กระดูกสันหลังคดในผู้ใหญ่ จำเป็นต้องผ่าตัดหรือไม่?

อาการ “หลังคด” ไม่ได้เป็นเรื่องของเด็กวัยรุ่นเท่านั้น แต่พบได้บ่อยมากในผู้ใหญ่ โดยเฉพาะวัยทำงานและผู้สูงอายุ หลายคนมาพบหมอเพราะปวดหลังเรื้อรัง ปวดสะโพกร้าวลงขา หรือรู้สึกตัวเอียง เวลาส่องกระจกสังเกตว่าลำตัวไม่สมดุลเหมือนเดิม

คำถามที่เจอบ่อยที่สุดคือ

“หมอครับ/หมอคะ กระดูกสันหลังคดแบบนี้ต้องผ่าตัดไหม?”

ความจริงคือ… ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ที่มีกระดูกสันหลังคด ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด แต่ต้องประเมินให้ถูกว่าอาการปวดเกิดจาก “ความคด” เอง หรือจาก “หมอนรองกระดูกเสื่อม–โพรงประสาทตีบ” ที่เกิดร่วมกัน

บทความนี้หมอเขียนเพื่อให้เข้าใจอย่างถูกต้องก่อนตัดสินใจรักษาครับ

เหตุการณ์จากคนไข้ใกล้ตัว

คุณสุนทรี อายุ 62 ปี รู้สึกว่าหลังเอียงมาหลายปี แต่ช่วงหลังปวดหลังมากขึ้น ยืนนานไม่ได้ และมีอาการปวดจี๊ดร้าวลงขาขวา เธอกังวลมากและถามว่า

“หมอคะ หนูเป็นกระดูกคด จำเป็นต้องผ่าตัดเลยไหมคะ?”

หลังตรวจและทำ MRI พบว่าความคดไม่มาก แต่มีภาวะโพรงประสาทตีบร่วมด้วย ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ปวดร้าวลงขา

หมอจึงรักษาด้วยกายภาพเฉพาะทาง ปรับกล้ามเนื้อแกนกลาง และฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุดตามความจำเป็น อาการปวดลดลงอย่างมากและไม่ต้องผ่าตัด

เคสนี้สะท้อนว่า “หลังคดไม่ใช่ต้องผ่าทุกคน” ครับ

กระดูกสันหลังคดในผู้ใหญ่เกิดจากอะไร?

1) คดมาตั้งแต่เด็ก แต่เพิ่งมาแสดงอาการ

เด็กและวัยรุ่นบางคนมีหลังคดเป็นทุนเดิม แต่เมื่อโตและใช้งานหนัก ความคดเด่นขึ้นและเริ่มปวด

2) ความเสื่อมของกระดูกสันหลัง (Degenerative scoliosis)

เป็นสาเหตุที่พบมากที่สุดในผู้สูงอายุ

• หมอนรองกระดูกแห้งและบางลง

• ข้อต่อกระดูกเสื่อม

• กล้ามเนื้อรอบลำตัวอ่อนแรง

ทั้งหมดนี้ทำให้กระดูกสันหลังเอียงและคดมากขึ้นเรื่อย ๆ

3) โพรงประสาทตีบ–หมอนรองกระดูกปลิ้นร่วมด้วย

ทำให้ปวดร้าวลงขา เดินได้น้อยลง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ผู้ป่วยมาพบแพทย์

4) กระดูกพรุน

กระดูกสันหลังยุบไม่เท่ากัน จึงเกิดความคดเฉียงตามมา

อาการที่บ่งบอกว่าหลังคดอาจเป็นปัญหา

• ปวดหลังเรื้อรังมากกว่า 3 เดือน

• ปวดร้าวลงขา ขาชา เสียวแปลบ

• ยืนนาน/เดินนานแล้วปวดจนต้องหยุดพัก

• รู้สึกตัวเอียง สะโพกไม่เท่ากัน

• กล้ามเนื้อหลังตึงมาก เป็นก้อนแข็ง

หากมีอาการเหล่านี้ ควรตรวจเพื่อหาสาเหตุว่าปวดจาก “คด” หรือจาก “เส้นประสาทถูกกด” กันแน่

ตรวจอย่างไรให้รู้ว่าต้องผ่าตัดหรือไม่?

