"ตัวเตี้ยลง หลังเริ่มค่อม" ไม่ใช่เรื่องปกติของคนแก่ แต่นี่คือสัญญาณเตือนจากภัยเงียบ!

"หมอคะ... เมื่อก่อนป้าสูง 155 เซนติเมตรนะ ทำไมปีนี้ไปตรวจร่างกายเหลือแค่ 150 เอง แถมรู้สึกว่าหลังมันโก่งๆ ใส่เสื้อผ้าไม่สวยเหมือนเดิมเลย"

นี่คือบทสนทนาที่ผมพบบ่อยมากครับในห้องตรวจ คุณป้าวัย 65 ปีท่านหนึ่งเดินเข้ามาหาด้วยความสงสัย เธอไม่มีอาการปวดเลยครับ สบายดีทุกอย่าง แต่สังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของร่างกายตัวเอง ซึ่งคนส่วนใหญ่มักจะมองว่าเป็นเรื่อง "ธรรมชาติของคนอายุเยอะ"

แต่ในทางการแพทย์... นี่คือเสียงเตือนที่ดังที่สุดของ "โรคกระดูกพรุน" (Osteoporosis) ครับ มันคือภัยเงียบที่ไม่มีความเจ็บปวดในระยะแรก แต่จะมาพร้อมกับความเสียหายรุนแรงเมื่อกระดูก "หัก" ไปแล้ว

ความจริงที่น่าตกใจ: กระดูกเราเหมือนไม้ไอติมที่ถูกปลวกกิน

ลองนึกภาพตามผมนะคร้บ กระดูกที่แข็งแรงควรจะเหมือน "ท่อนไม้เนื้อแข็ง" ที่แน่นและหนัก แต่พอเราเป็นโรคกระดูกพรุน ข้างในกระดูกจะค่อยๆ ถูกทำลายจนมีรูพรุนขนาดใหญ่เหมือน "ฟองน้ำ" หรือเหมือนไม้ที่ถูกปลวกแทะจนเหลือแต่เปลือกครับ

ความน่ากลัวคืออะไรรู้ไหมครับ? คือเราจะไม่รู้สึก "เจ็บ" เลยแม้แต่นิดเดียวในขณะที่กระดูกกำลังบางลง เรายังเดินได้ วิ่งได้ ยกของได้ปกติ จนกระทั่งถึงจุดที่มันรับน้ำหนักไม่ไหว แค่เราลื่นล้มเบาๆ ในห้องน้ำ หรือแค่จามแรงๆ กระดูกก็อาจจะ "ก๊อก" หักคามือหรือหักคาหลังได้ทันทีครับ

ทำไมผู้หญิงถึงเสี่ยงกว่าผู้ชาย?

ธรรมชาติสร้างให้ผู้หญิงมีมวลกระดูกน้อยกว่าผู้ชายอยู่แล้วครับ และที่สำคัญที่สุดคือ "ฮอร์โมนเอสโตรเจน" ซึ่งทำหน้าที่เหมือนนายช่างคอยสร้างและซ่อมกระดูก พอถึงวัยหมดประจำเดือน นายช่างคนนี้ก็หายไป ทำให้การสลายกระดูกเร็วกว่าการสร้างหลายเท่าตัว

ใครบ้างที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง:

• ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน (โดยเฉพาะที่ผ่าตัดรังไข่ออกก่อนกำหนด)

• ผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป ทั้งชายและหญิง

• คนที่ผอมเกินไป (ดัชนีมวลกายต่ำ)

• คนที่มีประวัติครอบครัวกระดูกสะโพกหัก

• คนที่กินยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

• คนที่สูบบุหรี่ หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ

อาการที่บอกว่า "กระดูกคุณอาจจะพรุนแล้ว"

อย่างที่บอกครับว่ามันเป็นภัยเงียบ แต่เราสังเกต "ร่องรอย" ได้ดังนี้:

ส่วนสูงลดลงเกิน 3 เซนติเมตร เมื่อเทียบกับสมัยหนุ่มสาว

หลังเริ่มค่อมหรือโก่ง เกิดจากกระดูกสันหลังเริ่มยุบตัวลงทีละน้อย

มีอาการปวดหลังเรื้อรัง โดยหาสาเหตุไม่เจอ

เล็บเปราะหักง่าย หรือเหงือกร่น (เป็นสัญญาณทางอ้อมของมวลกระดูก)

ตรวจก่อนหัก... ดีกว่ารักษาวันที่เจ็บ

การวินิจฉัยโรคกระดูกพรุนไม่ได้ใช้การตรวจเลือดธรรมดานะครับ แต่เรามีเครื่องมือเฉพาะทาง:

• การตรวจมวลกระดูก (Bone Densitometry - DXA): เป็นการใช้รังสีเอกซเรย์ระดับต่ำมาก สแกนดูที่ "กระดูกสันหลัง" และ "ข้อสะโพก" ซึ่งเป็นจุดที่อันตรายที่สุดถ้าหัก ใช้เวลาเพียง 10-15 นาที ไม่เจ็บเลยครับ

ข้อบ่งชี้สำคัญที่แนะนำโดยสมาคมโรคกระดูกพรุนมาให้ 7 ข้อครับ ถ้าคุณหรือคนที่คุณรักมีข้อใดข้อหนึ่ง แนะนำให้จองคิวตรวจได้เลย:

