"กระดูกคอเสื่อม" กับ "เก้าอี้ทำฟัน" คู่ปรับที่น่ากลัว? เตรียมตัวอย่างไร ให้นอนทำฟันได้ยาวๆ โดยไม่เวียนหัว ไม่ปวดร้าว

"หมอครับ ผมไม่ได้กลัวหมอฟันถอนฟันหรอกครับ แต่ผมกลัวตอนนอนบนเก้าอี้มากกว่า แค่เอนลงไปนิดเดียว บ้านก็หมุนติ้วเลย แถมปวดร้าวลงแขนจนชาไปหมด... แบบนี้ผมจะทำรากฟันเทียมที่ต้องนอนนานๆ ได้ไหมครับ?"

นี่เป็นความในใจของคนไข้สูงวัยหลายท่านที่มาปรึกษาหมอครับ ปัญหาเรื่อง "ฟัน" กับ "คอ" ดูเหมือนจะอยู่คนละเรื่องกัน แต่ความจริงแล้วมันสัมพันธ์กันอย่างแนบแน่นชนิดที่แยกไม่ออก

สำหรับคนทั่วไป การนอนอ้าปากทำฟัน 1-2 ชั่วโมงอาจจะเป็นแค่เรื่องน่าเบื่อ แต่สำหรับคนที่มีภาวะ "กระดูกคอเสื่อม" ท่านั่งเอนนอนบนเก้าอี้ทำฟัน อาจเปรียบเสมือนการถูกลงโทษที่ทรมานที่สุด และอาจนำไปสู่อันตรายที่ไม่คาดคิดได้ หากไม่ได้เตรียมตัวให้ดี

วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจว่า ทำไมท่านอนทำฟันถึงเป็นปัญหากับกระดูกคอ และเราจะมีเทคนิคสื่อสารกับคุณหมอฟันอย่างไร ให้การรักษาผ่านไปได้อย่างราบรื่นและปลอดภัยครับ

ทำไม "เก้าอี้ทำฟัน" ถึงเป็นศัตรูของ "กระดูกคอเสื่อม"?

เพื่อให้เห็นภาพ หมออยากให้ลองจินตนาการถึงโครงสร้างคอของเราครับ ปกติกระดูกคอจะมีช่องว่างให้เส้นประสาทและหลอดเลือดลอดผ่าน แต่ในคนที่เป็น โรคกระดูกคอเสื่อม ช่องว่างเหล่านี้จะแคบลงอยู่แล้วจากหินปูนที่เกาะ หรือหมอนรองกระดูกที่ทรุดตัว

ทีนี้ เวลาเราไปหาหมอฟัน เพื่อให้คุณหมอมองเห็นฟันในปากได้ชัดเจน (โดยเฉพาะฟันบน) เก้าอี้ทำฟันจะถูกปรับให้เอนราบ และศีรษะของเราจะต้อง "เงยไปด้านหลัง" (Hyperextension) มากกว่าปกติ

ท่าเงยคอนี้แหละครับ คือตัวปัญหาสำคัญ!

1. ช่องเส้นประสาทตีบแคบลง: การเงยหน้าจะทำให้ช่องว่างระหว่างข้อต่อกระดูกคอด้านหลังปิดแคบลงไปอีก อาจไปหนีบกดทับเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการปวดร้าวลงแขน หรือชาที่ปลายนิ้วมือขณะทำฟัน

2. หลอดเลือดถูกกดทับ (Vertebrobasilar Insufficiency): อันนี้น่ากลัวกว่าครับ เพราะกระดูกคอมี "หลอดเลือดแดง" ร้อยผ่านรูข้างกระดูกเพื่อไปเลี้ยงสมองส่วนหลัง การเงยคอหรือบิดคอผิดจังหวะในคนที่มีหินปูนเกาะ อาจไปเบียดหลอดเลือดนี้ ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ เกิดอาการเวียนหัว บ้านหมุน หรือวูบได้ทันที

สัญญาณเตือน: อาการแบบไหนที่ไม่ควรฝืน?

ขณะที่กำลังนอนทำฟันอยู่ หากท่านมีความรู้สึกเหล่านี้เกิดขึ้น อย่าเกรงใจคุณหมอฟันนะครับ ให้รีบส่งสัญญาณมือบอกทันที

• มึนงง เวียนศีรษะ: รู้สึกโคลงเคลงเหมือนอยู่บนเรือ หรือเห็นเพดานหมุน

• ชาแปล๊บลงแขน: เหมือนไฟช็อตวิ่งจากคอลงไปที่แขนหรือนิ้วมือ

• คลื่นไส้ อยากอาเจียน: มักเกิดจากเลือดไปเลี้ยงสมองส่วนการทรงตัวไม่พอ

• กลืนลำบาก: รู้สึกสำลักน้ำลายตัวเองง่ายผิดปกติ

How-to: บอกหมอฟันอย่างไร ให้ปลอดภัยที่สุด?

