ทำไมโรคมะเร็งจึงทำให้เกิดลิ่มเลือดง่าย? อธิบายแบบเข้าใจง่ายเพื่อให้คนทั่วไปดูแลตัวเองได้ถูกต้อง

หลายคนอาจสงสัยว่า “เป็นมะเร็งเกี่ยวอะไรกับลิ่มเลือด?” หรือบางครอบครัวอาจพบว่าผู้ป่วยมะเร็งต้องกินยากันเลือดแข็งควบคู่ไปด้วย ทำให้กังวลว่าร่างกายจะอ่อนแอหรือมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่

ความจริงแล้ว…

โรคมะเร็งเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำได้ง่ายที่สุด โดยเฉพาะลิ่มเลือดที่ขา (DVT) และลิ่มเลือดอุดตันในปอด (Pulmonary embolism) ซึ่งเป็นภาวะอันตรายถึงชีวิต จนได้รับฉายาว่าเป็น “ฆาตกรเงียบ” ในผู้ป่วยมะเร็ง

บทความนี้จะอธิบายให้เข้าใจว่า ทำไมมะเร็งถึงทำให้เลือดข้น เกิดลิ่มเลือดง่าย และควรป้องกันอย่างไร

มะเร็งเกี่ยวข้องกับลิ่มเลือดอย่างไร? (อธิบายง่าย ๆ)

ลองนึกภาพร่างกายของเราเป็นระบบท่อน้ำใหญ่ ทุกอย่างไหลเวียนตามปกติ แต่เมื่อมีเซลล์มะเร็งเกิดขึ้น เซลล์เหล่านี้จะส่งสัญญาณบางอย่างที่ทำให้น้ำข้นเหนียวขึ้น ไหลช้าลง และจับตัวเป็นก้อนง่ายขึ้น นี่คือสาเหตุหลักของการเกิดลิ่มเลือด

มะเร็งบางชนิดมีความเสี่ยงสูง เช่น

มะเร็งตับอ่อน
มะเร็งปอด
มะเร็งลำไส้ใหญ่
มะเร็งกระเพาะอาหาร
มะเร็งรังไข่
มะเร็งสมอง

ไม่ว่ามะเร็งจะอยู่ตำแหน่งไหน ก็สามารถทำให้เลือดแข็งตัวง่ายขึ้นได้ทั้งหมด

1) เซลล์มะเร็งกระตุ้นทำให้เลือดแข็งตัวง่าย (Hypercoagulability)

เซลล์มะเร็งสามารถผลิตสารบางอย่าง เช่น “tissue factor” ซึ่งทำให้เลือดจับตัวกันเป็นลิ่มได้ง่ายกว่าปกติ

ง่าย ๆ คือ เลือดกลายเป็นของเหลวที่ข้นขึ้น เหนียวขึ้น และจับกันเป็นก้อนเร็วขึ้น

2) มะเร็งมักทำให้ผู้ป่วยขยับตัวน้อย หน้าเลือดไหลช้า

ผู้ป่วยมะเร็งจำนวนมากมีอาการอ่อนเพลีย นอนอยู่กับที่นาน ขยับตัวน้อย ซึ่งทำให้เลือดที่ขาไหลช้าลงมาก

เลือดที่ไหลช้า = เสี่ยงลิ่มเลือดสูง

โดยเฉพาะในผู้ที่ต้องนอนโรงพยาบาลหลายวัน หรือหลังผ่าตัดใหญ่

3) การรักษามะเร็งบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือด

เคมีบำบัด ทำให้เยื่อบุหลอดเลือดระคายเคือง เลือดจับตัวง่ายขึ้น
ยาฮอร์โมนบางชนิด (เช่น ยาสำหรับมะเร็งเต้านม) ทำให้เลือดข้น
การผ่าตัดมะเร็ง เพิ่มโอกาสลิ่มเลือดช่วงพักฟื้น
สายให้น้ำเกลือหรือให้ยาเข้าหลอดเลือดดำ (Port / PICC) อาจทำให้เกิดการอักเสบและลิ่มเลือดรอบสายได้

ดังนั้นผู้ป่วยมะเร็งที่อยู่ระหว่างรักษา จึงเป็นกลุ่มที่แพทย์ให้ความสำคัญเรื่องลิ่มเลือดมากเป็นพิเศษ

4) มะเร็งบางชนิดลุกลามไปกดหลอดเลือด ทำให้เลือดไหลช้า

หากก้อนมะเร็งไปกดหลอดเลือดดำ เช่น ในช่องท้อง หรือเชิงกราน เลือดจะไหลกลับขาและสะโพกได้ช้าลง ทำให้เกิดลิ่มเลือดได้ง่าย

ตัวอย่างเช่น มะเร็งรังไข่ มะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือมะเร็งต่อมน้ำเหลือง

อาการที่บ่งบอกว่าอาจมีลิ่มเลือดในผู้ป่วยมะเร็ง

ขาบวมมากขึ้นทันทีทันใด
ขาอุ่นหรือแดงผิดปกติ
ปวดตึงน่องเหมือนตะคริว แต่ไม่หายแม้พัก
หายใจหอบ เหนื่อยง่ายขึ้นเร็ว
เจ็บหน้าอก แน่นอก

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของ DVT หรือ ลิ่มเลือดอุดตันในปอด ซึ่งต้องรีบพบแพทย์ทันที

ผู้ป่วยมะเร็งแบบไหนที่เสี่ยงลิ่มเลือดสูงที่สุด?

มะเร็งระยะลุกลาม
มะเร็งของตับอ่อน ปอด สมอง ลำไส้ใหญ่ รังไข่
ผู้ที่ได้รับคีโมหรือยาฮอร์โมน
ผู้ที่มี Port / PICC line
ผู้ที่เคยมีลิ่มเลือดมาก่อน
ผู้ป่วยที่นอนติดเตียง ขยับตัวน้อย

กลุ่มนี้มักต้องได้ยากันเลือดแข็งเพื่อป้องกัน

วิธีป้องกันลิ่มเลือดในผู้ป่วยมะเร็ง

ขยับขาบ่อย ๆ เดินช้า ๆ ทุก 1–2 ชั่วโมง
ดื่มน้ำให้เพียงพอ
ใส่ถุงน่องทางการแพทย์ถ้าขาบวมง่าย
หลีกเลี่ยงการนั่งนานเกิน 2 ชั่วโมง
หากแพทย์สั่งยากันเลือดแข็ง ให้กินตามกำหนดอย่างเคร่งครัด
สังเกตอาการผิดปกติ เช่น ขาบวม หายใจเหนื่อยง่าย

ทำไมต้องรีบตรวจและรักษา?

เพราะลิ่มเลือดไม่เพียงทำให้ขาบวมและปวดเท่านั้น แต่ยังสามารถ หลุดไปอุดที่ปอด ได้ ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและอาจเสียชีวิตได้ในเวลาไม่กี่นาที

การรู้เท่าทัน ป้องกัน และตรวจตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงเป็นเรื่องสำคัญมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยมะเร็งทุกระยะ

สรุป

โรคมะเร็งทำให้เสี่ยงเกิดลิ่มเลือดง่ายจากหลายปัจจัย ทั้งการที่เซลล์มะเร็งส่งสัญญาณทำให้เลือดข้น การรักษามะเร็งที่ระคายเคืองหลอดเลือด และการที่ผู้ป่วยขยับตัวน้อยจนเลือดไหลช้า ผู้ป่วยจึงควรได้รับการประเมินความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ สังเกตอาการผิดปกติ และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างใกล้ชิด

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#DVT #โรคลิ่มเลือด #มะเร็งและลิ่มเลือด #ลิ่มเลือดอุดตัน #ลิ่มเลือดปอด