**กระดูกหัวสะโพกตาย (Avascular Necrosis — AVN) แนวทางการวินิจฉัยและการรักษา **

อาการปวดสะโพก เดินแล้วเจ็บลึก ๆ ในข้อสะโพก ยืนหรือลงน้ำหนักนานไม่ได้ เป็นอาการที่หลายคนคิดว่าเป็น “ข้อสะโพกเสื่อม” แต่ความจริงแล้วหนึ่งในโรคที่ต้องระวังมากคือ กระดูกหัวสะโพกตาย (Avascular Necrosis: AVN) ซึ่งเป็นภาวะที่เลือดไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกไม่เพียงพอ ทำให้กระดูกเริ่มตายและยุบลงอย่างช้า ๆ จนทำให้ข้อสะโพกพังได้

โรคนี้พบได้ทั้งในวัยทำงานและผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง เช่น ใช้สเตียรอยด์นาน ดื่มแอลกอฮอล์หนัก หรือมีโรคเลือดบางชนิด

หมอเขียนบทความนี้เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจโรคนี้อย่างถูกต้อง แยกอาการตั้งแต่ต้น และรู้ว่าควรรักษาอย่างไรเพื่อลดความเสี่ยงการผ่าตัดในอนาคตครับ

เหตุการณ์จากคนไข้

คุณมนัส อายุ 57 ปี ปวดสะโพกขวาลึก ๆ เป็น ๆ หาย ๆ มาหลายเดือน ตอนแรกคิดว่าเป็นกล้ามเนื้ออักเสบ แต่ช่วงหลังปวดมากขึ้นจนเดินไกลไม่ได้ และมีอาการปวดร้าวเข้าขาหนีบเวลายืนหรือหมุนสะโพก

หลังทำ MRI พบว่าเขามี AVN ทั้งสองข้าง โดยข้างขวามีการยุบของหัวกระดูกชัดเจน (เริ่มเสียรูป) ส่วนข้างซ้ายเป็นระยะเริ่มต้น

เขาถามหมอว่า:

“หมอครับ ทำไมมันเป็นทั้งสองข้าง แล้วจะรักษายังไง ผมกลัวต้องผ่าตัดมากครับ”

หลังอธิบายโรคและวางแผนการรักษาแบบค่อยเป็นค่อยไป อาการเขาดีขึ้นจากการลดลงน้ำหนัก การปรับท่าการใช้งาน การฉีดยาลดอักเสบเฉพาะที่ และกายภาพเพื่อเสริมกล้ามเนื้อสะโพก ทำให้เลี่ยงการผ่าตัดได้ในช่วงแรก

หมอจึงอยากเล่าให้ทุกคนเข้าใจโรคนี้ตั้งแต่ต้นครับ

กระดูกหัวสะโพกตาย (AVN) คืออะไร?

หัวกระดูกสะโพกของเราต้องการเลือดไปเลี้ยงอยู่ตลอดเวลา แต่ถ้าเลือดไปไม่ถึง หรือลดลงอย่างฉับพลัน เซลล์กระดูกจะเริ่มตาย และเมื่อเวลาผ่านไปหัวกระดูกจะ “ยุบตัว” ทำให้ข้อสะโพกเสียรูปและเสื่อมเร็วผิดปกติ

จุดสำคัญคือ AVN ไม่ใช่โรคข้อเสื่อมธรรมดา แต่เกิดจากปัญหาเลือดไปเลี้ยงกระดูกผิดปกติ

สาเหตุที่พบบ่อย

• ใช้ยา สเตียรอยด์ ขนาดสูง หรือใช้เรื้อรัง

• ดื่มแอลกอฮอล์หนักเป็นเวลานาน

• โรคเลือด เช่น ธาลัสซีเมีย หรือเลือดข้นผิดปกติ

• โรคภูมิคุ้มกันบางชนิด

• หลังอุบัติเหตุสะโพกกระแทก

• บางรายไม่พบสาเหตุชัดเจน (Idiopathic)

โดยเฉพาะผู้ที่ใช้สเตียรอยด์นาน เป็นกลุ่มเสี่ยงสำคัญที่ต้องระวัง

อาการที่บอกว่าอาจเป็น AVN

• ปวดลึกในข้อสะโพก ด้านหน้า หรือร้าวเข้าขาหนีบ

• เดินไกลลำบาก ลงน้ำหนักมากแล้วเจ็บ

• ปวดตอนเปลี่ยนท่า เช่น ลุกจากเก้าอี้ หมุนสะโพก

• อาการปวดค่อย ๆ มากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่สัมพันธ์กับการใช้งานอย่างเดียว

• ในระยะท้าย ข้อสะโพกอาจทรุด ทำให้เดินกะเผลก

อาการของ AVN มักคล้ายข้อเสื่อม จึงต้องตรวจให้แน่ชัดด้วย MRI

การวินิจฉัยทำอย่างไร?

