ล้มตกบันได ปวดหลังมาก ไปโรงพยาบาล เอกซเรย์แล้ว หมอบอกกระดูกไม่หัก แต่ผ่านไปเป็นเดือน ก็ยังปวดอยู่ทุกวัน

คุณป้าท่านหนึ่ง อายุ 64 ปี เจอแบบนี้พอดี ลื่นล้มตกบันได ปวดหลังจนแทบขยับไม่ได้ เอกซเรย์ครั้งแรกบอกว่า "ปกติ ไม่หัก ไม่ยุบ" แต่ความปวดไม่เคยหายไปเลยสักวัน

จนผ่านไป 8 เดือน ตรวจซ้ำอีกครั้ง ถึงได้รู้ว่ากระดูกสันหลังหักและยุบไปแล้วเกือบทั้งปล้อง

บทความนี้จะเล่าให้ฟังว่า ทำไมกระดูกหักถึงตรวจไม่เจอตั้งแต่แรก และเราจะสังเกตตัวเองอย่างไรครับ

――――――――――――――――――――――――

ทำไมล้มแล้วปวดหลังไม่หาย ทั้งที่เอกซเรย์บอกว่ากระดูกไม่หัก

――――――――――――――――――――――――

หลายคนเชื่อว่า ถ้าเอกซเรย์แล้วหมอบอกว่ากระดูกไม่หัก ก็แปลว่าไม่มีอะไรน่ากังวล อาการปวดเดี๋ยวก็หายเอง

แต่ความจริงคือ เอกซเรย์ครั้งแรกไม่ได้บอกทุกอย่างเสมอไป โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่ล้มแล้วปวดหลังมาก เรื่องนี้สำคัญมาก เพราะถ้าปล่อยไว้นาน กระดูกที่หักเล็กน้อยอาจค่อยๆยุบลงจนกลายเป็นปัญหาใหญ่ได้ครับ

คุณป้าวัย 64 ปี กับ 8 เดือนที่หายไป

――――――――――――――――――――――――

คุณป้าท่านนี้เคยเป็นคนแข็งแรง เดินไปตลาด ทำงานบ้าน ขึ้นลงบันไดได้สบาย

วันหนึ่งท่านลื่นล้มตกบันได หลังกระแทกอย่างแรง ปวดจนต้องค่อยๆพยุงตัวลุกนั่ง

ท่านรีบไปโรงพยาบาล หมอเอกซเรย์ให้แล้วบอกว่า "กระดูกไม่หัก ไม่ยุบ" ให้ยาแก้ปวดกลับบ้าน

แต่หลังจากนั้น ความปวดไม่เคยหายไปเลย ลุกก็ปวด นั่งนานก็ปวด เดินไกลไม่ไหวเหมือนเดิม ท่านเริ่มสงสัยว่า ทำไมหมอบอกไม่เป็นไร แต่ตัวเรายังทรมานอยู่ทุกวัน

ทำไมกระดูกหักถึงตรวจไม่เจอ

――――――――――――――――――――――――

หลายคนไม่รู้ว่า เอกซเรย์ก็มีข้อจำกัดของมัน และกระดูกสันหลังหักในผู้สูงอายุ บางครั้งก็ "ซ่อนตัว" เก่งกว่าที่เราคิดครับ

ลองนึกภาพกระดูกของผู้สูงอายุที่เป็น "กระดูกพรุน (osteoporosis)" ว่าเหมือนฟองน้ำแห้งที่กรอบและเปราะ เวลาล้มกระแทกแรงๆ เนื้อกระดูกข้างในจะร้าวและยุบตัวลงเล็กน้อยก่อน

ในช่วงแรก รอยร้าวนี้ยังเล็กมาก รูปร่างกระดูกยังดูเกือบปกติ เอกซเรย์จึงอาจมองไม่เห็น เราเรียกภาวะนี้ว่ากระดูกหักที่ตรวจไม่พบในระยะแรก พบได้บ่อยกว่าที่หลายคนคิด

จากนั้นเรื่องที่น่าเป็นห่วงก็คือ กระดูกที่พรุนอยู่แล้วยังต้องรับน้ำหนักตัวทุกวัน ทุกครั้งที่ลุก นั่ง เดิน รอยร้าวเดิมก็ถูกกดซ้ำไปเรื่อยๆ เหมือนกล่องลังกระดาษที่เปียกน้ำ ค่อยๆแบนลงทีละนิดเมื่อมีของวางทับ จนสุดท้ายกระดูกปล้องนั้นยุบลงมาก

