เสียงก๊อบแก๊บในเข่า... อันตรายไหม? (แยกแยะเสียงเข่าปกติ vs เสียงเข่าที่เตือนว่ากระดูกกำลังเสียดสีกัน)

เคยไหมครับ? ลุกก็โอย... นั่งก็โอย... แถมมี "ซาวด์เอฟเฟกต์" ตามมาด้วย

เวลาลุกจากเก้าอี้ นั่งยองๆ หรือเดินขึ้นบันได เคยได้ยินเสียงดังในเข่าตัวเองไหมครับ? บางทีดัง "กึก!" เหมือนไม้หัก บางทีดัง "กรอบแกรบ" เหมือนมีใครเอาทรายไปโรยไว้ในเข่า จนหลายคนจิตตก กังวลว่า "หมอคะ/หมอครับ กระดูกเข่าผมกำลังจะพังหรือเปล่า? หรือว่าน้ำในข้อแห้งแล้ว?"

วันนี้หมอเก่งจะมาไขความลับของเสียงในเข่า ให้ฟังกันชัดๆ ว่าเสียงแบบไหนคือ "เรื่องธรรมชาติ" และเสียงแบบไหนคือ "สัญญาณเตือนภัย" ที่ต้องรีบซ่อม ก่อนที่เข่าจะเสื่อมไปมากกว่านี้ครับ

เรื่องเล่าจากคนไข้

มีคนไข้ท่านหนึ่งชื่อ "คุณป้าแดง" (นามสมมติ) อายุ 58 ปี เป็นแม่บ้านที่ขยันทำงานบ้านมากครับ ป้าแดงมาหาหมอด้วยสีหน้าไม่สู้ดี แกบอกว่า "หมอเก่งช่วยป้าด้วย ป้าว่ากระดูกป้าต้องหักในแน่ๆ เลย เวลาป้าเดินขึ้นบันได หรือตอนพับผ้า มันมีเสียงดัง 'กร๊อบ...แกร๊บ...' ตลอดเวลาเลย ยิ่งตอนดึกๆ เงียบๆ นะ ได้ยินชัดมาก แต่แปลกที่มันไม่ค่อยเจ็บเท่าไหร่ ป้าต้องผ่าตัดไหมเนี่ย?"

พอหมอซักประวัติและตรวจร่างกายป้าแดง ก็พบว่าเสียงที่เกิดขึ้น ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด และยังสามารถดูแลรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัดครับ เรื่องของป้าแดง เป็นตัวอย่างที่ดีที่บอกว่า "เสียงในเข่า ไม่ได้แปลว่าเข่าพังเสมอไป"

ความจริงเรื่อง "เสียงในเข่า" (Crepitus)

หมออยากบอกให้สบายใจก่อนเลยครับว่า... "คนปกติ เข่าก็มีเสียงได้ครับ" ไม่เชื่อลองหันไปถามวัยรุ่น หรือคนหนุ่มสาวข้างๆ ดูก็ได้ เวลาเขาบิดขี้เกียจ หรือหักนิ้ว ก็มีเสียงดังเปราะแประได้เหมือนกัน

ในทางการแพทย์ เราแบ่งเสียงในเข่าออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ "เสียงที่ไม่อันตราย" กับ "เสียงที่อันตราย" กุญแจสำคัญในการแยกแยะ มีอยู่คำเดียวครับ คือคำว่า "เจ็บ"

มีเสียง แต่ "ไม่เจ็บ" = ส่วนใหญ่ ปกติ (ไม่อันตราย)
มีเสียง และ "เจ็บ/บวม" = ผิดปกติ (ควรพบแพทย์)

1. เสียงแบบไหนคือ "ปกติ"? (Physiological Noise)

เสียงพวกนี้มักจะดัง "กึก" หรือ "ป๊อก" ทีเดียวแล้วหายไป หรือเป็นๆ หายๆ โดยไม่มีอาการปวดร่วมด้วย สาเหตุเกิดจาก:

ฟองอากาศแตก (Cavitation): ในข้อเข่าเรามีน้ำเลี้ยงข้อ ซึ่งมีแก๊สละลายอยู่ เวลาเรางอหรือเหยียดเข่าเร็วๆ แรงดันในข้อเปลี่ยน ทำให้แก๊สพวกนี้รวมตัวเป็นฟองแล้ว "แตกออก" เกิดเสียงดังโพละ! (เหมือนตอนเราหักนิ้ว) อันนี้ ไม่อันตราย ครับ
เส้นเอ็นดีด (Ligament Snapping): รอบเข่าเรามีเส้นเอ็นเยอะมาก เวลาขยับ เส้นเอ็นอาจจะดีดข้ามปุ่มกระดูก เหมือนสายกีตาร์ที่ถูกดีด ดัง "ตึบ" หรือ "กึก" อันนี้ก็ เจอได้ปกติ ในคนที่เส้นเอ็นตึง

2. เสียงแบบไหนคือ "สัญญาณเตือนภัย"? (Pathological Noise)

เสียงกลุ่มนี้มักจะดัง "กรอบแกรบ" (Crepitus) เหมือนกระดาษทรายถูกัน หรือเหมือนย่ำบนหินกรวด และมักจะมีอาการ ปวด บวม หรือขัดๆ ในข้อ ร่วมด้วย สาเหตุเกิดจาก:

ข้อเข่าเสื่อม (Osteoarthritis): นี่คือสาเหตุยอดฮิตในผู้สูงอายุครับ เกิดจากกระดูกอ่อนผิวข้อที่เคยเรียบลื่น มันสึกหลุดร่อนออกไป ทำให้พื้นผิวขรุขระ เวลาขยับเข่า ผิวขรุขระพวกนี้มันเสียดสีกัน เลยเกิดเสียง "ครืดคราด"
ลูกสะบ้าเสียดสี (Patellofemoral Pain Syndrome): พบบ่อยในคนอายุน้อย หรือคนชอบวิ่ง เกิดจากกระดูกลูกสะบ้าเคลื่อนที่ไม่ตรงร่อง ทำให้ไปถูไถกับกระดูกต้นขา จะมีเสียงเวลาลุกนั่ง หรือขึ้นบันได พร้อมอาการเสียวแปลบหน้าเข่า
หมอนรองกระดูกฉีกขาด (Meniscus Tear): ถ้าเคยเข่าบิด หรือกระแทก แล้วหลังจากนั้นมีเสียงดัง "คลิก" พร้อมอาการ "เข่าล็อก" (เหยียดไม่สุด งอไม่สุด) อันนี้ต้องระวังครับ อาจมีชิ้นส่วนหมอนรองกระดูกไปขัดในข้อ

3. การตรวจวินิจฉัย (Investigation)

ถ้าคุณมาหาหมอด้วยเรื่องเสียง หมอจะทำสิ่งเหล่านี้ครับ:

ตรวจร่างกาย: จับที่เข่าแล้วให้คุณงอ-เหยียด เพื่อสัมผัสแรงสั่นสะเทือน (Crepitus) และหาจุดกดเจ็บ
เอกซเรย์ (X-ray): ท่ายืนลงน้ำหนัก เพื่อดูว่า "ช่องว่างในข้อเข่า" แคบลงหรือยัง (สัญญาณของเข่าเสื่อม) หรือมีหินปูนเกาะไหม
MRI: ปกติ ไม่จำเป็น สำหรับเรื่องเสียง ยกเว้นว่าหมอสงสัยว่าหมอนรองกระดูกฉีก หรือเอ็นขาดครับ

4. แนวทางการดูแลและรักษา

กรณีเสียงปกติ (ไม่เจ็บ):
กรณีเสียงผิดปกติ (เจ็บ/กรอบแกรบ):

5. พยากรณ์โรค (หายไหม?)

ถ้าเป็นเสียงจากฟองอากาศ -> ไม่หาย และไม่จำเป็นต้องรักษา
ถ้าเป็นเสียงจากเข่าเสื่อม -> เสียงอาจจะไม่หายไป 100% เพราะผิวข้อที่ขรุขระไปแล้ว มันกลับมาเรียบเหมือนผิวเด็กไม่ได้ แต่ เราสามารถทำให้ "หายเจ็บ" และใช้งานเข่าได้ดีขึ้นครับ

บทสรุป

เสียงในเข่า... "ถ้าดังแต่ไม่เจ็บ คือจบ" (ไม่ต้องกังวล) แต่ถ้า "ดังแล้วเจ็บ หรือดังกรอบแกรบเหมือนทราย" คือสัญญาณเตือนให้คุณหันมาดูแลใส่ใจเข่าตัวเองได้แล้วครับ

เริ่มจากการลดน้ำหนัก และบริหารกล้ามเนื้อหน้าขาวันละนิด เพื่อให้เข่าของเรา "เงียบลง" และอยู่พาเราเดินไปเที่ยวได้อีกนานๆ ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อสอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#เสียงในเข่า #เข่าลั่น #เข่าเสื่อม #ปวดเข่า #ดูแลผู้สูงอายุ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #กายภาพบำบัด #กระดูกและข้อ

References

Song, S. J., et al. (2018). Noise around the Knee. Clinics in Orthopedic Surgery. (สรุป: การจำแนกประเภทของเสียงรอบข้อเข่า ทั้งแบบปกติและแบบพยาธิสภาพ เพื่อการวินิจฉัยที่ถูกต้อง)
Pazzinatto, M. F., et al. (2019). Knee crepitus is not associated with the occurrence of total knee replacement in knee osteoarthritis. Brazilian Journal of Physical Therapy. (สรุป: งานวิจัยที่ชี้ว่าเสียงในเข่าเพียงอย่างเดียว ไม่ได้เป็นตัวบ่งชี้ว่าจะต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเสมอไป ความเจ็บปวดและการใช้งานสำคัญกว่า)
McCoy, G. F., et al. (1987). Vibration arthrography as a diagnostic aid in diseases of the knee. Journal of Bone and Joint Surgery. (สรุป: การศึกษาเรื่องการสั่นสะเทือนและเสียงในข้อเข่าเพื่อช่วยวินิจฉัยโรคในยุคแรกๆ)
Robertson, C. J. (2010). Joint crepitus—are we failing our patients? Physiotherapy Research International. (สรุป: มุมมองทางกายภาพบำบัดเกี่ยวกับความกังวลของผู้ป่วยต่อเสียงในข้อ และความสำคัญของการให้ความรู้ที่ถูกต้อง)
Arthritis Foundation. What Is Crepitus? (สรุป: ข้อมูลสำหรับประชาชนเกี่ยวกับอาการเสียงในข้อ สาเหตุ และวิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น)