ผู้หญิงที่อายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้ชายที่อายุ 70 ปีขึ้นไป

ผู้หญิงที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี

ส่วนสูงลดลงเกิน 3 เซนติเมตร

เคยมีประวัติ "กระดูกหัก" จากอุบัติเหตุไม่รุนแรง

ใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่อง

รูปร่างผอมบางเกินไป (BMI น้อยกว่า 18.5)

ผู้ที่มีโรคเรื้อรังบางชนิด

• ค่า T-Score: ผลตรวจจะออกมาเป็นตัวเลขครับ

• การเจาะเลือดดู Bone Marker: ในบางรายหมอจะตรวจเพื่อดูอัตราการสลายของกระดูกว่ารวดเร็วแค่ไหน เพื่อเลือกยาที่เหมาะสมที่สุด

แนวทางการรักษา: เติมเนื้อกระดูกให้กลับมาแข็งแรง

ข่าวดีคือ โรคกระดูกพรุน "รักษาได้" และ "เพิ่มมวลกระดูกได้" ครับ:

การปรับพฤติกรรม: เน้นอาหารที่มีแคลเซียมสูง เช่น ปลาเล็กปลาน้อย ผักใบเขียว และที่สำคัญคือ "วิตามินดี" จากแสงแดดยามเช้า เพราะถ้าขาดวิตามินดี ร่างกายจะดูดซึมแคลเซียมไม่ได้เลยครับ

การออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก (Weight-bearing): เช่น การเดินเร็ว หรือรำไทเก๊ก เพื่อกระตุ้นให้เซลล์กระดูกทำงาน

การใช้ยา: ปัจจุบันมียาดีๆ เยอะมากครับ ทั้งแบบกินรายสัปดาห์ หรือแบบ "ฉีดเข้าเส้นเลือดปีละ 1 ครั้ง" หรือ "ฉีดใต้ผิวหนังทุก 6 เดือน" ยาเหล่านี้จะไปช่วยยับยั้งการสลายกระดูกและกระตุ้นการสร้างใหม่

การป้องกันการล้ม: อันนี้สำคัญสุดครับ จัดบ้านให้สว่าง ไม่มีพรมเกะกะ มีราวจับในห้องน้ำ เพื่อลดโอกาสการเกิดอุบัติเหตุ

พยากรณ์โรค: รักษาแล้วหายไหม?

โรคกระดูกพรุนเป็นโรคเรื้อรังที่ต้องดูแลต่อเนื่องครับ เราอาจจะไม่เห็นผลใน 1-2 วัน แต่ถ้าตั้งใจรักษาและตรวจมวลกระดูกซ้ำทุกปี เราจะเห็นเลยว่าค่า T-Score ค่อยๆ ดีขึ้น ความเสี่ยงที่จะเกิดกระดูกหักลดลงอย่างชัดเจน ทำให้คุณสามารถใช้ชีวิตในวัยเกษียณได้อย่างมั่นใจ ไม่ต้องนอนติดเตียง

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวังที่สุด: คือ "กระดูกสะโพกหัก" ครับ เพราะถ้าหักในผู้สูงอายุ จะมีโอกาสเสียชีวิตสูงมากภายใน 1 ปีจากการนอนติดเตียงแล้วเกิดปอดบวมหรือติดเชื้อในกระแสเลือด ดังนั้น "ป้องกันไว้ ดีกว่าแก้" แน่นอนครับ

สรุป

อย่ารอให้ความเจ็บปวดเป็นตัวนำทางมาหาหมอเลยครับ สำหรับใครที่อายุเกิน 60-65 ปี หรือผู้หญิงที่หมดประจำเดือนแล้ว หมอแนะนำให้ลองหาเวลาไป "ตรวจมวลกระดูก" ดูสักครั้งครับ ถ้าตรวจแล้วปกติเราจะได้สบายใจ แต่ถ้าเริ่มบางเราจะได้รีบเติมให้เต็ม เพื่อให้กระดูกแข็งแรงอยู่กับเราไปนานๆ ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อสอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#กระดูกพรุน #ตรวจมวลกระดูก #สุขภาพผู้สูงอายุ #ปวดหลัง #ป้องกันกระดูกหัก #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ดูแลแม่

References

Cosman F, et al. Clinician's Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Osteoporos Int. 2014;25(10):2359-81. (คู่มือแนวทางการป้องกันและรักษาโรคกระดูกพรุนฉบับสมบูรณ์สำหรับแพทย์)

Kanis JA, et al. European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women. Osteoporos Int. 2019;30(1):3-44. (แนวทางการวินิจฉัยและดูแลโรคกระดูกพรุนในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่อัปเดตที่สุด)

Compston J, et al. UK clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis. Arch Osteoporos. 2017;12(1):43. (สรุปแนวทางการรักษาและการใช้ยาเพื่อเพิ่มมวลกระดูกอย่างมีประสิทธิภาพ)

Watts NB. Postmenopausal Osteoporosis: A Clinical Review. J Womens Health. 2018;27(9):1093-1096. (บทความทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับโรคกระดูกพรุนในผู้หญิง เน้นเรื่องปัจจัยเสี่ยงและการตรวจพบ)

Eastell R, et al. Pharmacological Management of Osteoporosis in Postmenopausal Women: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2019;104(5):1595-1622. (เจาะลึกเรื่องการใช้ยารักษาโรคกระดูกพรุน ทั้งแบบกินและแบบฉีด)