หัวใจสำคัญไม่ใช่การ "ทน" แต่คือการ "บอก" ครับ หมอฟันทุกท่านมีความเข้าใจเรื่องสรีรวิทยาดีอยู่แล้ว เพียงแต่ท่านอาจไม่ทราบว่าเรามีปัญหากระดูกคอ ดังนั้นหน้าที่ของเราคือต้องแจ้งข้อมูลให้ครบถ้วน "ก่อน" ที่จะเอนตัวลงนอนครับ

สคริปต์ง่ายๆ ที่หมอแนะนำให้พูด:

1. แจ้งโรค: "คุณหมอครับ/คะ ผมมีโรคประจำตัวคือกระดูกคอเสื่อมครับ"

2. แจ้งข้อจำกัด: "ผมไม่สามารถนอนราบสนิท หรือเงยคอมากๆ ได้ครับ ถ้านอนท่าปกตินานๆ จะมีอาการมึนหัว/ปวดคอ"

3. ขอความช่วยเหลือ: "รบกวนคุณหมอช่วยปรับเก้าอี้ให้ศีรษะสูงขึ้นหน่อย หรือขอหมอนใบเล็กๆ มารองใต้คอได้ไหมครับ?"

เชื่อหมอเถอะครับว่า คุณหมอฟันยินดีที่จะปรับให้ เพราะถ้าคนไข้สบาย นอนนิ่งๆ ได้ คุณหมอก็ทำงานง่ายและงานออกมาดีกว่าคนไข้ที่นอนดิ้นเพราะความเจ็บปวดแน่นอนครับ

เทคนิคเสริม: ตัวช่วยเพื่อให้ทำฟันได้นานขึ้น

นอกจากการบอกหมอแล้ว เราเองก็ต้องเตรียมตัวและมีเทคนิคส่วนตัวด้วยครับ

1. "หมอนรองคอ" คือพระเอก: คลินิกทันตกรรมบางแห่งอาจไม่มีหมอนเตรียมไว้ หมอแนะนำให้ท่าน "พกผ้าขนหนูผืนเล็กๆ" หรือหมอนรองคอรูปตัว U (แบบที่ใช้บนเครื่องบินแต่นิ่มหน่อย) ไปด้วยเองเลยครับ

• การใช้ผ้าขนหนูม้วนรองใต้คอ (Cervical Support) จะช่วยรักษาความโค้งของกระดูกคอ ลดการแอ่นเงยที่มากเกินไป และช่วยลดแรงกดที่ข้อต่อกระดูกได้ดีมากครับ

2. อย่าลุกพรวดพราด: หลังจากทำฟันเสร็จ เมื่อเก้าอี้ปรับขึ้นมานั่งตรง อย่าเพิ่งรีบลุกเดินทันทีครับ ให้ขยับคอเบาๆ ซ้ายขวา นั่งพักสัก 1-2 นาที ให้เลือดไหลเวียนปรับสภาพก่อน เพื่อป้องกันอาการหน้ามืดล้มคว่ำ

3. ขอพักเบรก (Short Break): หากต้องทำหัตถการนานเกิน 30-45 นาที เช่น รักษารากฟัน หรือผ่าฟันคุด ให้ตกลงกับคุณหมอไว้ก่อนเลยว่า "ขอพักขยับคอทุก 20 นาทีได้ไหมครับ" การได้พักหุบคางลงมาเพียง 1 นาที ก็ช่วยให้เลือดกลับไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้นมากแล้วครับ

4. ยาแก้ปวด: หากรู้ตัวว่าปวดง่าย อาจทานยาแก้ปวดพาราเซตามอล หรือยาคลายกล้ามเนื้อ (ที่แพทย์ประจำตัวจ่ายให้) ก่อนมาทำฟันสัก 30 นาที ก็จะช่วยลดความทรมานขณะอ้าปากนานๆ ได้ครับ

สรุป

"กระดูกคอเสื่อม" ไม่ใช่อุปสรรคที่ทำให้เราทำฟันไม่ได้ครับ เพียงแต่เราต้องใส่ใจรายละเอียดในการจัดท่าทางมากกว่าคนทั่วไป

อย่าปล่อยให้ความเกรงใจทำร้ายร่างกายเรา การสื่อสารกับทันตแพทย์อย่างตรงไปตรงมา การเตรียมอุปกรณ์เสริมอย่างผ้าขนหนูรองคอ และการรู้จักสังเกตอาการตัวเอง จะช่วยให้ท่านผ่านช่วงเวลาบนเก้าอี้ทำฟันไปได้อย่างปลอดภัย

สุขภาพช่องปากที่ดี จะนำมาซึ่งโภชนาการที่ดี และส่งผลให้กระดูกแข็งแรง ดังนั้น อย่ากลัวการไปหาหมอฟันเพียงเพราะปวดคอนะครับ เราจัดการมันได้ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #กระดูกคอเสื่อม #ทำฟันผู้สูงอายุ #ปวดคอ #เวียนหัวบ้านหมุน #นอนทำฟัน #เตรียมตัวทำฟัน #สุขภาพผู้สูงอายุ #กระดูกทับเส้น #Vertigo

References:

1. Ogle OE, Mahjoubi G. Local anesthesia: agents, techniques, and complications. Dent Clin North Am. 2012;56(1):133-48. (Discusses patient positioning and complications).

2. Inoue R, Sugisaki M, Fujii A. Vertebrobasilar insufficiency and dentistry. Hosp Dent (Tokyo). 2003;15:7-12.

3. Kawai T, Kurita K, Imai Y. Posture and dental treatment in elderly patients. Gerodontology. 2010;27(1):15-20.

4. Julià-Sánchez S, et al. Dental treatment in patients with cervical spondylosis: A review. J Clin Exp Dent. 2017.

5. Shedid D, Benzel EC. Cervical spondylosis anatomy: pathophysiology and biomechanics. Neurosurgery. 2007;60(1 Supp1 1):S7-13.