ปวดข้อเท้า–ข้อเท้าอักเสบในผู้สูงอายุ สาเหตุคืออะไร? รักษาอย่างไรให้เดินได้ดีเหมือนเดิม

อาการปวดข้อเท้า เดินแล้วเจ็บ ข้อบวม อุ่น แดง หรือรู้สึกตึงเวลาลุกจากเก้าอี้ เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมากในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่เคยล้ม เดินเยอะ น้ำหนักเกิน หรือมีโรคข้อเรื้อรังอยู่เดิม

หลายคนคิดว่า “ข้อเท้าแพลงธรรมดา” แต่จริง ๆ แล้วอาจเป็นสัญญาณของข้อเสื่อม เอ็นอักเสบ หรือน้ำในข้อที่เพิ่มขึ้น ซึ่งถ้ารักษาช้าอาจทำให้เดินลำบากหรือข้อผิดรูปได้

บทความนี้หมอเขียนเพื่ออธิบายให้เข้าใจง่ายที่สุดว่าปวดข้อเท้าในผู้สูงอายุเกิดจากอะไร วินิจฉัยอย่างไร และควรรักษาอย่างไรให้ปลอดภัยครับ

เหตุการณ์จากคนไข้ใกล้ตัว

คุณสุมน อายุ 72 ปี มีอาการปวดข้อเท้าขวาเวลาลุกเดิน และบวมมากช่วงเย็น เดินตลาดได้น้อยลงทุกวัน ลูกสาวคิดว่าเป็นแค่ข้อเท้าแพลง แต่หลังจาก 3 สัปดาห์อาการยังไม่ดีขึ้นจึงมาพบหมอ

หลังตรวจร่างกายและทำอัลตราซาวด์หมอพบว่าเป็น ข้อเท้าอักเสบจากข้อเสื่อม + เส้นเอ็นด้านในอักเสบ (posterior tibial tendonitis) ซึ่งพบได้บ่อยในผู้สูงอายุและคนที่เท้าแบน

เธอดีขึ้นมากหลังรักษาอย่างถูกต้องเพียง 2–3 สัปดาห์ และกลับมาเดินได้ไกลขึ้น

กรณีนี้เป็นตัวอย่างว่า “ปวดข้อเท้าในผู้สูงอายุ” ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้นานครับ

สาเหตุที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ

หมอแบ่งให้เข้าใจง่ายเป็น 6 กลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี้:

🔹 1) ข้อเท้าเสื่อม (Ankle osteoarthritis)

เกิดจากผิวข้อสึกตามอายุ ทำให้เกิดอาการ:

• ปวดลึกในข้อเท้า

• ฝืดตอนเช้า

• เดินนานแล้วปวดมากขึ้น

• บางรายมีเสียงลั่นในข้อ

🔹 2) เส้นเอ็นอักเสบ (Tendonitis)

โดยเฉพาะ:

• เอ็นด้านใน (Posterior tibial tendon)

• เอ็น Achilles

• เอ็นด้านนอกข้อเท้า

อาการเด่นคือเจ็บเฉพาะจุดเวลาเหยียบ–เดิน

🔹 3) เอ็นข้อเท้าหลวมเรื้อรังจากเคยพลิกเท้า

ผู้สูงอายุที่เคยพลิกเท้าบ่อย ๆ จะมีเอ็นที่ยืด ทำให้

• เดินแล้วไม่มั่นคง

• เจ็บด้านนอกข้อเท้าเรื้อรัง

• ข้อเท้าแพลงง่าย

🔹 4) ข้ออักเสบจากโรคเก๊าท์ (Gout)

พบได้ในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ชาย

• บวมแดงมาก

• เจ็บจนเดินไม่ได้

• ปวดเฉียบพลันกลางคืน

🔹 5) ข้ออักเสบจากรูมาตอยด์

มักมีหลายข้อพร้อมกัน รวมถึงข้อเท้า

• บวมเรื้อรัง

• ข้อฝืดตอนเช้า

• อาจมีข้อผิดรูป

🔹 6) การติดเชื้อในข้อ (Septic arthritis)

เป็นภาวะเร่งด่วน

• ข้อบวมแดงร้อนมาก

• เจ็บจนขยับไม่ได้

• มักมีไข้ร่วมด้วย

ต้องรีบพบแพทย์ทันที ไม่ควรรอครับ

การวินิจฉัย — ต้องตรวจอะไรบ้าง?

