ข้อควรปฏิบัติและสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง สำหรับผู้ที่มีอาการปวดไหล่จากปัญหาเส้นเอ็น

“แค่เอื้อมมือไปหยิบของหลังรถ ร้าวไปทั้งแขน”

“ตอนกลางวันยังพอทน แต่พอกลางคืนนอนแทบไม่ได้ ปวดจนตื่น”

ประโยคเหล่านี้คือสิ่งที่หมอได้ยินจนชินหู จากคนไข้ที่เดินกุมไหล่เข้ามาในห้องตรวจครับ หลายคนคิดว่าตัวเองแค่นอนตกหมอน หรือแค่ “เส้นจม” เดี๋ยวไปนวดก็หาย แต่ยิ่งนวดกลับยิ่งระบม ยิ่งปล่อยไว้ยิ่งยกแขนไม่ขึ้น

เรื่องราวของ “คุณป้าสมศรี” (นามสมมติ) วัย 62 ปี เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนมากครับ ป้าสมศรีชอบทำสวน วันหนึ่งพยายามเอื้อมตัดกิ่งไม้สูงๆ รู้สึกแปล๊บที่ไหล่ แต่ก็ฝืนทำต่อ ตกเย็นเริ่มปวดตุบๆ ลูกหลานซื้อยาแปะให้ก็ไม่ดีขึ้น ผ่านไป 3 เดือน ป้าสมศรีเริ่มใส่เสื้อชั้นในเองไม่ได้ หวีผมลำบาก พอมาหาหมอ ตรวจดูพบว่าเส้นเอ็นไหล่อักเสบเรื้อรังและเริ่มมีการฉีกขาดเล็กน้อย

สิ่งที่น่าเสียดายคือ ถ้าป้าสมศรีรู้ “วิธีปฏิบัติตัว” ตั้งแต่เจ็บวันแรก อาการคงไม่ลุกลามขนาดนี้ วันนี้หมอเลยตั้งใจเขียนบทความนี้ เพื่อให้ทุกคนรู้วิธีดูแลไหล่ของตัวเองอย่างถูกต้องครับ

ทำความเข้าใจ: ทำไม “เส้นเอ็นไหล่” ถึงมีปัญหา?

ข้อไหล่ของเราเป็นข้อต่อที่เคลื่อนไหวได้มากที่สุดในร่างกายครับ ลองจินตนาการถึงลูกกลมๆ ที่กลิ้งอยู่บนจานตื้นๆ สิ่งที่ช่วยยึดลูกกลมๆ นี้ให้อยู่กับที่และขยับได้ คือกลุ่มกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นที่หุ้มรอบไหล่เสมือน “ปลอกแขน” (Rotator Cuff)

เมื่อเราอายุมากขึ้น เส้นเอ็นเหล่านี้จะเริ่มเสื่อมสภาพตามการใช้งาน เปรียบเหมือนเชือกที่ใช้งานมานาน เกลียวเชือกจะเริ่มเปื่อยยุ่ย ยืดหยุ่นน้อยลง พอเราไปใช้งานหนักๆ ยกของสูง กระชาก หรือมีการเสียดสีซ้ำๆ เส้นเอ็นก็จะเกิดการอักเสบ บวม หรือฉีกขาดได้ในที่สุด

อาการสัญญาณเตือน: แบบนี้แหละ เส้นเอ็นไหล่มีปัญหา

อาการของโรคนี้มักจะค่อยเป็นค่อยไปครับ แต่จะมีจุดสังเกตที่ชัดเจน คือ:

ปวดตอนกลางคืน: นี่คืออาการคลาสสิกครับ นอนตะแคงทับข้างที่เจ็บไม่ได้ หรือบางทีนอนเฉยๆ ก็ปวดจนตื่น

องศาการขยับลดลง: โดยเฉพาะท่ายกแขนสูง ท่าไขว้หลัง (เช่น ท่าติดตะขอเสื้อใน หรือท่าล้วงกระเป๋าหลัง)

อ่อนแรง: รู้สึกว่าแขนข้างนั้นไม่มีแรงยกของหนัก หรือยกแขนค้างไว้นานๆ ไม่ได้

เสียงในข้อ: เวลาขยับอาจได้ยินเสียงกึกกัก หรือรู้สึกฝืดๆ ในข้อไหล่

การตรวจวินิจฉัย: หาความจริงให้เจอ

การมาหาหมอ ไม่ใช่แค่การรับยาแก้ปวดครับ แต่คือการหาต้นตอ หมอจะเริ่มต้นด้วยการซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด เพื่อดูมุมการเคลื่อนไหวและจุดกดเจ็บ

