ปวดข้อสะโพก เกิดจากอะไรได้บ้าง? รวมถึงโรค AVN สะโพกตาย — อาการคล้ายกันแต่อันตรายไม่เหมือนกัน

อาการปวดข้อสะโพกเป็นหนึ่งในอาการที่เจอบ่อยมาก ทั้งในวัยทำงาน ผู้สูงอายุ หรือคนที่ออกกำลังกายหนัก ๆ หลายคนเริ่มจากปวดเสียดสะโพกเวลาเดิน นั่งนาน ลุกยืน หรือปวดร้าวเข้าขาหนีบ จนไม่แน่ใจว่าเกิดจากอะไรแน่

ความจริงคือ “ปวดข้อสะโพก” เกิดได้จากหลายโรค และบางโรคไม่อันตราย แต่บางโรค เช่น AVN (กระดูกสะโพกตาย) หากวินิจฉัยช้าจะทำให้ข้อพังเร็วกว่าที่คิด และอาจต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก

บทความนี้หมอจะเล่าให้เข้าใจง่าย ๆ ว่าโรคต่าง ๆ ที่ทำให้ปวดสะโพกมีอะไรบ้าง อาการต่างกันอย่างไร และควรสังเกตตัวเองอย่างไรเพื่อไม่ให้พลาดโรคสำคัญอย่าง AVN ครับ

เหตุการณ์จากคนไข้ใกล้ตัว

คุณภัทร อายุ 38 ปี ออกกำลังกายสม่ำเสมอ แต่เริ่มรู้สึกปวดสะโพกซ้ายลึก ๆ โดยเฉพาะเวลายืนเดินนาน ๆ ตอนแรกคิดว่าเป็นกล้ามเนื้ออักเสบ แต่ปวดเรื้อรัง 2–3 เดือน

เธอบอกหมอว่า:

“หมอคะ หนูปวดสะโพกมาเป็นเดือน เดินนานไม่ได้เลย ร้าวเข้าขาหนีบด้วย นึกว่าเส้นเอ็นอักเสบเฉย ๆ แต่ทำไมไม่หายสักที?”

หลังตรวจร่างกายและทำ MRI พบว่าเป็น AVN ระยะแรก ซึ่งต้องรีบรักษาเพื่อป้องกันข้อทรุดในอนาคต

เคสนี้ทำให้หมออยากอธิบายว่า แม้อาการจะเหมือนโรคทั่วไป แต่โรค AVN ต้องจับได้เร็วที่สุดครับ

ปวดข้อสะโพกเกิดจากอะไรได้บ้าง? (แบบไม่ต้องใช้ตาราง)

1) ข้อสะโพกเสื่อม (Hip osteoarthritis)

พบมากที่สุดในคนอายุ 45 ปีขึ้นไป

อาการเด่น

• ปวดสะโพกด้านในลึก ๆ

• ปวดร้าวเข้าขาหนีบ

• ฝืดเวลาเริ่มเดินหรือหลังลุกจากเก้าอี้

• เดินนาน ๆ ปวดมากขึ้น

สาเหตุ

• การสึกของกระดูกอ่อน

• น้ำไขข้อผิดปกติจากอายุและการใช้งาน

ข้อเสื่อมเป็นโรคที่ค่อยเป็นค่อยไป แต่รักษาได้ดีหากเริ่มเร็วครับ

2) เส้นเอ็นสะโพกด้านข้างอักเสบ (Trochanteric pain syndrome)

พบในคนที่นอนตะแคงข้างเดิม ใช้งานสะโพกซ้ำ ๆ

อาการเด่น

• ปวดด้านข้างสะโพก

• เจ็บมากตอนนอนทับข้างนั้น

• กดแล้วเจ็บเป็นจุดชัดเจน

ต่างจากข้อเสื่อม: ไม่ค่อยร้าวเข้าขาหนีบ

3) กล้ามเนื้อสะโพกลึกตึงหรือหนีบเส้นประสาท (Piriformis syndrome)

เส้นประสาทถูกบีบโดยกล้ามเนื้อก้นลึก

อาการเด่น

• ปวดสะโพกด้านหลังลึก ๆ

• ปวดร้าวลงขาหรือก้นกบ

• นั่งนานปวดมากขึ้น

4) หมอนรองกระดูกหลังเสื่อม/ทับเส้นประสาท

แม้ปวดสะโพก แต่ต้นตออาจมาจากหลังล่าง

อาการเด่น

• ปวดสะโพก–หลังล่างร่วมกัน

• ร้าวลงน่องหรือปลายเท้า

• ชา เสียวจี๊ดแบบไฟฟ้า

ถ้ามีความรู้สึก “ชาลงขา” ให้สงสัยหลังมากกว่าสะโพกครับ

5) เส้นประสาทในเชิงกรานถูกกดทับ (Pudendal/Obturator nerve irritation)

