve)”

เส้นไซแอติกคือเส้นประสาทใหญ่ที่สุดในร่างกาย

มันออกจาก “กระดูกสันหลังส่วนเอว (L4–L5–S1)” วิ่งผ่าน “ก้น” ลงไปถึง “น่องและเท้า”

ดังนั้น ไม่ว่าจะเป็นหมอนรองกระดูกกด หรือกล้ามเนื้อก้นหนีบ

อาการที่เกิดขึ้นจะ “ร้าวตามแนวเส้นประสาทไซแอติก” เหมือนกัน

แต่จุดที่ถูกกดทับ “อยู่คนละที่” ครับ

🧠 โรคที่ 1 : หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Lumbar Disc Herniation)

เกิดจากหมอนรองกระดูกระหว่างกระดูกสันหลัง “ปลิ้น” หรือ “เคลื่อน” ออกมา

ไปกดเส้นประสาทที่ออกจากช่องกระดูกสันหลัง

มักพบที่ระดับ L4–L5 หรือ L5–S1

สาเหตุที่พบบ่อย

• ยกของหนักในท่าก้มหลัง

• นั่งนานเกินไป

• อุบัติเหตุ หรือมีการเสื่อมของหมอนรองกระดูกตามอายุ

อาการของหมอนรองกระดูกทับเส้น

• ปวดหลังส่วนล่าง ร้าวลงขา (ด้านหลังหรือตามแนวข้างขา)

• อาการปวดมัก “รุนแรงตอนนั่ง” และ “ดีขึ้นเวลาเดินหรือยืน”

• ชา ปวดแปล๊บ เหมือนไฟช็อต

• ในรายที่กดมาก อาจ “ขาอ่อนแรง ยกเท้าไม่ขึ้น” (drop foot)

• บางรายมีชาที่เท้าหรือนิ้วเท้า

การตรวจวินิจฉัย

แพทย์จะตรวจโดยการยกขา (Straight leg raising test)

ถ้ายกขาแล้วปวดร้าวลงขา แปลว่าเส้นประสาทถูกดึงจากการกดทับ

การยืนยันโรค: ใช้ MRI หลังส่วนเอว (Lumbar spine MRI)

จะเห็นหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมากดเส้นประสาทอย่างชัดเจน

🦵 โรคที่ 2 : กล้ามเนื้อก้นหนีบเส้นประสาท (Piriformis Syndrome)

กล้ามเนื้อ “Piriformis” อยู่ลึกในก้น ทำหน้าที่หมุนขาออกและทรงตัว

เส้นประสาทไซแอติกพาดผ่าน “ใต้กล้ามเนื้อนี้” (บางคนผ่าน “กลางกล้ามเนื้อ”)

ถ้ากล้ามเนื้อนี้ “ตึงหรือเกร็งมากเกินไป”

มันจะไป “กดเส้นไซแอติก” ที่บริเวณก้นโดยตรง

เกิดอาการปวดร้าวจากก้นลงขาเหมือนกัน แต่ต้นเหตุอยู่ที่ “กล้ามเนื้อ” ไม่ใช่ “หมอนรองกระดูก”

อาการของกล้ามเนื้อหนีบเส้น (Piriformis Syndrome)

• ปวดก้นลึก ๆ ข้างเดียว

• ปวดร้าวจากก้นไปขาด้านหลัง โดยเฉพาะเวลานั่งนาน หรือขับรถนาน ๆ

• เวลา “ลุกจากเก้าอี้” จะเจ็บมาก

• ถ้านอนแล้วให้กดก้นบริเวณลึก ๆ จะเจ็บชัด

• ไม่มีอาการปวดหลังส่วนล่างชัดเจน

• ไม่ค่อยมีอาการชาหรืออ่อนแรงของขา

การตรวจวินิจฉัย

แพทย์จะใช้การตรวจร่างกายช่วย เช่น

• กดจุดลึก ๆ ที่ก้น หากเจ็บตรงกลางก้น แปลว่ากล้ามเนื้อ piriformis ตึง

• ทดสอบท่าบิดขา (FAIR test) ถ้าปวดร้าวขณะหมุนขาเข้าด้านใน มักเป็นจากกล้ามเนื้อนี้

• MRI หรือ Ultrasound ช่วยแยกจากโรคหมอนรองกระดูกได้

🩺 สรุปจุดต่างที่สำคัญ

หมอขอสรุปให้เข้าใจแบบภาพในหัวนะครับ

ถ้าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น:

• ปวดเริ่มจาก “หลังส่วนล่าง” แล้ว “ร้าวลงขา”

• มี “ชา หรืออ่อนแรง” บางจุด

• ปวดมากเวลา “นั่งก้มหลัง” หรือ “ไอ จาม”