หลังจากนั้น เราจะใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วย:

• เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูโครงสร้างกระดูก ว่ามีหินปูนเกาะกระดูก หรือมีกระดูกงอกไปกดทับเส้นเอ็นหรือไม่

• อัลตราซาวด์ (Ultrasound): ปัจจุบันเครื่องมือนี้เปรียบเสมือนหูฟังของหมอกระดูกครับ ช่วยให้เห็นเส้นเอ็น การอักเสบ หรือรอยฉีกขาดได้ทันทีในห้องตรวจ โดยไม่ต้องรอคิวนาน

• เอ็มอาร์ไอ (MRI): จะใช้ในกรณีที่ต้องการรายละเอียดสูงมาก หรือวางแผนผ่าตัด เพื่อดูความลึกและความกว้างของรอยฉีกขาด

สิ่งที่ควรทำ และ สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง (Dos and Don’ts)

นี่คือหัวใจสำคัญของบทความนี้ครับ การรักษาที่ดีที่สุดเริ่มที่ “พฤติกรรม” ของตัวเราเอง หมอขอแบ่งเป็นข้อๆ เพื่อให้เข้าใจง่ายนะครับ

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง (พฤติกรรมเสี่ยงทำลายไหล่)

หลีกเลี่ยงการยกแขนสูงเหนือศีรษะ: การเอื้อมหยิบของบนชั้นสูง การตากผ้าที่ราวสูงเกินไป หรือการทำความสะอาดเพดาน จะทำให้กระดูกไหล่ไปเสียดสีและหนีบเส้นเอ็นที่กำลังอักเสบอยู่ อาการจะแย่ลงทันที

เลี่ยงท่าไขว้หลัง: ท่าที่ต้องบิดแขนไปด้านหลัง เช่น การเอื้อมหยิบของเบาะหลังรถ การถูหลังขณะอาบน้ำ หรือการติดตะขอเสื้อชั้นในด้วยตัวเอง (สำหรับคุณผู้หญิง แนะนำให้ติดตะขอจากด้านหน้าแล้วหมุน หรือให้คนช่วยครับ)

ไม่ควรนอนทับไหล่ข้างที่เจ็บ: การนอนตะแคงทับข้างที่มีปัญหา จะไปกดทับเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงเส้นเอ็น ทำให้เลือดไหลเวียนไม่ดี และเพิ่มแรงดันในข้อไหล่ ทำให้ปวดมากขึ้น

หลีกเลี่ยงการสะบัดหรือเหวี่ยงแขนแรงๆ: การออกกำลังกายที่ต้องเหวี่ยงแขนเร็วๆ หรือการสะบัดผ้าแรงๆ อาจทำให้เส้นเอ็นที่เปราะบางอยู่แล้วฉีกขาดเพิ่มขึ้นได้

ไม่ควรหิ้วของหนักแบบถุงหูหิ้ว: การปล่อยแขนห้อยลงแล้วถือของหนัก จะเกิดแรงดึงที่หัวไหล่โดยตรง ควรเปลี่ยนมาใช้รถเข็น หรืออุ้มของแนบอกแทน

**ไม่ควรนวดไหล่บริเวณที่ปวด **

สิ่งที่ควรปฏิบัติ (พฤติกรรมช่วยฟื้นฟู)

ปรับท่านอน: ให้นอนหงาย โดยใช้หมอนใบเล็กๆ หรือผ้าขนหนูม้วนรองใต้ศอกข้างที่เจ็บ หรือกอดหมอนข้างไว้ เพื่อพยุงไหล่ให้อยู่ในท่าที่ผ่อนคลายที่สุด

ประคบให้ถูกวิธี:

บริหารไหล่เบาๆ (Pendulum Exercise): ยืนโน้มตัวไปข้างหน้า ใช้มือข้างดีเกาะโต๊ะ ปล่อยแขนข้างที่เจ็บทิ้งดิ่งลงพื้นตามแรงโน้มถ่วง แล้วแกว่งแขนเป็นวงกลมเล็กๆ เบาๆ เหมือนลูกตุ้มนาฬิกา ช่วยลดอาการข้อติดได้ดีมาก

เก็บข้อศอกให้ชิดลำตัว: พยายามทำกิจกรรมต่างๆ โดยให้ข้อศอกอยู่ใกล้ลำตัวมากที่สุด (Keep Elbow Close to Body) จะช่วยลดภาระของเส้นเอ็นไหล่ได้มาก

แนวทางการรักษาทางการแพทย์

เมื่อปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่ดีขึ้น หมอมีแนวทางช่วยเหลือดังนี้ครับ

การใช้ยา: ยาลดการอักเสบ (NSAIDs) ช่วยบรรเทาอาการปวดและลดบวมได้ แต่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ไม่ควรซื้อยากินเองต่อเนื่องนานๆ เพราะอาจมีผลต่อกระเพาะและไต

กายภาพบำบัด: การใช้เครื่องมือทางกายภาพ เช่น อัลตราซาวด์บำบัด เลเซอร์ หรือการดัดดึงข้อต่อ เพื่อลดปวดและเพิ่มมุมการเคลื่อนไหว

การฉีดยาด้วยระบบอัลตราซาวด์นำวิถี: ปัจจุบันเราไม่ฉีดยาแบบกะเอา หรือคลำจุดเอาแล้วครับ หมอจะใช้อัลตราซาวด์สแกนหาตำแหน่งที่มีการอักเสบแม่นยำ แล้วฉีดยา (อาจเป็นสเตียรอยด์เพื่อลดอักเสบเฉียบพลัน หรือเกล็ดเลือดเข้มข้น PRP เพื่อซ่อมแซม) เข้าไปที่จุดนั้นโดยตรง ทำให้ได้ผลดีและปลอดภัยสูง

การผ่าตัดส่องกล้อง: เราจะพิจารณาผ่าตัดก็ต่อเมื่อ

การผ่าตัดสมัยใหม่เป็นการ “ส่องกล้อง” แผลเล็ก เจ็บน้อย ฟื้นตัวไว และกลับมาใช้งานได้ใกล้เคียงปกติมากครับ

บทพยากรณ์โรค: จะหายไหม?

โรคเส้นเอ็นไหล่อักเสบหรือฉีกขาด “สามารถรักษาให้คุณภาพชีวิตกลับมาดีได้” ครับ แต่ต้องใช้ความอดทน เส้นเอ็นเป็นอวัยวะที่เลือดไปเลี้ยงน้อย การซ่อมแซมตัวเองจึงใช้เวลา (เป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน)

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ประมาณ 80-90% อาการดีขึ้นได้ด้วยการปรับพฤติกรรม กายภาพ และการใช้ยา โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่หัวใจสำคัญคือ “ความสม่ำเสมอ” และ “การหยุดพฤติกรรมทำร้ายไหล่” ตามที่หมอแนะนำไปข้างต้นครับ

สรุป

อาการปวดไหล่ไม่ใช่เรื่องเล็กที่ควรมองข้าม และไม่ใช่เรื่องของความชราที่ต้องจำยอม การรู้ว่าอะไร “ควรทำ” และอะไร “ควรเลี่ยง” คือยาขนานเอกที่จะช่วยให้ท่านกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง ลองนำวิธีที่หมอแนะนำไปปรับใช้ดูนะครับ ไหล่ของเราจะได้อยู่ใช้งานไปกับเราได้อีกนานๆ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดไหล่ #เส้นเอ็นไหล่อักเสบ #ไหล่ติด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดไหล่ตอนนอน #ยกแขนไม่ขึ้น #รักษาปวดไหล่เชียงใหม่ #RotatorCuff #กายภาพบำบัดไหล่ #ข้อไหล่เสื่อม

References

American Academy of Orthopaedic Surgeons. Rotator Cuff Tears: Surgical Treatment Options [Internet]. Rosemont (IL): AAOS; 2022 [cited 2024 Jul 18]. Available from: https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/rotator-cuff-tears-surgical-treatment-options/

Dang A, Davies M. Rotator Cuff Tendinopathy: A Review of Current Treatment Evidence. Ann Jt. 2018;3:10.

Kulkarni R, Gibson J, Brownson P, Thomas M, Rangan A, Carr AJ, et al. BESS/BOA Patient Care Pathways: Subacromial shoulder pain. Shoulder Elbow. 2015;7(2):135-43.

Whittle S, Buchbinder R. In the clinic. Rotator cuff disease. Ann Intern Med. 2015;162(1):ITC1-15.

Yamamoto A, Takagishi K, Osawa T, Yanagawa T, Nakajima D, Shitara H, et al. Prevalence and risk factors of a rotator cuff tear in the general population. J Shoulder Elbow Surg. 2010;19(1):116-20.