เพื่อหาสาเหตุให้ชัดเจน หมอจะประเมินเป็นขั้นตอนดังนี้

✔ 1) ตรวจร่างกาย

ดูตำแหน่งบวม จุดกดเจ็บ การลงน้ำหนัก และความมั่นคงของข้อ

✔ 2) อัลตราซาวด์ข้อเท้า

เป็นวิธีที่แม่นยำมาก เห็นเส้นเอ็นอักเสบ น้ำในข้อ พังผืด และจุดอักเสบแบบ real-time

✔ 3) เอกซเรย์ข้อเท้า

ดูว่ามีข้อเสื่อมหรือกระดูกงอกหรือไม่

✔ 4) ตรวจเลือด

ถ้าสงสัยเก๊าท์ รูมาตอยด์ หรือการติดเชื้อ

✔ 5) MRI (กรณีจำเป็น)

ใช้เมื่อสงสัยเส้นเอ็นฉีก เส้นประสาทถูกกด หรือมีปัญหาซับซ้อน

การรักษา — อย่างไรให้ดีขึ้นเร็วและปลอดภัย

🔹 1) พักข้อและหลีกเลี่ยงการเดินนาน

โดยเฉพาะช่วงปวดมาก

🔹 2) ประคบเย็นเพื่อลดบวม (ช่วง 48–72 ชั่วโมงแรก)

หลังจากนั้นใช้ประคบร้อนเพื่อลดตึงของกล้ามเนื้อและเส้นเอ็น

🔹 3) ใส่อุปกรณ์พยุงข้อเท้า

ช่วยเพิ่มความมั่นคง ลดแรงกดในข้อ

🔹 4) กายภาพบำบัด

• ยืดน่องและเอ็นร้อยหวาย

• เสริมกล้ามเนื้อเท้า–น่อง–สะโพก

• ฝึกการทรงตัวสำหรับผู้สูงอายุ

🔹 5) ยาลดอักเสบ / ยาคลายกล้ามเนื้อ

ใช้เฉพาะช่วงอาการกำเริบ

🔹 6) ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะตำแหน่งด้วยอัลตราซาวด์

เหมาะกับรายที่ปวดมากหรือมีเส้นเอ็นอักเสบร่วม

🔹 7) รักษาโรคที่เป็นสาเหตุ

เช่น เก๊าท์ รูมาตอยด์ หรือโรคข้อเสื่อมระยะเริ่มต้น

🔹 8) ผ่าตัด (กรณีรุนแรง)

ใช้เมื่อ:

• เส้นเอ็นฉีก

• ข้อเสื่อมรุนแรงมาก

• ข้อเท้าหลวมจนเดินไม่ได้

สัญญาณอันตรายที่ไม่ควรละเลย

• ข้อเท้าบวมแดงร้อนมาก

• เจ็บจนลงน้ำหนักไม่ได้

• ปวดเกร็งตอนกลางคืน

• มีไข้ร่วมด้วย

• บวมมากขึ้นเรื่อย ๆ

ถ้ามีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์ทันทีครับ

หมออยากบอกว่า…

ผู้สูงอายุที่ปวดข้อเท้าไม่ควรคิดว่า “หกล้มธรรมดา” หรือ “มันเสื่อมตามอายุ” เพราะจริง ๆ แล้วมีหลายโรคที่รักษาได้ง่ายหากพบเร็ว เช่น เส้นเอ็นอักเสบ ข้อเสื่อมระยะต้น หรือเอ็นหลวมเรื้อรัง

การตรวจด้วยอัลตราซาวด์และการรักษาที่ถูกต้อง ทำให้อาการดีขึ้นเร็ว ลดโอกาสเรื้อรัง และช่วยให้ผู้สูงอายุกลับมาเดินได้มั่นคงขึ้นอีกครั้งครับ 😊

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดข้อเท้า #ข้อเท้าอักเสบ #ข้อเท้าเสื่อม #เส้นเอ็นอักเสบ #ผู้สูงอายุเดินลำบาก #หมอ