ส่วนสาเหตุที่ทำให้ปวดเรื้อรังไม่หาย เป็นเพราะรอยหักที่ไม่ได้พักหรือไม่ได้รักษาอย่างถูกต้อง อาจ "ไม่เชื่อมติด" เกิดเป็นช่องโหว่เล็กๆในกระดูก ทำให้ขยับทีไรก็เจ็บ และยุบเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

กระดูกสันหลังหักจากกระดูกพรุนคืออะไร

――――――――――――――――――――――――

กระดูกสันหลังของเราวางซ้อนกันเป็นปล้องๆ แต่ละปล้องทำหน้าที่รับน้ำหนักตัว

เมื่อกระดูกพรุนทำให้เนื้อกระดูกบางและเปราะ แรงกระแทกเพียงเล็กน้อย เช่น ล้มก้นกระแทก ลื่นตกบันได หรือบางครั้งแค่ก้มยกของ ก็ทำให้ปล้องกระดูกยุบลงได้ เราเรียกว่า "กระดูกสันหลังหักยุบ (vertebral compression fracture)"

ตำแหน่งที่หักบ่อยที่สุดคือบริเวณรอยต่อระหว่างหลังส่วนอกกับส่วนเอว เพราะเป็นจุดที่รับแรงมากที่สุด

อาการที่พบคือ ปวดหลังเฉียบพลันหลังล้มหรือกระแทก ปวดมากเวลาขยับตัว ลุกนั่ง หรือไอจาม บางคนหลังค่อมลงหรือเตี้ยลงกว่าเดิมโดยไม่รู้ตัว

ใครเสี่ยงเป็นมากกว่าคนอื่น

――――――――――――――――――――――――

• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน เพราะกระดูกบางลงเร็ว

• คนที่เป็นโรคกระดูกพรุนอยู่แล้ว หรือเคยกระดูกหักมาก่อน

• คนที่ใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

• คนที่ตัวผอม น้ำหนักน้อย ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย

• คนที่สูบบุหรี่ หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ

การวินิจฉัยที่ถูกต้อง สำคัญที่สุด

――――――――――――――――――――――――

จากเคสคุณป้าท่านนี้ บทเรียนสำคัญคือ การตรวจให้พบตั้งแต่แรกต้องอาศัยมากกว่าเอกซเรย์เพียงภาพเดียว

[1] ซักประวัติให้ละเอียด ล้มอย่างไร กระแทกตรงไหน ปวดตำแหน่งใด

[2] ตรวจร่างกายหาจุดกดเจ็บ หมอจะกดไล่ไปตามแนวกระดูกสันหลังทีละปล้อง เพื่อหาตำแหน่งที่เจ็บชัดเจน ขั้นตอนนี้สำคัญมาก เพราะจุดที่กดเจ็บจะบอกว่าควรเอกซเรย์ตรงไหน

[3] เอกซเรย์ให้ตรงตำแหน่ง ถ้าปวดบริเวณหลังส่วนบนหรือรอยต่ออก-เอว การถ่ายเฉพาะหลังส่วนล่างอาจไม่ครอบคลุมจุดที่หัก ต้องถ่ายหลังส่วนอกทั้งท่าตรงและท่าด้านข้างด้วย

[4] ถ้ายังปวดมากแต่เอกซเรย์ไม่พบ ควรตรวจเพิ่มด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ซึ่งเห็นรอยหักระยะแรกได้ แม้รูปร่างกระดูกยังดูปกติ

แนวทางรักษา

――――――――――――――――――――――――

เป้าหมายของการรักษาคือ ให้กลับมาใช้ชีวิต เดิน ทำงานบ้าน และดูแลคนที่รักได้เหมือนเดิม พร้อมกับป้องกันไม่ให้กระดูกยุบเพิ่มหรือหักซ้ำ

ส่วนใหญ่เริ่มจากวิธีที่เบาที่สุดก่อน

• พักการใช้งานในช่วงแรก ปรับท่าทางการลุกนั่งให้ถูกวิธี

• ใช้ยาบรรเทาปวดตามที่แพทย์สั่ง

• ใส่อุปกรณ์พยุงหลังในช่วงที่กระดูกกำลังเชื่อม

• ทำกายภาพบำบัด ฝึกกล้ามเนื้อหลังและท่าทางที่ถูกต้อง

• รักษาโรคกระดูกพรุนควบคู่ไปด้วย ซึ่งเป็นต้นเหตุที่แท้จริง

ในรายที่ปวดมากไม่ดีขึ้น หรือกระดูกยุบลงเรื่อยๆ แพทย์อาจพิจารณาการเติมซีเมนต์เข้าไปในปล้องกระดูก หรือการผ่าตัดยึดตรึง ขึ้นกับความรุนแรงของแต่ละคน

หายไหม นานแค่ไหน

――――――――――――――――――――――――

ถ้าตรวจพบและรักษาตั้งแต่ระยะแรก กระดูกส่วนใหญ่จะค่อยๆเชื่อมและอาการดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน

แต่ถ้าตรวจพบช้า กระดูกยุบลงมากแล้ว การรักษาจะยากขึ้น ใช้เวลานานขึ้น และบางครั้งหลังที่ค่อมไปแล้วก็แก้คืนได้ไม่เต็มที่ นี่คือเหตุผลที่การวินิจฉัยให้ถูกตั้งแต่แรกจึงสำคัญมากครับ

ถ้าปล่อยไว้ไม่รักษา จะเป็นอย่างไร

――――――――――――――――――――――――

เมื่อกระดูกที่หักยุบลงเรื่อยๆ หลังจะค่อมลง ส่วนสูงลดลง บางคนปวดเรื้อรังต่อเนื่อง

ในบางราย หากกระดูกยุบมากจนไปกดทับเส้นประสาท อาจมีอาการชาหรืออ่อนแรงที่ขาตามมา การตรวจพบและดูแลตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยลดโอกาสเกิดปัญหาเหล่านี้ได้

วิธีป้องกัน

――――――――――――――――――――――――

• ตรวจความหนาแน่นกระดูก โดยเฉพาะผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนและผู้สูงอายุ

• ได้รับแคลเซียมและวิตามินดีให้เพียงพอ

• ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนักและฝึกการทรงตัว เพื่อลดการล้ม

• จัดบ้านให้ปลอดภัย ลดของลื่น ติดราวจับ มีแสงสว่างพอ

• ถ้าล้มแล้วปวดหลังมากและไม่หาย อย่านิ่งนอนใจ ควรกลับไปตรวจซ้ำ

คำถามที่พบบ่อย

――――――――――――――――――――――――

[1] เอกซเรย์ปกติ แปลว่าไม่หักแน่นอนใช่ไหม ไม่เสมอไปครับ กระดูกหักในระยะแรกอาจยังไม่ยุบให้เห็น หรืออยู่นอกบริเวณที่ถ่ายภาพ ถ้ายังปวดมากควรตรวจเพิ่ม

[2] ปวดหลังหลังล้มมานานหลายเดือนแล้ว ยังตรวจทันไหม ทันครับ ถึงจะช้ากว่าที่ควร แต่การตรวจให้พบและเริ่มดูแลก็ยังช่วยได้ ดีกว่าปล่อยให้ยุบเพิ่ม

[3] กระดูกยุบไปแล้ว จะดันให้กลับมาเหมือนเดิมได้ไหม ขึ้นกับว่ายุบมากแค่ไหนและนานเท่าไร ยิ่งพบเร็วยิ่งมีทางเลือกในการรักษามากกว่า

[4] ต้องผ่าตัดทุกคนไหม ไม่ครับ หลายรายดีขึ้นได้ด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด การผ่าตัดพิจารณาเฉพาะรายที่จำเป็นจริงๆ

สรุปสิ่งที่อยากให้จำ

――――――――――――――――――――――――

[1] ล้มแล้วปวดหลังมากในผู้สูงอายุ อย่ามองข้าม แม้เอกซเรย์ครั้งแรกจะบอกว่าปกติ

[2] กระดูกหักระยะแรกอาจตรวจไม่เจอ การกดหาจุดเจ็บและถ่ายภาพให้ตรงตำแหน่งจึงสำคัญ

[3] ถ้าปวดไม่หาย ควรกลับไปตรวจซ้ำ อาจต้องเอกซเรย์หลังส่วนอกหรือตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเพิ่ม

[4] ยิ่งพบเร็ว ยิ่งรักษาง่ายและมีทางเลือกมาก

[5] อาการปวดที่ไม่หาย ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทนคนเดียว การวินิจฉัยที่ถูกต้องคือก้าวแรกที่จะพาคุณกลับไปใช้ชีวิตและดูแลคนที่คุณรักได้อีกครั้ง

――――――――――――――――――――――――

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

"เราเชื่อว่า ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง"

――――――――――――――――――――――――

#กระดูกสันหลังหัก #กระดูกพรุน #ปวดหลัง #ปวดหลังเรื้อรัง #ล้มในผู้สูงอายุ #กระดูกยุบ #ผู้สูงอายุ #วินิจฉัยกระดูก #ดูแลกระดูก #สุขภาพผู้สูงวัย #VertebralCompressionFracture #Osteoporosis #SpineFracture #BackPain #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก