ก้อนไขมันที่ขาก้อนนี้ใหญ่ถึง 15 เซนติเมตร แต่คนไข้แทบไม่รู้สึกอะไรเลย เพราะมันซ่อนลึกอยู่ในกล้ามเนื้อ ไม่เจ็บ ไม่กดเจอง่าย กว่าจะเจอก็ตอนทำคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าด้วยเรื่องอื่น และนี่คือจุดที่การตัดสินใจผิดเพียงครั้งเดียว อาจทำให้เสียโอกาสรักษาตอนที่ยังง่ายที่สุดไปตลอด

――――――――――――――――――――――――

ก้อนไขมันในร่างกาย เมื่อไหร่ที่ "ปล่อยไว้" คือการเดิมพันที่ไม่คุ้ม

――――――――――――――――――――――――

หลายคนเคยคลำเจอก้อนนิ่มๆ ใต้ผิวหนัง ไปหาหมอแล้วได้คำตอบว่า "ก้อนไขมันธรรมดา ไม่เป็นไร" ส่วนใหญ่ก็จริงครับ ก้อนไขมันใต้ผิวหนังที่พบบ่อยมักไม่อันตราย

แต่มีก้อนไขมันอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่ควรชะล่าใจ และเคสที่หมอจะเล่าให้ฟังวันนี้คือตัวอย่างที่ดีมาก

คุณป้าวัย 66 ปี ตรวจพบก้อนในกล้ามเนื้อน่องด้านขวาโดยบังเอิญ ก้อนนี้อยู่ลึก ฝังในกล้ามเนื้อ ขนาดยาวถึงราว 15 เซนติเมตร ผลคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าบอกว่า "น่าจะเป็นก้อนไขมันธรรมดา แต่เพราะอยู่ลึกและขนาดใหญ่ จึงยังตัดความเป็นไปได้ของเนื้องอกไขมันชนิดผิดปกติออกไม่ได้"

นี่แหละครับคือโจทย์ที่หมอกระดูกและข้อต้องตัดสินใจ

――――――――――――――――――――――――

ก้อนไขมันมีหลายแบบ ไม่ใช่แบบเดียว

ลองนึกภาพง่ายๆ ก้อนไขมันก็เหมือนกลุ่มก้อนเนื้อนุ่มๆ ที่สะสมอยู่ในร่างกาย ส่วนใหญ่เป็นชนิดธรรมดา โตช้า ไม่ลุกลาม ไม่กระจาย เรียกว่า "ไลโปมา (Lipoma)"

แต่มีอีกชนิดหนึ่งหน้าตาคล้ายกันมากจนแยกยาก เรียกว่า "เนื้องอกไขมันชนิดผิดปกติ (Atypical Lipomatous Tumor)" ชนิดนี้ไม่ใช่มะเร็งร้ายแรงที่กระจายไปอวัยวะอื่น แต่มันมีนิสัยชอบ "งอกกลับมาที่เดิม" ถ้าตัดออกไม่หมด และในบางราย ถ้าปล่อยไว้นานๆ ส่วนหนึ่งของมันอาจเปลี่ยนกลายเป็นชนิดที่ร้ายขึ้นได้

ปัญหาคือ เมื่อดูจากภาพถ่ายอย่างเดียว สองชนิดนี้แยกออกจากกันยากมาก

――――――――――――――――――――――――

สัญญาณที่ทำให้หมอ "ไม่สบายใจ" กับก้อนไขมัน

จากงานวิจัยที่ศึกษาก้อนไขมันจำนวนมาก พบว่ามีลักษณะบางอย่างที่บ่งชี้ว่าก้อนนั้นน่าจะเป็นชนิดธรรมดา และบางอย่างที่ชวนสงสัยว่าอาจผิดปกติ

สัญญาณที่ค่อนข้างวางใจได้

• ก้อนเล็กกว่า 8 เซนติเมตร และเนื้อในเป็นไขมันล้วนสม่ำเสมอ มักเป็นชนิดธรรมดา

สัญญาณที่ทำให้ต้องระวังมากขึ้น

• ก้อนขนาดใหญ่ ตั้งแต่ราว 12 เซนติเมตรขึ้นไป

• ก้อนอยู่ลึก ฝังในกล้ามเนื้อ ไม่ใช่แค่ใต้ผิวหนัง

• มีผนังกั้นหนาภายในก้อน หรือมีส่วนที่ไม่ใช่ไขมันปนอยู่

เคสคุณป้าท่านนี้เข้าเกณฑ์ "ต้องระวัง" หลายข้อพร้อมกัน คือใหญ่ ลึก และมีผนังกั้นภายใน หมอจึงประมาทไม่ได้

――――――――――――――――――――――――

แล้วทำไมไม่ "เจาะตรวจชิ้นเนื้อ" ให้รู้ไปเลย

คำถามนี้ดีมากครับ และคำตอบคือจุดสำคัญที่สุดของบทความนี้

หลายคนเข้าใจว่า แค่ใช้เข็มเจาะดูดเนื้อก้อนไปตรวจ ก็น่าจะรู้ผลชัดเจน แต่กับก้อนไขมันชนิดนี้ การเจาะด้วยเข็มมีจุดอ่อนสำคัญ

ก้อนไขมันชนิดผิดปกติมักมีเซลล์ผิดปกติกระจายอยู่ "ไม่สม่ำเสมอ" บางส่วนของก้อนหน้าตาเหมือนไขมันธรรมดาทุกประการ ถ้าเข็มจิ้มไปโดนเฉพาะส่วนที่ดูปกติ ผลตรวจก็จะออกมาว่า "ปกติ" ทั้งที่ความจริงในก้อนเดียวกันอาจมีส่วนที่ผิดปกติซ่อนอยู่

ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า "ผลลบลวง" คือตรวจแล้วบอกว่าไม่เป็นไร แต่จริงๆ เป็น

งานวิจัยที่เปรียบเทียบผลเจาะเข็มกับผลผ่าตัดเอาก้อนออกทั้งหมด พบว่าสำหรับก้อนไขมันชนิดผิดปกติโดยเฉพาะ ความแม่นยำของการเจาะเข็มอยู่ที่ราว 81 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งต่ำกว่าก้อนชนิดอื่นอย่างมีนัยสำคัญ เพราะก้อนพวกนี้มักใหญ่และเนื้อในไม่สม่ำเสมอ

พูดง่ายๆ คือ ผลเจาะเข็มที่บอกว่า "ไม่เป็นไร" ในก้อนแบบนี้ เชื่อได้ไม่เต็มร้อย

――――――――――――――――――――――――

ทางออกที่ตรงจุดที่สุด

เมื่อการเจาะเข็มไว้ใจได้ไม่เต็มที่ และภาพถ่ายก็แยกชนิดไม่ได้ชัด แนวทางที่หลายสถาบันใช้กับก้อนที่ใหญ่และลึกแบบนี้ คือการ "ผ่าตัดเอาก้อนออกทั้งหมด" แล้วส่งตรวจทั้งก้อน

ข้อดีของวิธีนี้คือได้ทั้งการวินิจฉัยที่แม่นยำที่สุด และเป็นการรักษาไปในตัว เพราะถ้าก้อนนั้นเป็นชนิดผิดปกติจริง การเอาออกให้หมดตั้งแต่แรกคือกุญแจสำคัญที่ทำให้โอกาสกลับมาเป็นซ้ำต่ำลงมาก

งานวิจัยที่รวบรวมผู้ป่วยเกือบ 800 ราย พบว่าการผ่าตัดเอาก้อนออกแบบเว้นขอบเนื้อดีโดยรอบ มีอัตราการกลับมาเป็นซ้ำเพียงราว 3 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่การตัดเฉียดขอบก้อนมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำสูงกว่า

――――――――――――――――――――――――

สิ่งที่หมออยากให้จำ

ก้อนไขมันใต้ผิวหนังก้อนเล็กๆ ส่วนใหญ่ไม่อันตราย ไม่ต้องตกใจ แต่ก้อนที่มีลักษณะเหล่านี้ ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติม

• ก้อนโตขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะใหญ่เกินกำปั้น

• ก้อนอยู่ลึก กดแล้วรู้สึกว่าฝังในกล้ามเนื้อ ไม่ใช่ลอยอยู่ใต้ผิว

• ก้อนแข็งผิดปกติ หรือเริ่มมีอาการปวด

การตัดสินใจที่ถูกต้องตั้งแต่แรก สำคัญกว่าการรีบทำอะไรสักอย่างให้จบๆ ไป เพราะก้อนแบบนี้ถ้าจัดการถูกวิธีตั้งแต่ครั้งแรก โอกาสหายขาดสูงมาก แต่ถ้าตัดสินใจพลาด อาจต้องตามแก้กันยาวครับ

――――――――――――――――――――――――

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

"เราเชื่อว่า 'ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ' หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง"

――――――――――――――――――――――――

#ก้อนไขมัน #เนื้องอกไขมัน #ก้อนในกล้ามเนื้อ #ไลโปมา #ก้อนที่ขา #ตรวจก้อนเนื้อ #คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า #เนื้องอกกระดูกและข้อ #ผ่าตัดก้อนเนื้อ #ดูแลสุขภาพ #lipoma #softtissuetumor #liposarcoma #MRI #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก