"ถึงวันนั้นของเดือนทีไร นอกจากจะปวดท้องแล้ว ยังต้องปวดหลังอีก" เป็นประโยคที่หมอได้ยินจากคนไข้ผู้หญิงบ่อยครั้ง ทำให้หลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่า อาการปวดหลังที่มาพร้อมกับรอบเดือนทุกๆ เดือนนั้น เป็นสัญญาณว่ากระดูกสันหลังของเรากำลังมีปัญหาอยู่หรือเปล่า

"พอเมนส์หมด ก็หายปวดหลัง แบบนี้กระดูกหนูผิดปกติไหมคะ?"

"น้องฟ้า (นามสมมติ)" หญิงสาววัย 28 ปี ถามผมด้วยความกังวล "หนูเป็นคนปวดท้องประจำเดือนเป็นปกติค่ะ แต่ที่รำคาญใจมากคือมันปวดหลังด้วยทุกครั้งเลยค่ะหมอ ปวดหน่วงๆ ที่เอว เหมือนหลังจะหักเลย แต่พอประจำเดือนใกล้หมด อาการปวดหลังก็หายไปเองเป็นปลิดทิ้ง แบบนี้หนูต้องไปเอกซเรย์กระดูกสันหลังไหมคะ"

หมออยากบอกน้องฟ้าและคุณผู้หญิงทุกคนที่กำลังเจอปัญหานี้ว่า อาการปวดหลังที่สัมพันธ์กับรอบเดือนเป็นสิ่งที่ "พบได้บ่อยมาก" และในคนส่วนใหญ่แล้ว "ไม่ได้เกิดจากความผิดปกติของกระดูกสันหลังโดยตรงครับ" แต่มันเป็นผลพวงมาจากกระบวนการที่เกิดขึ้นในมดลูกของเราเอง ซึ่งส่งสัญญาณความปวดไปที่หลัง เป็นปรากฏการณ์ที่เรียกว่า "อาการปวดต่างที่" หรือ Referred Pain ครับ

ไขปริศนา: ทำไมปวดมดลูก แต่รู้สึกที่หลัง?

ลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับ เหมือนเวลาเราปวดฟันกรามซี่ลึกๆ แต่กลับรู้สึกปวดร้าวไปถึงหูและขมับ ทั้งๆ ที่หูและขมับของเราไม่ได้เป็นอะไรเลย นั่นเพราะเส้นประสาทบริเวณนั้นมันอยู่ใกล้กันและส่งสัญญาณไปที่สมองในบริเวณใกล้เคียงกัน สมองจึงสับสนและแปลผลว่าเราปวดร้าวไปที่อื่นด้วย

อาการปวดหลังช่วงมีประจำเดือนก็ใช้หลักการเดียวกันครับ

  1. ตัวการหลักคือ "พรอสตาแกลนดิน" (Prostaglandins): ในช่วงมีประจำเดือน ร่างกายจะหลั่งสารเคมีชนิดหนึ่งชื่อ "พรอสตาแกลนดิน" ออกมา เพื่อกระตุ้นให้กล้ามเนื้อมดลูกบีบตัวและขับเยื่อบุโพรงมดลูกออกมาเป็นเลือดประจำเดือน หากสารนี้หลั่งออกมามากเกินไป การบีบตัวก็จะรุนแรงขึ้น ทำให้เกิดอาการปวดท้องน้อยอย่างที่เราทราบกันดี และสารนี้ยังส่งผลให้กล้ามเนื้อเรียบส่วนอื่นๆ รวมถึงกล้ามเนื้อหลังส่วนล่างเกิดการหดเกร็งและอักเสบตามไปด้วย

  2. อาการปวดต่างที่ (Referred Pain): มดลูกของเราอยู่ในอุ้งเชิงกราน ซึ่งมีตำแหน่งใกล้กับหลังส่วนล่างมาก เส้นประสาทที่รับความรู้สึกจากมดลูกและเส้นประสาทที่รับความรู้สึกจากกล้ามเนื้อและผิวหนังบริเวณหลังส่วนล่าง จะส่งสัญญาณกลับไปที่ไขสันหลังในระดับเดียวกัน เมื่อมดลูกมีการบีบตัวอย่างรุนแรง สมองจึงอาจ "แปลผลผิด" ว่าความเจ็บปวดนั้นมาจากบริเวณหลังด้วย

แล้วอาการปวดหลังแบบนี้ จะยิ่งแย่ลงไหมถ้าเรามีปัญหาเรื่องหลังอยู่แล้ว?

คำตอบคือ "ใช่ครับ" มันเหมือนการ "ราดน้ำมันลงบนกองไฟ" ครับ หากคุณผู้หญิงมีปัญหาเรื่องหลังอยู่แล้วเป็นทุนเดิม เช่น กล้ามเนื้อหลังอักเสบเรื้อรัง, หมอนรองกระดูกเริ่มเสื่อม, หรือมีภาวะหลังแอ่น การอักเสบและการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อที่เกิดจากรอบเดือน ก็จะไปกระตุ้นทำให้อาการปวดหลังที่เป็นอยู่แล้วนั้นรุนแรงขึ้นกว่าปกติในช่วงวันนั้นของเดือนได้

วิธีแยกเบื้องต้น: ปวดหลัง "จากเมนส์" หรือ "จากกระดูก"?

  • ปวดหลังจากประจำเดือน:

  • ปวดหลังจากกระดูก/กล้ามเนื้อ:

เมื่อไหร่ที่ "ไม่ปกติ" และควรพบแพทย์?

แม้ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องปกติ แต่หากอาการปวดหลังของคุณรุนแรงจนกระทบชีวิตประจำวัน หรือมีลักษณะดังต่อไปนี้ ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุอื่นครับ

  • ควรพบสูตินรีแพทย์: หากอาการปวดรุนแรงมาก, ยาแก้ปวดทั่วไปเอาไม่อยู่, ปริมาณประจำเดือนเยอะผิดปกติ หรือมีอาการปวดท้องน้อยรุนแรงนอกช่วงรอบเดือน อาจต้องตรวจหาโรคทางนรีเวชอื่นๆ เช่น ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) หรือเนื้องอกในมดลูก ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ปวดหลังรุนแรงได้

  • ควรพบแพทย์กระดูกและข้อ: หากอาการปวดหลังไม่หายไปหลังหมดประจำเดือน, มีอาการชาหรืออ่อนแรงร้าวลงขา, หรืออาการปวดสัมพันธ์กับการใช้งานและท่าทางอย่างชัดเจน

ดังนั้น คุณผู้หญิงไม่ต้องกังวลใจเกินไปนะครับ ส่วนใหญ่อาการปวดหลังช่วงนั้นของเดือนเป็นเรื่องของฮอร์โมนและสรีรวิทยาปกติ แต่ก็อย่าลืมสังเกตความผิดปกติ เพื่อที่จะได้ปรึกษาแพทย์ได้ถูกทางและทันท่วงทีครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng

#ปวดหลัง #ปวดหลังมีประจำเดือน #ปวดท้องเมนส์ #ผู้หญิง #สุขภาพผู้หญิง #ออฟฟิศซินโดรม #หมอเก่งกระดูกและข้อ