✔ 1) ตรวจร่างกาย

หมอจะประเมินจุดปวด การเคลื่อนไหวของสะโพก และรูปแบบการเดิน

✔ 2) เอกซเรย์สะโพก

ใช้ดูว่ามีรูปแบบการยุบของหัวกระดูกหรือไม่ แต่ ระยะแรกมักยังไม่เห็นชัด

✔ 3) MRI (สำคัญที่สุด)

เป็นการตรวจที่ละเอียดที่สุด เห็นการขาดเลือดของหัวกระดูกตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก่อนมีการยุบตัว

หมอจะใช้ผล MRI เพื่อแบ่งระยะของโรค เช่น Ficat stage ซึ่งช่วยกำหนดแนวทางการรักษา

ระยะของ AVN (แบบเข้าใจง่าย)

• ระยะ 1: เริ่มขาดเลือด แต่เอกซเรย์ยังปกติ → รักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ดี

• ระยะ 2: เริ่มมีรอยผิดปกติ แต่ยังไม่ยุบ

• ระยะ 3: เริ่มยุบเล็กน้อย → เสี่ยงข้อพังถ้าปล่อยไว้

• ระยะ 4: ยุบชัด ผิวข้อสึก → ใกล้ข้อเสื่อม

• ระยะ 5: ข้อเสื่อมมาก → มักต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

ยิ่งพบเร็ว ยิ่งรักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ผลดีครับ

แนวทางการรักษา AVN

การรักษาต่างกันตาม “ระยะของโรค” และ “ระดับอาการ”

🔹 ระยะเริ่มต้น – กลาง (ยังไม่ยุบมาก)

มักพยายามรักษาแบบไม่ผ่าตัดก่อน

✔ 1) ลดน้ำหนัก–ลดลงน้ำหนักสะโพก

ใช้ไม้เท้าช่วยพยุงเพื่อลดแรงกดต่อสะโพก

✔ 2) ยาแก้ปวด–ลดอักเสบ (ใช้เมื่อจำเป็น)

ลดอาการปวดในช่วงที่มีการอักเสบของกระดูก

✔ 3) กายภาพบำบัด

เสริมกล้ามเนื้อสะโพก–ต้นขา เพื่อให้สะโพกรับน้ำหนักได้ดีขึ้น

✔ 4) ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุดด้วยอัลตราซาวด์

เหมาะกับผู้ที่ปวดมาก ทำกายภาพไม่ได้

✔ 5) การผ่าตัดแบบเจาะลดแรงดันกระดูก (Core decompression)

ช่วยให้เลือดมาเลี้ยงหัวกระดูกดีขึ้น เหมาะกับระยะ 1–3

🔹 ระยะยุบมากหรือข้อเสื่อมร่วมด้วย

ถ้าหัวกระดูกยุบชัดเจนแล้ว หรือผิวข้อเริ่มสึก การรักษาแบบประคับประคองอาจไม่เพียงพอ

✔ ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม (Total hip replacement)

เป็นวิธีที่ได้ผลดีที่สุดในผู้ป่วยระยะท้าย

• ช่วยลดปวดได้มาก

• เดินได้ดีขึ้นชัดเจน

• คุณภาพชีวิตดีขึ้นมาก

เทคโนโลยีปัจจุบันแผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว และใช้งานได้ยาว 15–20 ปีขึ้นไปในหลายราย

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวังจาก AVN

• ข้อสะโพกยุบผิดรูป

• เดินลำบาก เดินกะเผลก

• ข้อสะโพกเสื่อมเร็วกว่าปกติ

• ปวดเรื้อรังจนรบกวนชีวิตประจำวัน

การตรวจเร็วช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ได้ครับ

หมออยากบอกว่า…

กระดูกหัวสะโพกตาย (AVN) เป็นโรคที่ต้องตรวจและรักษาอย่างจริงจัง เพราะถ้าปล่อยนานเกินไปหัวกระดูกจะยุบ และอาจต้องผ่าตัดในที่สุด แต่ข่าวดีคือ ถ้าพบเร็ว รักษาได้ดีมากโดยไม่ต้องผ่าตัด

อาการปวดลึกในสะโพก เดินไกลไม่ได้ ปวดร้าวเข้าขาหนีบ ควรรีบตรวจโดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น ใช้สเตียรอยด์ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือมีโรคเลือด

ยิ่งพบเร็ว ยิ่งป้องกันข้อพังได้ครับ 😊

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#กระดูกหัวสะโพกตาย #AVN #ปวดสะโพก #ข้อสะโพกเสื่อม #รักษาAVN #หมอเก่งให้ความรู้ #กระดูกและข้อ