พบได้น้อยแต่ทำให้ปวดลึกในเชิงกราน–ขาหนีบได้

อาการเด่น

• ปวดลึกขาหนีบ

• ปวดจี๊ด ๆ เมื่อนั่งหรือเปลี่ยนท่า

6) ข้อสะโพกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ เช่น รูมาตอยด์

ข้อสะโพกเป็นหนึ่งในข้อที่อาจถูกทำลายจากโรครูมาตอยด์

อาการเด่น

• ปวดสะโพกพร้อมข้ออื่น ๆ

• ฝืดตอนเช้านาน >30 นาที

• บางวันไม่ปวด บางวันปวดมาก (ขึ้นลงตามอาการโรค)

7) AVN – กระดูกข้อสะโพกตาย (Avascular Necrosis)

โรคสำคัญที่ต้องจับให้ได้เร็วที่สุด

เกิดจากการที่เลือดไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกไม่เพียงพอ ทำให้กระดูก “ตาย” และยุบตัวหากไม่รีบรักษา

อาการเด่น

• ปวดลึกในสะโพก ร้าวเข้าขาหนีบ

• เดินนานไม่ได้ เจ็บมากตอนลงน้ำหนัก

• บางครั้งปวดตอนพักเฉย ๆ

• อาการค่อย ๆ แย่ลงเรื่อย ๆ

ปัจจัยเสี่ยง

• ดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง

• ใช้สเตียรอยด์ปริมาณสูงเป็นเวลานาน

• อุบัติเหตุสะโพกกระแทกรุนแรง

• โรคเลือดบางชนิด

AVN เป็นโรคที่ต้องตรวจด้วย MRI เพราะเอกซเรย์มักปกติในระยะแรก

แตกต่างกันอย่างไร? ดูจาก “ตำแหน่งปวด–ลักษณะปวด” ได้เลย

• ปวดเข้าขาหนีบ → สงสัยข้อสะโพกเสื่อม / AVN

• ปวดด้านข้างสะโพก → เส้นเอ็นสะโพกอักเสบ

• ปวดก้นลึก → กล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท

• ร้าวลงขา–ชาปลายเท้า → มาจากหลังล่าง

• ปวดหลายข้อพร้อมกัน → รูมาตอยด์หรือข้ออักเสบจากภูมิแพ้

ส่วน AVN มักมีอาการปวดลึกแบบลงน้ำหนักแล้วปวดมาก และไม่สัมพันธ์กับการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อภายนอก

ตรวจอย่างไรให้รู้สาเหตุแน่ชัด?

1) ตรวจร่างกายโดยแพทย์

ดูตำแหน่งปวด จุดกดเจ็บ ท่าที่ทำให้ปวด และความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

2) เอกซเรย์สะโพก

ช่วยดูความเสื่อม กระดูกงอก หรือข้อผิดรูป

3) อัลตราซาวด์สะโพก

ดูเอ็นอักเสบ น้ำในข้อ และการอักเสบของเนื้อเยื่อ

4) MRI (สำคัญมากในกรณีสงสัย AVN)

เพราะ AVN ระยะแรก “เอกซเรย์มักปกติ” แต่ MRI เห็นความผิดปกติชัดเจน

รักษาอย่างไร?

1) รักษาตามสาเหตุเฉพาะของแต่ละโรค

• ข้อสะโพกเสื่อม → กายภาพ, ควบคุมน้ำหนัก, ฉีดยาเฉพาะจุด

• เอ็นสะโพกอักเสบ → ยืดกล้ามเนื้อ, เลี่ยงนอนทับข้าง

• กล้ามเนื้อก้นลึกตึง → ยืดสะโพก, ปรับท่านั่ง

• หมอนรองกระดูกหลัง → กายภาพหลัง, ฉีดยาลดอักเสบ

• รูมาตอยด์ → ยาควบคุมภูมิคุ้มกัน

2) รักษา AVN

ขึ้นกับระยะโรค

• ระยะแรก: ลดลงน้ำหนัก, กายภาพสะโพก, อุปกรณ์พยุง, ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด, วิธีช่วยเลือดไปเลี้ยงกระดูก (ตามแพทย์ประเมิน)

• ระยะกลาง–ปลาย: กระดูกเริ่มยุบ → อาจต้องผ่าตัดส่องกล้องหรือผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก

ยิ่งเจอเร็ว ยิ่งรักษาได้ดีและเลี่ยงการผ่าตัดได้มากครับ

หมออยากบอกว่า…

ปวดข้อสะโพกไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะบางโรคหายเองได้ แต่บางโรคอย่าง AVN ต้องรีบตรวจให้เร็วที่สุดเพื่อป้องกันข้อพังในอนาคต

ตำแหน่งปวดและลักษณะอาการช่วยบอกโรคได้มาก การตรวจโดยแพทย์เฉพาะทางและการทำ MRI เมื่อสงสัย AVN จะช่วยให้วินิจฉัยได้แม่น และรักษาได้ทันเวลา

ถ้าปวดสะโพกเรื้อรังเกิน 2–4 สัปดาห์ หรือปวดลึกเข้าขาหนีบ เดินนานไม่ได้ แนะนำให้ตรวจเร็วที่สุดครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดสะโพก #ข้อสะโพกเสื่อม #AVN #กระดูกสะโพกตาย #ปวดขาหนีบ #หมอนรองกระดูกหลัง #หมอเก่งให้ความรู้ #กระดูกและข้อ