1) ตรวจร่างกาย

ดูแนวกระดูกสันหลัง เส้นเอ็น กล้ามเนื้อ และทดสอบเส้นประสาทลงขา

2) เอกซเรย์เต็มยืน (Full standing X-ray)

จำเป็นมากเพื่อดูองศาความคด (Cobb’s angle) และความสมดุลของลำตัว

3) MRI

ใช้ในกรณีที่มีอาการร้าวลงขา ชา อ่อนแรง เพื่อดูโพรงประสาทตีบหรือหมอนรองกระดูกปลิ้นร่วมด้วย

การประเมินทั้งหมดนี้ช่วยให้หมอตัดสินใจได้อย่างแม่นยำ

ต้องผ่าตัดหรือไม่? หมอประเมินจากอะไร

1) อาการมากน้อยแค่ไหน?

• ปวดเรื้อรังมากจนใช้ชีวิตลำบาก

• เดินไกลไม่ได้เพราะปวดร้าวลงขา

2) ความคดเกิน 40–50 องศาและแย่ลงเรื่อย ๆ

ถ้าองศาเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องอาจต้องผ่าตัดเพื่อป้องกันทรงตัวเสียและเสียสมดุลของลำตัว

3) มีอาการจากเส้นประสาท

• ชา–อ่อนแรง

• เดินล้มง่าย

• ปัสสาวะ–อุจจาระผิดปกติ (ต้องรักษาด่วน)

4) รักษาแบบไม่ผ่าตัดแล้วไม่ดีขึ้น

หลังทำกายภาพ ฉีดยาเฉพาะจุด และปรับพฤติกรรม 3–6 เดือนแล้วยังปวดมาก

สรุปง่าย ๆ: ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด ยกเว้นมีความคดมาก อาการรุนแรง หรือมีเส้นประสาทถูกกดอย่างมีนัยสำคัญ

ถ้าไม่ผ่าตัด รักษาอย่างไรได้บ้าง?

1) กายภาพเฉพาะทาง

หัวใจสำคัญที่สุด

• เสริมกล้ามเนื้อแกนกลาง (core)

• เสริมกล้ามเนื้อสะโพก–หลังล่าง

• ฝึกท่าทางที่เหมาะสม

2) ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด

เหมาะในกรณีที่มีโพรงประสาทตีบหรือหมอนรองกระดูกปลิ้นร่วมด้วย

ช่วยลดปวดร้าวลงขาและทำกายภาพได้ง่ายขึ้น

3) ปรับกิจวัตรประจำวัน

• หลีกเลี่ยงยกของหนัก

• ไม่ก้มหลังยกของ

• ลุกเดินบ่อยทุก 45–60 นาทีหากต้องนั่งทำงาน

4) ควบคุมน้ำหนัก

ลดแรงกดต่อกระดูกสันหลัง

5) ยาแก้ปวด–ยาเสริมกระดูก

ใช้เมื่อจำเป็นตามแพทย์ประเมิน

ถ้าต้องผ่าตัด ทำอย่างไร?

การผ่าตัดในผู้ใหญ่ทำเฉพาะรายที่จำเป็นจริง ๆ เช่น

• ความคดมากกว่า 45–50 องศา

• เดินไม่ได้เพราะเส้นประสาทถูกกดหนัก

• ความคดแย่ลงเร็ว

การผ่าตัดปัจจุบันเป็นแบบ สกรู+เหล็กดามกระดูกสันหลัง เพื่อจัดแนวให้ตรงและลดแรงกดเส้นประสาท ใช้เวลาฟื้นตัว 6–12 สัปดาห์

แต่ผ่าตัดทำเฉพาะคนที่เหมาะสมจริง ๆ เท่านั้น

หมออยากบอกว่า…

กระดูกสันหลังคดในผู้ใหญ่เป็นเรื่องที่จัดการได้ ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด และส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด การรักษาเน้นลดปวด เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และทำให้การใช้งานในชีวิตประจำวันดีขึ้น

ถ้าปวดหลังเรื้อรัง เดินนาน ๆ ไม่ไหว หรือสงสัยว่าหลังคด แนะนำให้ตรวจเพื่อประเมินอย่างละเอียด เพราะการรู้เร็วช่วยรักษาได้ง่ายกว่าและคืนคุณภาพชีวิตได้เร็วมากครับ

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#กระดูกสันหลังคด #scoliosis #ปวดหลังเรื้อรัง #โพรงประสาทตีบ #หมอเก่งให้ความรู้ #กระดูกและข้อ