• ตรวจ MRI เห็นหมอนรองกระดูกปลิ้น

ถ้าเป็นกล้ามเนื้อก้นหนีบเส้น:

• ปวด “ก้นลึก ๆ ข้างเดียว”

• ร้าวลงขาเฉพาะเวลา “นั่งนาน หรือขับรถ”

• ไม่มีอาการชา อ่อนแรง

• ปวดกดเจ็บตรงก้นชัดเจน

• ตรวจ MRI หลังส่วนเอว “ปกติ”

💊 แนวทางการรักษาแต่ละแบบ

👉 หมอนรองกระดูกทับเส้น

พักและปรับพฤติกรรม – หลีกเลี่ยงนั่งนาน ยกของหนัก

กายภาพบำบัด – ฝึกยืดกล้ามเนื้อหลัง เสริมกล้ามเนื้อแกนกลาง (core muscle)

ยาแก้ปวดลดอักเสบ – NSAIDs และยาคลายกล้ามเนื้อ

ฉีดยาลดอักเสบ (Epidural steroid) – ช่วยลดบวมของเส้นประสาท

ผ่าตัด (Microdiscectomy) – ใช้ในกรณีที่กดทับมาก มีอาการอ่อนแรง หรือปวดเรื้อรังเกิน 3 เดือน

👉 กล้ามเนื้อก้นหนีบเส้น (Piriformis Syndrome)

กายภาพบำบัดเป็นหลัก – ยืดกล้ามเนื้อ piriformis, ทำท่าบิดขาเบา ๆ

ประคบอุ่น – นวดคลายกล้ามเนื้อ ช่วยให้เลือดไหลเวียนดี

หลีกเลี่ยงการนั่งนาน หรือใส่กระเป๋าสตางค์หนา ๆ ในกระเป๋าหลัง

ฉีดยาคลายกล้ามเนื้อเฉพาะจุด (Ultrasound-guided injection) – ในกรณีที่กล้ามเนื้อหนีบเส้นมาก

ออกกำลังแบบเสริมก้น (Glute exercise) – ช่วยป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

🧩 แล้วจะรู้ได้ยังไงว่าตัวเองเป็นแบบไหน?

หมอมีหลักจำง่าย ๆ ให้ 3 ข้อครับ

ปวดก้นอย่างเดียว ไม่ปวดหลัง → มักเป็นกล้ามเนื้อหนีบเส้น

ปวดหลังด้วย ร้าวลงขา → มักเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้น

ถ้ามีอาการชา–อ่อนแรง–เท้ากระดกไม่ขึ้น → ควรรีบตรวจ MRI ทันที เพราะอาจมีเส้นประสาทถูกกดแรง

🕐 ถ้ารักษาผิดทางจะเป็นอย่างไร?

• ถ้าเป็นหมอนรองกระดูก แต่ไปนวดแรง ๆ ที่ก้น → เสี่ยงให้หมอนรองปลิ้นเพิ่ม

• ถ้าเป็นกล้ามเนื้อก้นหนีบเส้น แต่ไปผ่าตัดหลัง → จะไม่ดีขึ้นเพราะไม่ได้แก้ที่ต้นเหตุ

ดังนั้น การวินิจฉัยให้ถูกตั้งแต่แรกสำคัญมาก

แพทย์เฉพาะทางกระดูกและข้อจะใช้ทั้งการตรวจร่างกายและภาพ MRI ช่วยยืนยันให้แน่ชัดครับ

🌿 หมออยากบอกว่า...

อาการ “ปวดร้าวจากก้นลงขา” ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดเสมอไป

ในหลายเคสที่หมอดู พบว่าเป็นเพียง กล้ามเนื้อก้นตึงกดเส้นประสาท

ซึ่งสามารถรักษาได้ด้วยการกายภาพและฉีดยาเฉพาะจุดโดยไม่ต้องผ่าเลยครับ

สิ่งสำคัญคือ เข้าใจร่างกายตัวเอง และตรวจให้ถูกจุดตั้งแต่แรก

อย่าปล่อยให้ปวดเรื้อรังจนเส้นประสาทเสียถาวร

✅ สรุปสั้น ๆ

• หมอนรองกระดูกทับเส้น → ปวดหลัง ร้าวลงขา มีชา อ่อนแรง

• กล้ามเนื้อก้นหนีบเส้น (Piriformis syndrome) → ปวดก้นลึก ร้าวลงขา แต่ไม่ชา ไม่อ่อนแรง

• ทั้งสองโรค “รักษาได้ดี” หากตรวจแยกให้ถูกทาง

“บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาอาการปวดหลัง ปวดก้น หรือปวดร้าวลงขาได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666”

#หมอนรองกระดูกทับเส้น #ปวดร้าวลงขา #piriformissyndrome #ปวดก้น #ปวดหลังเรื้อรัง #เส้นประสาทไซแอติก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดหลังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด