ทำไมไม่ควรงอเข่ามาก ๆ คุกเข่า ขัดสมาธิ หรือพับเพียบ

หลายคนคงคุ้นเคยกับการนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือแม้กระทั่งคุกเข่า โดยเฉพาะเวลาไปวัด ทำกิจกรรมในครอบครัว หรือแม้แต่นั่งเล่นบนพื้นบ้าน หลายคนอาจรู้สึกว่า “ก็ทำมาตลอด ไม่เห็นมีอะไร” แต่จริง ๆ แล้วท่านั่งเหล่านี้ส่งผลต่อข้อเข่าอย่างมากครับ

เคสจริงจากในคลินิก

วันหนึ่ง “คุณมณี” อายุ 56 ปี เดินเข้ามาหาหมอพร้อมสีหน้าบ่งบอกความกังวล เธอบอกว่า “หมอคะ ทำไมทุกครั้งที่ไปทำบุญวัด กลับบ้านมาทีไรเข่าจะปวดตึง บวมทุกครั้งเลยคะ”

คุณมณีมีประวัติชอบนั่งพับเพียบฟังพระเทศน์ตั้งแต่เด็ก และเมื่อหมอตรวจ พบว่ามีภาวะข้อเข่าเสื่อมระยะต้น ภาพเอกซเรย์แสดงให้เห็นว่าช่องข้อเข่าแคบลง กระดูกอ่อนเริ่มสึกบางลง และมีน้ำในข้อเล็กน้อย

นี่เป็นภาพสะท้อนชัดเจนว่า การนั่งงอเข่ามาก ๆ ซ้ำ ๆ เป็นเวลาหลายปี สามารถเร่งให้ข้อเข่าเสื่อมเร็วขึ้นได้จริง

ทำไมการงอเข่ามาก ๆ ถึงไม่ดีต่อเข่า?

เวลาที่เรานั่งคุกเข่า พับเพียบ หรือขัดสมาธิ ข้อเข่าจะงอมากเกือบ 90–120 องศา ทำให้:

• กระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้งกดเบียดกันแรงขึ้น

• กระดูกอ่อน (ซึ่งเปรียบเสมือนเบาะรองกระแทก) ถูกกดจนบางลงเร็ว

• หมอนรองกระดูกและเอ็นรอบเข่าเสี่ยงบาดเจ็บ

• น้ำในข้อเพิ่มขึ้น ทำให้เข่าบวม เจ็บ ตึง

• กล้ามเนื้อรอบเข่าอ่อนแรง เพราะนั่งนิ่งนาน

พูดง่าย ๆ คือ การงอเข่ามาก ๆ เหมือนเราใช้เบาะรองนั่งไปบีบไปทุกวัน สุดท้ายเบาะก็สึกเร็วกว่าปกติครับ

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เข่าเสื่อมง่ายขึ้น

1. อายุเกิน 40 ปีขึ้นไป

2. น้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน

3. ชอบนั่งงอเข่ามาก ๆ เช่น พับเพียบ ขัดสมาธิ คุกเข่า

4. เคยบาดเจ็บที่เข่ามาก่อน เช่น เอ็นฉีก หมอนรองกระดูกฉีก

5. ใช้งานเข่าหนัก เดินขึ้นลงบันไดบ่อย ยกของหนัก

อาการที่มักพบ

• ปวดเข่า โดยเฉพาะเวลาเดินขึ้นลงบันได หรือลุกนั่งจากพื้น

• เข่าบวม ตึง หลังจากนั่งงอเข่านาน ๆ

• มีเสียงกรอบแกรบในเข่าเวลาเคลื่อนไหว

• รู้สึกเข่าไม่มีแรง หรือเหมือนจะทรุด

การตรวจวินิจฉัย

หมอจะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย เช่น กดรอบเข่า ฟังเสียงกรอบแกรบ หรือทดสอบการเคลื่อนไหว จากนั้นอาจตรวจเพิ่มเติม เช่น:

• เอกซเรย์ (X-ray): ดูว่าช่องข้อแคบลงหรือไม่ มีกระดูกงอกหรือเปล่า

• อัลตราซาวด์: ตรวจหาน้ำในข้อ หรือถุงน้ำรอบ ๆ เข่า

• MRI: ใช้ในกรณีที่สงสัยเอ็นหรือหมอนรองกระดูกฉีก

การรักษา

1. ปรับพฤติกรรม – หลีกเลี่ยงการนั่งงอเข่ามาก ๆ เปลี่ยนมานั่งเก้าอี้แทน

2. ควบคุมน้ำหนัก – เพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่า

3. ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่า เช่น ท่าเหยียดเข่าตรง ค้างไว้ 5–10 วินาที

4. ประคบเย็น/อุ่นตามอาการ เพื่อลดปวดและบวม

5. ใช้ยาแก้ปวด/แก้อักเสบ – เฉพาะช่วงที่ปวดมาก (ตามแพทย์สั่ง)

6. ฉีดยาเข้าข้อ – โดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่งเพื่อความแม่นยำ

7. ผ่าตัด – กรณีข้อเข่าเสื่อมรุนแรงมาก และการรักษาอื่นไม่ช่วยแล้ว

พยากรณ์โรค

• ถ้าปรับพฤติกรรมและดูแลตัวเองได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ โอกาสที่เข่าจะอยู่กับเราได้นานโดยไม่เสื่อมเร็วมีสูง

• ถ้ายังนั่งงอเข่าบ่อย ไม่ลดน้ำหนัก และไม่ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อ ข้อเข่าเสื่อมจะดำเนินไปเร็วขึ้น จนอาจถึงขั้นต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า

หมอสรุปให้

การนั่งพับเพียบ ขัดสมาธิ หรือคุกเข่า ไม่ใช่ว่าทำไม่ได้เลย แต่ถ้าทำบ่อย ๆ และนาน ๆ จะเร่งให้ข้อเข่าเสื่อมเร็วกว่าคนทั่วไป

ถ้าอยากให้เข่าอยู่กับเราไปได้นาน ควรเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น นั่งเก้าอี้แทน พักเข่าเมื่อปวด และเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่าไว้ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดเข่า #ข้อเข่าเสื่อม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #สุขภาพเข่า #นั่งพับเพียบ #ป้องกันข้อเสื่อม #กระดูกและข้อ