บทความ: แด่... "คนเฝ้าไข้" : คู่มือเติมพลังใจและวิธีรับมือ เมื่อคนที่รักเดินทางมาถึงช่วงสุดท้าย
น้ำเสียงสั่นเครือแต่แฝงไปด้วยความโกรธและความน้อยใจของลูกชายคนไข้ ดังขึ้นกลางห้องตรวจ เมื่อผมเริ่มเกริ่นถึงคำว่า "การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care)" ให้กับคุณพ่อที่เป็นมะเร็งปอดระยะสุดท้ายฟัง
แววตาที่เต็มไปด้วยความทุกข์ของลูกชายคนไข้มะเร็งต่อมลูกหมากระยะลุกลาม ที่โรคกระจายไปที่กระดูกสันหลัง เป็นภาพที่ผมและทีมแพทย์เจออยู่บ่อยครั้งครับ
นี่คือคำถามที่บีบหัวใจหมอและญาติคนไข้มากที่สุดคำถามหนึ่งครับ ในห้องพักผู้ป่วยระยะสุดท้าย บรรยากาศมักจะเต็มไปด้วยความกังวลเมื่อคนไข้เริ่มมีอาการเปลี่ยนไป จากที่เคยพูดคุยรู้เรื่อง กลายเป็นคนละคน บางคนนิ่งซึม บางคนเอะอะโวยวาย หรือบางคนเห็นภาพหลอน
"คุณหมอคะ... ถ้าหมอบอกว่ารักษาให้หายขาดไม่ได้แล้ว แล้วเราจะรักษากันไปเพื่ออะไร? เป้าหมายที่เหลืออยู่คืออะไรกันแน่?"
ควรบอกความจริงกับคนไข้ไหม ว่าเป็นระยะสุดท้าย?
ในชีวิตการเป็นหมอ ผมมักจะเจอคำถามที่บีบหัวใจจากคนไข้และญาติเสมอ โดยเฉพาะเมื่อโรคร้ายอย่างมะเร็งลามมาถึงกระดูกหรือเส้นประสาท หลายคนถามผมด้วยสายตาที่สิ้นหวังว่า "หมอครับ พ่อปวดจนร้องไห้ กินยาก็ไม่หาย เราต้องทนไปแบบนี้จนวินาทีสุดท้ายเลยเหรอ?"
การใส่ท่อช่วยหายใจในระยะสุดท้าย…ช่วยจริงไหม?
หยุดให้เคมีบำบัด = หมดหวังจริงหรือ?
คำถามสุดท้ายที่ลูกถามพ่อ…ก่อนพ่อจะหลับไปอย่างสงบ
"คุณหมอครับ สรุปว่าคุณแม่ต้องไปอยู่สถานพักฟื้นแบบ Hospice ใช่ไหม? แล้วมันต่างกับ Palliative care ที่หมอเคยบอกยังไง? ผมสับสนไปหมดแล้ว กลัวว่าจะเลือกทางที่ทำให้ท่านลำบากกว่าเดิม"
คนไข้มะเร็งระยะสุดท้าย…จะทรมานไหม? "เราเลือกวิธีตายไม่ได้... แต่เราเลือกที่จะ 'ไม่เจ็บปวด' ในวาระสุดท้ายได้”
“คนไข้ไม่กินข้าว…ควรให้อาหารทางสายไหม?”
“คุณหมอครับ... ถ้าเราตัดสินใจไม่รักษาด้วยวิธีผ่าตัดหรือทำคีโมแล้ว พ่อจะอยู่กับเราได้อีกนานแค่ไหน?”
หมอบอกให้ทำ Palliative care… แปลว่า ‘รอเสียชีวิต’ ใช่ไหม?
ในช่วงเวลาที่เปราะบางที่สุดของชีวิต เมื่อความตายไม่ใช่เรื่องไกลตัว และคนที่เรารักกำลังเดินทางเข้าสู่ช่วงสุดท้าย หลายคนมักจะตกอยู่ในความเงียบ เพราะ "ไม่รู้จะพูดอะไร" หรือกลัวว่าพูดไปแล้วจะทำให้อีกฝ่ายเสียใจ หรือกลัวว่าตัวเองจะกลั้นน้ำตาไว้ไม่ไหว
“หมอคะ... อย่าเพิ่งให้มอร์ฟีนแม่เลยนะ กลัวท่านจะหลับแล้วไม่ตื่น” “ได้ยินมาว่าถ้าฉีดมอร์ฟีนปุ๊บ คนไข้จะหยุดหายใจปั๊บ จริงไหมหมอ?”
"คุณหมอคะ... ทำไมถึงพูดแบบนี้ล่ะ? หน้าที่หมอคือต้องรักษาคนไข้ให้ดีที่สุดไม่ใช่เหรอ แล้วทำไมถึงบอกว่าการรักษาจะทำให้แม่ทุกข์มากขึ้น?"
“หมอครับ... พ่อผมท่านดูเพลียๆ ไม่ค่อยกินข้าวมาหลายวันแล้ว แบบนี้เป็นสัญญาณอันตรายไหม?” “ทำไมจู่ๆ แม่ก็จำลูกไม่ได้ พูดจาสับสน ทั้งที่เมื่อวานยังคุยกันดีๆ อยู่เลย”
คำถามนี้ผมได้ยินจากลูกชายของคนไข้ท่านหนึ่งในวันที่พาคุณพ่อมาตรวจเรื่องอาการปวดหลังรุนแรงจากมะเร็งที่กระจายไปกระดูก แววตาของเขาเต็มไปด้วยความสับสน ความรู้สึกผิด และความรักที่อยากจะทำสิ่งที่ดีที่สุดให้พ่อเป็นครั้งสุดท้าย
