กระดูกเท้าแตกบริเวณฐานของกระดูกฝ่าเท้าที่ 5 (Fracture base of 5th metatarsal) คืออะไร? และทำไมบางกรณีต้องผ่าตัด?

“หมอครับ ผมข้อเท้าพลิกเฉย ๆ แต่หมอบอกว่ากระดูกเท้าแตก ต้องผ่าตัด แบบนี้มันรุนแรงขนาดนั้นเลยหรือครับ?”

หมอขออธิบายให้เข้าใจง่าย ๆ ครับว่า… อาการ “ข้อเท้าพลิก” อาจไม่ได้เป็นแค่เส้นเอ็นยืดหรือฉีกเท่านั้น แต่ในบางกรณี แรงที่บิดพลิกจะส่งผลต่อกระดูกฝ่าเท้า (metatarsal) โดยเฉพาะ “กระดูกฝ่าเท้าที่ 5” ซึ่งอยู่ด้านนอกสุดของเท้า — และตำแหน่งนี้เป็นจุดที่แตกหักได้บ่อยที่สุดเวลาข้อเท้าพลิกครับ

🦴 ทำความเข้าใจโครงสร้างก่อน

กระดูกฝ่าเท้าที่ 5 (5th metatarsal) เป็นกระดูกที่อยู่ด้านนอกสุดของเท้า เชื่อมต่อระหว่างกระดูกเท้าส่วนกลางกับนิ้วก้อย

บริเวณ “ฐานของกระดูก” (base) คือส่วนที่อยู่ติดกับข้อเท้า และมีเอ็นหลายเส้นมายึดไว้ โดยเฉพาะเอ็นที่เชื่อมกับกระดูกน่อง (peroneus brevis tendon)

เวลาเท้าพลิก (โดยเฉพาะพลิกเข้าด้านใน) เอ็นนี้จะถูกดึงอย่างแรง และอาจดึงกระดูกชิ้นนี้ให้ “แตกออกจากฐาน” ได้เลยครับ

⚙️ ประเภทของกระดูกแตกบริเวณนี้ (แบ่งตามตำแหน่ง)

หมอมักแบ่งการแตกของกระดูก 5th metatarsal base ออกเป็น 3 แบบหลัก ๆ ซึ่งมีความรุนแรงและวิธีรักษาต่างกัน

1️⃣ Avulsion fracture (Zone 1)

เป็นแบบที่พบได้บ่อยที่สุด — เกิดจากเอ็นที่เกาะอยู่ตรงฐานกระดูกดึงกระดูกชิ้นเล็ก ๆ ออกมา

มักเกิดจากข้อเท้าพลิกแบบไม่รุนแรงมาก และสามารถรักษาโดยไม่ต้องผ่าตัดในหลายกรณี

2️⃣ Jones fracture (Zone 2)

เป็นตำแหน่งแตกที่อยู่ถัดเข้ามาเล็กน้อย (บริเวณต่อระหว่างฐานกับลำตัวของกระดูก)

จุดนี้เป็นบริเวณที่เลือดมาเลี้ยงกระดูกน้อย → จึงมีโอกาส “ไม่ติด” หรือ “ติดช้า” ได้สูงกว่าชนิดแรก

มักเกิดจากการบิดแรงขณะเท้าวางน้ำหนัก เช่น ตอนเปลี่ยนทิศทางเร็ว ๆ

3️⃣ Stress fracture (Zone 3)

เป็นการแตกจากแรงซ้ำ ๆ เช่น การวิ่งหรือกระโดดต่อเนื่องเป็นเวลานาน

กระดูกจะร้าวเล็ก ๆ ก่อน แล้วค่อย ๆ แตกชัดขึ้นในภายหลัง

มักพบบ่อยในนักกีฬาหรือผู้ที่ออกกำลังหนัก ๆ

🩺 อาการที่มักพบ

ปวดเฉพาะจุดด้านนอกของเท้า ใกล้ ๆ ข้อนิ้วก้อย
บวมและกดเจ็บตรงกระดูกฝ่าเท้าที่ 5
ลงน้ำหนักไม่ได้ หรือรู้สึกเหมือนเท้า “อ่อนแรง”
เดินกระเผลก หรือเดินไม่ได้เลยในบางราย
ในรายที่รุนแรง อาจมีรอยช้ำบริเวณด้านข้างเท้าชัดเจน

🔍 การตรวจวินิจฉัย

1️⃣ เอกซเรย์ (X-ray) — เป็นวิธีหลักในการวินิจฉัย สามารถเห็นตำแหน่งและรูปแบบของการแตกได้ชัดเจน

2️⃣ MRI หรือ CT Scan — ใช้ในกรณีที่ผลเอกซเรย์ยังไม่ชัด หรือสงสัยกระดูกแตกร้าวลึกที่มองไม่เห็น

💊 การรักษา

🔸 กรณีที่ “ไม่ต้องผ่าตัด”

เหมาะกับผู้ที่กระดูกแตกแบบไม่เคลื่อน (โดยเฉพาะ Avulsion fracture) และแนวแตกไม่ขวางข้อ

ใส่เฝือกอ่อนหรือเฝือกปูน 4–6 สัปดาห์
หลีกเลี่ยงการลงน้ำหนักในช่วงแรก (อาจใช้ไม้ค้ำ)
หลัง 4 สัปดาห์ เริ่มลงน้ำหนักบางส่วนได้ตามคำแนะนำแพทย์
ทำกายภาพฟื้นฟูกล้ามเนื้อเท้าและข้อเท้าเมื่อเริ่มเดินได้

🔸 กรณีที่ “ควรผ่าตัด”

กระดูกแตกแบบ Jones fracture ซึ่งมีโอกาสไม่ติดสูง
กระดูกแตกแบบเคลื่อนหรือหลุดจากแนวเดิม
ต้องการกลับไปเล่นกีฬาหรือทำงานเร็ว (เช่น นักกีฬา)
เคยรักษาแบบไม่ผ่าตัดแล้วกระดูกไม่ติดหลัง 8–10 สัปดาห์

การผ่าตัดมักใช้ “สกรูยึดกระดูก” (Intramedullary screw fixation) เพื่อให้กระดูกแนบสนิทและเชื่อมติดได้เร็วขึ้น โดยทั่วไปใช้เวลาพักฟื้น 6–12 สัปดาห์ก่อนกลับไปทำกิจกรรมได้ปกติ

🧘‍♀️ การฟื้นฟูหลังการรักษา

ระยะแรก (1–4 สัปดาห์): งดลงน้ำหนัก เดินโดยใช้ไม้ค้ำยัน
ระยะกลาง (4–8 สัปดาห์): เริ่มทำกายภาพบำบัด เช่น ขยับข้อเท้าเบา ๆ ยืดเอ็นร้อยหวาย
ระยะฟื้นตัว (8 สัปดาห์ขึ้นไป): เริ่มลงน้ำหนักและฝึกเดินตามลำดับ
หากเป็นนักกีฬา อาจต้องรอ 3–4 เดือนก่อนกลับไปเล่นเต็มรูปแบบ

❤️ หมออยากฝากไว้

“Fracture base of 5th metatarsal” อาจดูเหมือนอุบัติเหตุเล็กน้อยจากการข้อเท้าพลิก แต่จริง ๆ แล้วบางตำแหน่งของกระดูกบริเวณนี้ มีโอกาสไม่ติดสูงมากถ้าไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม

ดังนั้น การตัดสินใจว่าจะ “ผ่าหรือไม่ผ่า” จึงต้องอาศัยการประเมินจากภาพเอกซเรย์ ร่วมกับลักษณะการใช้งานของผู้ป่วยครับ

สำหรับคนทั่วไปที่ไม่ได้เล่นกีฬาหนัก การใส่เฝือกและพักเพียงพอมักหายดีได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่ถ้าเป็นนักกีฬา หรือกระดูกเคลื่อนมาก การผ่าตัดจะช่วยให้กระดูกติดแน่นและกลับมาใช้งานได้เร็วขึ้นครับ 💪

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวดหลัง–ข้อเท้าได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng

โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #กระดูกเท้าแตก #ข้อเท้าพลิก #fracture5thmetatarsal #สุขภาพเท้า #อุบัติเหตุกีฬา