เมื่อเข่าส่งสัญญาณประท้วง... ปวดจนนอนไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ

คุณป้าสมศรี (นามสมมติ) อายุ 70 ปี เดินเข้ามาหาหมอด้วยใบหน้าที่ดูอิดโรย เธอเล่าว่า "หมอคะ ป้าทนไม่ไหวแล้ว กลางวันพอเดินได้บ้าง แต่พอหัวถึงหมอนกำลังจะหลับ เข่ามันปวดตุบๆ ปวดลึกๆ อยู่ข้างใน จนต้องตื่นมานั่งคลึงเข่าตอนตี 3 ทุกคืนเลย"

อาการของคุณป้าสมศรีคือภาพสะท้อนของคนวัยเกษียณจำนวนมากครับ ที่เดิมทีคิดว่าแค่เข่าเสื่อมตามวัย กินยาแก้ปวดไปก็น่าจะจบ แต่ความจริงแล้ว เมื่อข้อเข่าเสื่อมถึงจุดหนึ่ง สารอักเสบในข้อจะค้างอยู่ข้างในมากผิดปกติ โดยเฉพาะเวลาที่เราอยู่นิ่งๆ อย่างตอนนอน ความดันในข้อเข่าอาจเปลี่ยนไปจนกระตุ้นเส้นประสาทให้ปวดรุนแรงขึ้นครับ

เข้าใจกลไก "ข้อเข่าเสื่อม" (Osteoarthritis of the Knee)

ถ้าจะให้เห็นภาพชัดๆ หมออยากให้ลองนึกถึง "ยางรถยนต์" ครับ เมื่อเราใช้งานมานาน หลายหมื่นกิโลเมตร ดอกยางย่อมสึกหรอไป ข้อเข่าของเราก็เช่นกันครับ ในข้อเข่าจะมี "กระดูกอ่อนผิวข้อ" ซึ่งทำหน้าที่เหมือนโช้คอัพและน้ำมันหล่อลื่น ช่วยให้กระดูกไม่ชนกันเวลาเราเดิน

เมื่อเราอายุมากขึ้น กระดูกอ่อนผิวข้อนี้จะค่อยๆ บางลงและขรุขระ จนกระทั่งกระดูกชิ้นบนกับชิ้นล่างมาเสียดสีกันโดยตรง เปรียบเหมือนรถที่โช้คตายแล้ววิ่งบนถนนขรุขระนั่นเองครับ พอกระดูกเสียดสีกัน ร่างกายก็จะสร้างหินปูนงอกออกมาแทงเนื้อเยื่อรอบๆ และมีการสร้างน้ำหล่อเลี้ยงข้อที่ผิดปกติ จนเกิดอาการบวมและปวดอย่างที่เราเป็นอยู่ครับ

ปัจจัยที่ทำให้เข่าเราพังเร็วขึ้น

มีปัจจัยหลักๆ ไม่กี่อย่างที่ทำให้เข่าเสื่อมไวขึ้นครับ

  • อายุและการใช้งาน: ยิ่งใช้นาน ยิ่งมีโอกาสสึกมาก

  • น้ำหนักตัว: น้ำหนักที่เกินมาทุกๆ 1 กิโลกรัม จะส่งแรงกดไปที่เข่าเพิ่มขึ้น 3-4 เท่าเวลาเดิน

  • โครงสร้างร่างกาย: เช่น ขาโก่งหรือขาฉิ่ง ทำให้แรงกดลงเข่าเพียงข้างใดข้างหนึ่งมากเกินไป

  • อุบัติเหตุในอดีต: เช่น เคยหกล้มเข่ากระแทก หรือเอ็นฉีกขาด

  • พันธุกรรม: บางครอบครัวมีสภาพกระดูกอ่อนผิวข้อที่เสื่อมง่ายกว่าปกติ

การตรวจวินิจฉัย: หมอจะรู้ได้อย่างไรว่าเสื่อมแค่ไหน?

เมื่อมาพบหมอ ขั้นตอนการตรวจมักจะมีดังนี้ครับ

  1. การตรวจร่างกาย: หมอจะขยับเข่าดูว่ามีเสียงกรอบแกรบไหม กดเจ็บตรงไหน และเข่าผิดรูปหรือยัง

  2. การเอกซเรย์ (X-ray): เป็นวิธีที่สำคัญมากครับ ภาพจะโชว์ให้เห็นว่าช่องว่างระหว่างข้อเข่าแคบลงแค่ไหน มีหินปูนงอกไหม ซึ่งจะช่วยบอกระยะของโรคได้ชัดเจน

  3. การตรวจอัลตราซาวด์: ช่วยดูการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบเข่า หรือดูว่ามีน้ำในข้อเยอะเกินไปไหม

