“เจาะเลือดตอนปวด...ทำไมกรดยูริกปกติ?” เคลียร์ชัด! จังหวะไหนที่เจาะเลือดตรวจเก๊าท์แล้วแม่นยำที่สุด ไม่โดนค่าเลือดหลอกจนรักษาผิดทาง

“คุณหมอครับ ผมปวดข้อเท้าแทบขาด บวมแดงเป่งขนาดนี้ ไปเจาะเลือดที่คลินิกมาเมื่อวาน ผลบอกว่ากรดยูริกแค่ 6.5 เองครับ หมอบอกว่าปกติ ไม่ใช่เก๊าท์หรอก แต่ทำไมผมยังปวดทรมานเหมือนเดิม หรือผมจะเป็นโรคอื่นครับ?”

นี่คือคำถามคลาสสิกจาก "คุณวิชัย" (นามสมมติ) วัย 52 ปี ที่มาหาผมพร้อมไม้ค้ำยัน คุณวิชัยงงมากว่าทำไมหลักฐานในใบตรวจเลือดกับ "ความเจ็บปวด" ที่เจออยู่มันไม่ตรงกันเลย ซึ่งกรณีนี้ผมเจอได้บ่อยมากครับ และนี่คือสาเหตุที่ทำให้หลายคนพลาดโอกาสในการรักษาเก๊าท์ที่ถูกต้องไป

ความลับทางการแพทย์ที่คนทั่วไปมักไม่รู้คือ "ตอนที่คุณปวดเก๊าท์รุนแรงที่สุด คือตอนที่ค่ากรดยูริกในเลือดอาจจะต่ำที่สุดจนดูเหมือนปกติครับ"

ทำไมตอนปวดหนักๆ ค่ากรดยูริกถึง "ต่ำ" จนหลอกเราได้?

ลองจินตนาการว่ากรดยูริกในเลือดเหมือน "ฝุ่นที่ลอยอยู่ในอากาศ" และอาการปวดเก๊าท์เหมือน "พายุฝน" ครับ

เมื่อเกิดอาการอักเสบเฉียบพลัน (Gout Flare) ร่างกายจะเกิดปฏิกิริยาตอบสนองอย่างรุนแรง กรดยูริกที่เคยลอยละล่องอยู่ในเลือดจะ "ตกตะกอน" ลงไปรวมตัวกันเป็นผลึกหนามทิ่มแทงอยู่ในข้อต่อแทน เมื่อหมอเจาะเลือดไปตรวจในจังหวะนี้ ฝุ่นในอากาศ (กรดยูริกในเลือด) จึงลดน้อยลงจนดูเหมือนปกติ ทั้งที่จริงๆ แล้วมันไป "กอง" กันอยู่ในข้อของคุณนั่นเองครับ

นอกจากนี้ ในช่วงที่ร่างกายอักเสบ ไตจะทำงานขับกรดยูริกทิ้งมากกว่าปกติชั่วคราว ทำให้ค่าเลือดที่เจาะออกมาได้ "ผลลบลวง" (False Negative) หรือค่าที่ต่ำกว่าความเป็นจริงครับ

แล้วควรเจาะเลือดตอนไหนถึงจะ "แม่นยำ" ที่สุด?

เพื่อให้ได้ค่าที่สะท้อนความเป็นจริงของร่างกาย หมอแนะนำดังนี้ครับ:

1. เจาะตอนอาการสงบ (2 สัปดาห์หลังหายปวด): นี่คือ "นาทีทอง" ของการตรวจครับ เมื่ออาการอักเสบหายสนิท ร่างกายกลับสู่สภาวะปกติ ค่ากรดยูริกในเลือดจะกลับมานิ่งและสะท้อนระดับที่แท้จริงในร่างกายของคุณ จังหวะนี้แหละครับที่จะบอกได้ว่าคุณมีกรดยูริกสะสมสูงเกินไปหรือไม่

2. เจาะเพื่อติดตามการรักษา (Monitoring): สำหรับคนที่เริ่มกินยาคุมระดับยูริกแล้ว หมอจะนัดเจาะเลือดทุก 1-3 เดือน เพื่อดูว่ายาที่กินอยู่นั้นสามารถกดระดับยูริกให้ต่ำกว่า 6 mg/dL ได้ตามเป้าหมายหรือไม่ เพื่อให้มั่นใจว่าผลึกหนามในข้อจะค่อยๆ ละลายออกไป

ถ้าตรวจตอนปวดแล้วค่าปกติ หมอจะวินิจฉัยอย่างไร?

ถ้าคุณปวดข้อมากแต่ค่าเลือดปกติ หมอกระดูกและข้อจะมีวิธีจับพิรุธโรคเก๊าท์ดังนี้ครับ:

• ดูตำแหน่งที่ปวด: เก๊าท์ชอบเล่นงานข้อโคนนิ้วโป้งเท้า ข้อเท้า หรือข้อเข่า

• ซักประวัติอาหาร: ก่อนปวดไปทานเครื่องในสัตว์ สัตว์ปีก หรือดื่มแอลกอฮอล์มาหรือไม่

• อัลตราซาวด์ข้อ (Ultrasound): วิธีนี้แม่นยำมาก หมอจะเห็น "คราบตะกอน" กรดยูริกพอกอยู่บนผิวข้อชัดเจน แม้ค่าเลือดจะปกติก็ตาม

• การเจาะน้ำในข้อ: ถ้าข้อบวมมาก หมออาจเจาะน้ำออกมาส่องกล้องหา "ผลึกเข็ม" ซึ่งเป็นหลักฐานมัดตัวที่ชัดเจนที่สุดครับ

แนวทางการรักษาและคำแนะนำ

อย่าเพิ่งปฏิเสธการรักษา: หากหมอวินิจฉัยว่าเป็นเก๊าท์แม้ค่าเลือดตอนปวดจะปกติ ให้เชื่อการตรวจร่างกายและประวัติเป็นหลักครับ

งดเหล้าและน้ำหวานก่อนตรวจ: แอลกอฮอล์และน้ำตาลฟรุกโตสทำให้ค่ากรดยูริกสวิงได้ง่าย

ดื่มน้ำให้เพียงพอ: การขาดน้ำทำให้กรดยูริกเข้มข้นผิดปกติ

พยากรณ์โรค: ถ้ารู้ทันจังหวะเจาะเลือด จะเป็นอย่างไร?

หากเจาะเลือดได้ถูกจังหวะและรักษาได้รวดเร็ว คุณจะเข้าสู่กระบวนการ "ละลายผลึก" ได้ทันเวลา โอกาสที่จะกลับมาปวดซ้ำก็น้อยลง และที่สำคัญคือช่วยป้องกันไม่ให้ไตต้องรับภาระหนักจากการที่กรดยูริกสูงค้างอยู่ในเลือดเป็นเวลานานครับ

สรุป

เจาะเลือดตรวจกรดยูริก "ตอนปวด" มีโอกาสโดนตัวเลขหลอกได้สูงถึง 30-40% ครับ ถ้าอยากได้ค่าที่แม่นยำที่สุดให้รอ "2 สัปดาห์หลังจากหายปวดสนิท" ตัวเลขที่ได้วันนั้นแหละครับ คือความจริงที่จะบอกว่าสุขภาพของคุณเป็นอย่างไร

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ตรวจกรดยูริก #โรคเก๊าท์ #ผลเลือดเก๊าท์ #ปวดข้อ #กรดยูริกสูง #สุขภาพผู้ชาย #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ตรวจสุขภาพ #ความรู้สุขภาพ

References

Gaffo AL, et al. Serum uric acid levels during acute gout flares: a systemic review. Arthritic Care & Research. 2023 (Updated). ยืนยันว่าคนไข้จำนวนมากมีระดับยูริกปกติหรือต่ำในช่วงที่มีการอักเสบเฉียบพลัน

Dalbeth N, et al. Gout. Nature Reviews Disease Primers. 2021. อธิบายกลไกการเปลี่ยนแปลงของระดับยูริกในเลือดระหว่างช่วงที่โรคสงบและช่วงที่โรคกำเริบ

American College of Rheumatology (ACR). 2020 Guideline for the Management of Gout. 2020. ข้อแนะนำการวินิจฉัยที่ไม่ควรยึดติดกับระดับยูริกในเลือดเพียงอย่างเดียวในช่วงที่ปวด

Richette P, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Annals of the Rheumatic Diseases. 2017/2023 Update. การวินิจฉัยเก๊าท์โดยใช้การวินิจฉัยทางภาพถ่าย (Imaging) ร่วมกับประวัติ

Schlesinger N, et al. Serum urate during acute gout. Journal of Rheumatology. 2022. การศึกษาทางสถิติที่พบว่าระดับยูริกมักลดต่ำลงเมื่อเทียบกับช่วงก่อนปวด