ปวดเข่าขวา-ตึงข้อพับในวัย 71 ปี... เมื่อฉีดเข่าแล้วไม่ดีขึ้น อาจมี "ตัวการอื่น" แฝงอยู่?

“เดินก็เจ็บ ย่อก็ขัด จะนั่งขัดสมาธิไหว้พระก็ทำไม่ได้” อาการปวดในเข่าร่วมกับปวดตึงลึกๆ ที่ข้อพับด้านหลัง เป็นปัญหาที่พบบ่อยมากครับ โดยเฉพาะในคุณผู้หญิงวัยหลังเกษียณที่มีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์เล็กน้อย ซึ่งบางครั้งการฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข่าเพียงอย่างเดียวอาจไม่ตอบโจทย์หากเรายังไม่เจอต้นตอที่แท้จริง

เรามาดูเรื่องราวของคุณป้าสมศรี (นามสมมติ) อายุ 71 ปีกันครับ คุณป้ามีรูปร่างท้วมหน่อยๆ (น้ำหนัก 76 กก.) และรู้ตัวว่าเป็นโรคกระดูกพรุนอยู่แล้ว คุณป้าพยายามดูแลตัวเองอย่างดี กินยาบำรุงกระดูกทุกอาทิตย์ แต่ช่วงหลังมานี้เข่าขวาเริ่มประท้วงหนักขึ้นเรื่อยๆ เวลาเดินลงน้ำหนักจะรู้สึกขัดลึกๆ ในหัวเข่า และที่ทรมานที่สุดคืออาการปวดตึงที่ "ใต้ข้อพับเข่า" ตลอดเวลา จนทำให้การใช้ชีวิตประจำวันลำบากมาก แม้จะเคยไปฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข่ามาแล้วถึง 2 ครั้ง แต่อาการกลับไม่ดีขึ้นอย่างที่หวัง

อาการที่คุณป้าเป็นนั้น มีความเป็นไปได้สูงว่าอาจจะเกิดจาก ข้อเข่าเสื่อม (Osteoarthritis of the Knee) ร่วมกับภาวะ ถุงน้ำหลังข้อพับเข่าอักเสบ (Baker's Cyst) หรือ เอ็นหลังข้อพับตึงอักเสบ ครับ

ทำไมฉีดน้ำเลี้ยงเข่าแล้วถึงยังไม่หาย?

การเปรียบเทียบง่ายๆ คือ ข้อเข่าเราเหมือน "บานพับประตู" ครับ

  • น้ำเลี้ยงเข่า เหมือนน้ำมันหล่อลื่นที่ยอดลงไปในบานพับเพื่อให้มันลื่นขึ้น

  • แต่ถ้าบานพับนั้น "เบี้ยว" (เข่าผิดรูปจากน้ำหนักตัว) หรือมี "เศษสนิม" (ชิ้นส่วนกระดูกอ่อนที่หลุดลุ่ย) หรือมี "อาการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบๆ" (เช่น หลังข้อพับ) การหยอดน้ำมันอย่างเดียวก็อาจจะไม่เพียงพอที่จะทำให้ประตูกลับมาเปิดปิดได้ปกติครับ

ปัจจัยเสี่ยงในเคสนี้

  • น้ำหนักตัว: น้ำหนัก 76 กก. ส่งแรงกดลงที่เข่ามากกว่าปกติ 3-4 เท่าในขณะเดิน

  • อายุนำพา: วัย 71 ปี กระดูกอ่อนผิวข้อมีการสึกหรอตามกาลเวลา

  • โรคกระดูกพรุน: แม้จะทานยา Alendronate อยู่ แต่ความแข็งแรงของกระดูกส่วนที่รองรับข้อต่ออาจจะไม่มั่นคงเท่าเดิม

  • ภาวะไขมันในเลือดสูง: การใช้ยา Rosuvastatin ในบางรายอาจมีผลข้างเคียงทำให้ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อได้บ้าง แต่อาการปวดขัดในเข่ามักมาจากโครงสร้างข้อเป็นหลัก

การตรวจวินิจฉัยที่คุณป้าควรได้รับ

  1. เอกซเรย์ท่าทิ้งน้ำหนัก (Weight-bearing X-ray): เพื่อดูระยะห่างของข้อเข่าว่าแคบลงแค่ไหน และมีกระดูกงอกไปจิ้มเนื้อเยื่อส่วนไหนบ้าง

  2. อัลตราซาวด์ข้อเข่า (Musculoskeletal Ultrasound): สำคัญมากสำหรับอาการ "ปวดใต้ข้อพับ" เพื่อดูว่ามีถุงน้ำ (Baker's Cyst) หรือมีการอักเสบของเอ็นหลังเข่าหรือไม่ ซึ่งเครื่องนี้จะช่วยให้เห็นความผิดปกติที่เอกซเรย์มองไม่เห็นครับ

  3. การตรวจประเมินแนวกระดูก: ดูว่าเข่าเริ่มโก่งหรือไม่ เพราะจะมีผลต่อการลงน้ำหนัก

แนวทางการรักษา (แบบองค์รวม)

  1. การควบคุมน้ำหนัก: นี่คือยาขนานเอกครับ การลดน้ำหนักเพียง 3-5 กิโลกรัม จะช่วยลดแรงกดที่เข่าได้มหาศาล

  2. การทำกายภาพบำบัดเฉพาะจุด: เน้นการยืดกล้ามเนื้อหลังต้นขา (Hamstrings) เพื่อลดอาการตึงที่ข้อพับ และสร้างกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps) เพื่อช่วยพยุงข้อเข่า

  3. การใช้ยาอย่างเหมาะสม: เนื่องจากทานยาละลายไขมันและยากระดูกพรุนอยู่ การเลือกยาแก้ปวดลดอักเสบต้องระมัดระวังเป็นพิเศษเพื่อไม่ให้กระทบต่อไตและทางเดินอาหาร

  4. การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้ Ultrasound นำทาง: หากมีถุงน้ำหลังข้อพับ หรือมีการอักเสบของเส้นเอ็นลึกๆ การใช้เครื่องอัลตราซาวด์จะช่วยให้หมอสามารถดูดน้ำที่ค้างอยู่ออก หรือฉีดยาลดอักเสบเข้าตรงจุดที่มีปัญหาได้แม่นยำกว่าการฉีดแบบกะระยะครับ

  5. การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (เฉพาะกรณี): หากเอกซเรย์พบว่าข้อเข่าสึกหรอรุนแรง (Grade 4) และการรักษาโดยวิธีอื่นไม่ได้ผล การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าในปัจจุบันทำได้ปลอดภัยและฟื้นตัวเร็วมากครับ

พยากรณ์โรค: จะกลับมานั่งขัดสมาธิได้ไหม?

ในวัย 71 ปี เป้าหมายหลักคือ "การเดินโดยไม่เจ็บและใช้ชีวิตประจำวันได้ปกติ" ครับ ส่วนการนั่งขัดสมาธิอาจจะเป็นท่าที่ฝืนข้อเข่าเกินไปสำหรับคนที่มีภาวะข้อเสื่อม หมอแนะนำให้ปรับมานั่งเก้าอี้แทนจะดีต่อเข่าในระยะยาวมากกว่าครับ

ภาวะแทรกซ้อนหากปล่อยทิ้งไว้

  • เข่าโก่งผิดรูปมากขึ้นเรื่อยๆ

  • เดินเอียง จนส่งผลให้ปวดหลังและสะโพกตามมา

  • กล้ามเนื้อขาฝ่อลีบจากการไม่กล้าลงน้ำหนัก

5 วิธีป้องกันและถนอมเข่าสำหรับคุณป้า

  1. หลีกเลี่ยงการนั่งพื้น นั่งคุกเข่า หรือนั่งพับเพียบ

  2. ใช้รองเท้าสำหรับเดินที่มีส้นนุ่มและรองรับแรงกระแทกได้ดี

  3. ใช้ไม้เท้าหรือร่มช่วยพยุงเวลาเดินไกลๆ เพื่อช่วยกระจายน้ำหนัก

  4. บริหารกล้ามเนื้อหน้าขาในท่านั่งเหยียดขาเตะขึ้นบ่อยๆ

  5. ประคบเย็นเมื่อมีอาการปวดบวมหลังใช้งานหนัก

Q&A Section

Q: ทานยากระดูกพรุนอยู่ จะมีผลต่อการรักษาเข่าไหม? A: ยากระดูกพรุนช่วยให้เนื้อกระดูกแข็งแรงขึ้นครับ แต่อาจไม่ช่วยเรื่องกระดูกอ่อนผิวข้อเสื่อมโดยตรง อย่างไรก็ตาม การที่กระดูกแข็งแรงจะช่วยให้การรักษาข้อเข่าเสื่อมได้ผลดีขึ้นและลดความเสี่ยงกระดูกหักครับ

Q: ทำไมปวดตึงที่ข้อพับตลอดเวลา? A: มักเกิดจากน้ำในข้อเข่าที่อักเสบดันตัวออกไปสะสมอยู่ที่ด้านหลังเข่า (ถุงน้ำหลังเข่า) หรือเกิดจากกล้ามเนื้อหลังขาตึงตัวมากจากการที่เราพยายามเดินกะเผลกครับ

Q: ต้องหยุดกินยาไขมันไหมถ้าปวดเข่า? A: ห้ามหยุดเองครับ ควรปรึกษาแพทย์ที่ดูแลเรื่องไขมันก่อน แต่อาการปวดขัดเวลาลงน้ำหนักมักเกิดจากตัวข้อเข่าเองมากกว่าผลจากยาครับ

สรุปประเด็นสำคัญ

  • น้ำหนักตัวมีผลโดยตรงต่อแรงกดทับในข้อเข่า

  • อาการปวดใต้ข้อพับอาจเกิดจากถุงน้ำหลังเข่าอักเสบ ซึ่งน้ำเลี้ยงเข่าทั่วไปอาจรักษาไม่ตรงจุด

  • การวินิจฉัยด้วยอัลตราซาวด์ช่วยหาต้นตอที่ซ่อนอยู่หลังข้อพับได้ดี

  • การรักษาต้องทำควบคู่กันทั้งการคุมน้ำหนัก บริหารกล้ามเนื้อ และการใช้ยา

  • เป้าหมายคือการเดินได้มั่นคงและไม่เจ็บปวดในชีวิตประจำวัน

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดเข่า #ข้อเข่าเสื่อม #ปวดหลังข้อพับ #กระดูกพรุน #ลดน้ำหนัก #ฉีดน้ำเลี้ยงเข่า #อัลตราซาวด์เข่า #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #พิษณุโลก #เชียงใหม่