  4. การทำ MRI: มักทำในกรณีที่หมอสงสัยว่ามีหมอนรองกระดูกฉีกขาด หรือเอ็นไขว้หน้ามีปัญหาร่วมด้วย

แนวทางการรักษา: เริ่มจากเบาไปหาหนัก

หมอขอย้ำให้สบายใจก่อนครับว่า "ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด" หากเราเริ่มรักษาอย่างถูกวิธี

1. การปรับพฤติกรรม (สำคัญที่สุด): เลี่ยงการนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือนั่งยองๆ เพราะท่าเหล่านี้เพิ่มแรงกดในเข่ามหาศาลครับ ควรเปลี่ยนมานั่งเก้าอี้ที่สูงพอดีให้เข่าทำมุม 90 องศา และที่สำคัญคือการลดน้ำหนักตัว

2. การทำกายภาพบำบัด: การบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่า (กล้ามเนื้อหน้าขา) ให้แข็งแรง จะช่วยทำหน้าที่เป็น "เฝือกธรรมชาติ" ช่วยพยุงเข่าและลดแรงกระแทกได้ดีมากครับ

3. การใช้ยา: ยาทานกลุ่มแก้ปวดและลดอักเสบ (เช่น Piroxicam ที่คุณป้าทานอยู่) ช่วยลดอาการได้ดีในช่วงแรก แต่หากทานต่อเนื่องนานๆ อาจมีผลต่อกระเพาะอาหารหรือไตได้ หมอจึงมักแนะนำให้ทานในช่วงที่ปวดรุนแรงเท่านั้น

4. การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วย: ปัจจุบันเรามีเทคโนโลยีแม่นยำครับ หมอจะใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทางเพื่อฉีดยา (เช่น ยาลดอักเสบ หรือน้ำไขข้อเทียม) เข้าไปในจุดที่มีการอักเสบโดยตรง วิธีนี้จะช่วยลดปวดได้นานและเห็นผลชัดเจนกว่าการทานยาอย่างเดียว

5. การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม: หมอจะพิจารณาวิธีนี้เป็นทางเลือกสุดท้าย เมื่อการรักษาทุกอย่างข้างต้นไม่ได้ผล และคนไข้ปวดจนใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้จริงๆ ปัจจุบันการผ่าตัดพัฒนาไปมาก แผลเล็กและฟื้นตัวไวครับ

คำถามที่พบบ่อย (Q&A)

Q: ปวดเข่าตอนนอน อันตรายไหม? A: เป็นสัญญาณว่ามีการอักเสบในข้อค่อนข้างมากครับ หากปล่อยไว้จะทำให้ร่างกายพักผ่อนไม่พอและส่งผลต่อโรคประจำตัวอื่นๆ เช่น ความดันโลหิตสูง ควรพบแพทย์เพื่อปรับการรักษาครับ

Q: กินแคลเซียมช่วยให้หายปวดเข่าไหม? A: แคลเซียมช่วยเรื่อง "กระดูกแข็ง" (ป้องกันกระดูกพรุน) แต่ปวดเข่าคือเรื่อง "ข้อเสื่อม" (กระดูกอ่อน) ดังนั้นการทานแคลเซียมอย่างเดียวไม่ได้ช่วยลดปวดเข่าโดยตรงครับ

Q: ต้องกินยาไปตลอดชีวิตเลยไหม? A: เป้าหมายของหมอคือทำให้คนไข้ "หยุดยา" ให้ได้ครับ โดยการปรับพฤติกรรมและทำกายภาพบำบัดร่วมด้วย

สรุปประเด็นสำคัญเพื่อเข่าที่แข็งแรง

  1. ปวดเข่ากลางคืนเกิดจากการอักเสบรุนแรงภายในข้อ ต้องรีบรักษา

  2. การปรับพฤติกรรม "เลี่ยงนั่งยอง" คือหัวใจของการถนอมเข่า

  3. การทานยาแก้ปวดต่อเนื่องนานเกินไป อาจมีผลเสียต่อร่างกาย

  4. การฉีดยาด้วยเทคโนโลยีอัลตราซาวด์ช่วยลดปวดได้แม่นยำและปลอดภัย

  5. ผู้ป่วยส่วนใหญ่รักษาหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากตรวจพบตั้งแต่ระยะแรก

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดเข่า #ข้อเข่าเสื่อม #ปวดเข่าตอนนอน #ฉีดยาเข่า #กายภาพบำบัดเข่า #หมอเก่งกระดูกและข้อ #เข่าเสื่อมไม่ต้องผ่าตัด #สุขภาพผู้สูงอายุ #ชามือ #ปวดหลัง