ผ่าตัดข้อเข่าเทียม

คุณลุงสมพร อายุ 68 ปี เป็นข้อเข่าเสื่อมมาเกือบ 10 ปี ฉีดยา กินยา ทำกายภาพมาทุกอย่างจนหมอบอกว่า "ลุงครับ ถึงเวลาผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าแล้ว"

ตื่นมาวันแรกหลังผ่าตัด...เท้าแตะพื้น หัวใจเต้นแรง

วันที่ลูกชายโทรมาบอกว่า "แม่เดินไม่ไหวแล้ว" คือวันที่หลายครอบครัวเริ่มตระหนักว่าพวกเขาปล่อยให้เวลาผ่านไปนานเกินไป ทั้งๆ ที่ยังมีทางเลือกอยู่

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Total Knee Arthroplasty) เป็นเพียง "ครึ่งทาง" ของความสำเร็จครับ ส่วนอีกครึ่งทางที่สำคัญไม่แพ้กันคือ "การทำกายภาพบำบัด" เพราะต่อให้หมอผ่าตัดวางข้อเทียมได้ตรงเป๊ะแค่ไหน แต่ถ้ากล้ามเนื้อไม่มีแรงหรือข้อเข่ายึดติดจากการไม่ฝึกขยับ ผลลัพธ์ที่ได้ก็อาจจะไม่เต็มร้อยครับ

“คุณหมอคะ ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเสร็จแล้ว อยากจะจองตั๋วเครื่องบินไปเที่ยว หรือเดินทางกลับต่างจังหวัด ต้องรอนานแค่ไหนถึงจะขึ้นเครื่องได้คะ? แล้วนั่งนานๆ จะเป็นอันตรายต่อข้อเข่าใหม่ไหม?”

วันนี้เราจะมาคุยกันเรื่องที่คนไข้หลายคนกังวลใจมากที่สุดเรื่องหนึ่ง คือการที่ "เข่าก็ปวดจนเดินไม่ไหว แต่ตัวยาก็ต้องกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่" แล้วแบบนี้จะผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมได้ไหม? จะอันตรายหรือเปล่า?

“หมอคะ... ป้าอยากผ่าเข่าให้มันจบๆ ไป แต่เพื่อนป้าบอกว่าผ่าแล้วอยู่ได้แค่ไม่กี่ปีก็ต้องแก้ใหม่ จริงไหมคะ?” นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอเก่งเจอแทบทุกวันในห้องตรวจครับ ความกังวลเรื่อง “อายุการใช้งาน” ของข้อเข่าเทียมเป็นเรื่องปกติมาก เพราะไม่มีใครอยากเจ็บตัวซ้ำสองใช่ไหมครับ

“คุณหมอคะ คุณแม่เพิ่งผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมาได้สองอาทิตย์ แผลกำลังแห้งดีเลยค่ะ แต่ช่วงนี้หน้าทุเรียน ลูกหลานซื้อมาฝากเต็มบ้าน คุณแม่อยากทานมาก ขอกินสักพูสองพูได้ไหมคะ จะแสลงแผล หรือทำให้แผลติดเชื้อหายช้าไหมคะ?”

สวัสดีครับ ผมหมอเก่งนะครับ หลายท่านที่เพิ่งผ่านการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมา อาจจะกำลังเจอกับความกังวลใจอย่างหนึ่ง คืออาการ "เท้าบวม" หรือ "ข้อเท้าบวม" ที่เป็นๆ หายๆ บางวันตื่นมาก็ดูดี แต่พอเดินเยอะหน่อยตอนเย็นกลับบวมเป่งจนตกใจ จนบางคนเริ่มกังวลว่า "ข้างในมันอักเสบหรือเปล่า?" หรือ "หมอผ่าตัดให้ไม่ดีไหม?"

"ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่ามาแล้ว 3 ปี แต่ทำไมยังไม่หายปวด? เมื่อเอกซเรย์บอกว่าปกติ แต่ 'เข่า' บอกว่าไม่ไหว... สาเหตุที่ซ่อนอยู่คืออะไร?"

"หมอครับ/หมอคะ ถ้าผ่าเข่ามาแล้ว 6 เดือนยังเดินไม่ได้ ต้องใช้ไม้เท้าไปตลอดชีวิตจริงไหม?" นี่คือคำถามที่เต็มไปด้วยความกังวลและบีบคั้นหัวใจคนไข้รวมถึงลูกหลานมากที่สุดคำถามหนึ่ง วันนี้หมออยากขอให้ทุกคนสูดลมหายใจลึกๆ แล้วลองมาฟังคำอธิบายจากใจหมอกระดูกคนหนึ่งครับ ว่าทำไม "6 เดือน" ถึงไม่ใช่เส้นตาย และอาการเจ็บก้นกบที่ตามมานั้นแท้จริงแล้วมันบอกอะไรเรา

เคยได้ยินไหมครับว่า "ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าน่ากลัว ฟื้นตัวนาน เดินไม่ได้เป็นปี"

"ปวดเข่ามากจนเดินไม่ไหว นั่งยองไม่ได้ ขึ้นบันไดต้องจับราวสุดแรง..." อาการเหล่านี้คือสัญญาณของข้อเข่าเสื่อมระยะที่สี่ ซึ่งเป็นระยะรุนแรงที่สุด

ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดัน หัวใจ สามารถผ่าตัดข้อเข่าเทียมได้หรือไม่?

ฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อเทียม… ทางเลือกหนึ่งของผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อม

เข่าเสื่อมมาก…สามารถผ่าตัดเปลี่ยนเข่าเทียม 2 ข้างพร้อมกันได้หรือไม่?

ผ่าตัดเข่าเทียมสมัยใหม่ เจ็บน้อย เดินได้ใน 24 ชั่วโมง”จริงไหม? หมออยากชวนมาดูความจริงของเทคโนโลยี ERAS และการจัดการความปวดแบบรอบด้าน

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเป็นวิธีรักษาที่ช่วยให้ผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมระยะรุนแรงกลับมาเดินได้ดีขึ้น ลดปวดอย่างมาก และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน หลายคนได้ยินคำว่า “ผ่าเข่า” แล้วกังวล แต่ความจริงคือการผ่าตัดสมัยใหม่ปลอดภัย แผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว และผลลัพธ์ดีมาก หากเตรียมตัวอย่างถูกต้อง

หลายคนที่ปวดเข่ามานานมักกลัวคำว่า “ผ่าตัดข้อเข่าเทียม” เพราะคิดว่าเป็นการผ่าตัดใหญ่และพักฟื้นนาน ความจริงคือเทคโนโลยีการผ่าตัดปัจจุบันพัฒนาไปมาก ปลอดภัยขึ้น ฟื้นตัวเร็วขึ้น และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาเดินได้ดีอย่างน่าประทับใจ โดยเฉพาะในผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมรุนแรงจนการรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่ได้ผลแล้ว

ข้อเข่าเทียมมีอายุกี่ปี? ผ่าครั้งเดียวใช้ได้ตลอดชีวิตเลยไหม หรือต้องมาเจ็บตัวผ่าซ้ำ?

เปลี่ยนเข่าเทียมมา 2 ข้างแล้ว... ทำไมยังเดินเป๋? หรือว่าผ่าตัดล้มเหลว? (อ่านก่อนจะหมดกำลังใจ)

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า... แล้ว "เกาต์เทียม" จะหายขาดไหม? (หรือมันจะตามไปหลอกหลอนในข้อใหม่?)

"หมอเก่งครับ ผ่าเข่ามาตั้ง 5 ปีแล้ว ตอนนี้ลุงเดินปร๋อเลย ลุงว่าจะกลับไปลงสนามเตะบอลกับเพื่อนเก่า หรือไปวิ่งมาราธอนสักหน่อย จะเป็นอะไรไหมครับ?"

"ผ่าตัดมาตั้ง 3 เดือนแล้ว... ทำไมขาป้ายังบวมเป่งอยู่เลยคะหมอ?"

"เข่าใหม่จะดีได้ ไม่ใช่แค่ผ่าเสร็จแล้วจบ! มาเปลี่ยนห้องนั่งเล่นให้เป็นยิมส่วนตัว กับ 5 ท่าง่ายๆ ที่ช่วยให้เดินคล่อง ฟื้นตัวไว และลดอาการบวมหลังผ่าตัด"

หยุดความคิดที่ว่า “ผ่าตัด = เดินไม่ได้” ความจริงที่หมออยากบอก เมื่อคุณแม่บ่นปวดเข่าแต่ “กลัวการผ่าตัด” จนยอมทนเจ็บ

"ผ่าเข่าไปแล้ว จะอยู่ได้กี่ปีครับหมอ? ต้องมาเจ็บตัวผ่าใหม่อีกไหม?"

"เข่าร้อน" หรือ "เข่าอุ่น" หลังผ่าตัดและเดินขึ้นบันได... สัญญาณเตือนอันตราย หรือแค่เรื่องปกติที่ต้องเจอ?

"หมอเก่งครับ! เมื่อเช้าลุงลุกจากเก้าอี้ ได้ยินเสียง 'กึก' ดังมากจากเข่าข้างที่ผ่ามา ลุงใจหายวาบเลย นึกว่าเหล็กข้างในมันหัก หรือน็อตมันหลุดออกมาแล้ว!"

จะผ่าเข่าทั้งที ต้องเตรียมตัวยังไง? รวมทุกขั้นตอนที่ช่วยให้ฟื้นตัวไว เดินได้คล่อง เหมือนได้เข่าใหม่

"หมอครับ ปวดเข่าแบบนี้ต้องผ่าเลยไหม?" เป็นคำถามที่ผมตอบทุกวันครับ จริงๆ แล้วการรักษาโรคข้อเข่าเสื่อมไม่ได้มีแค่การผ่าตัดเพียงอย่างเดียวครับ หมอเปรียบเทียบง่าย ๆ เหมือนการซ่อมบ้าน ถ้าหลังคารั่วแค่นิดเดียวเราก็แค่ปะซ่อม แต่ถ้าโครงสร้างบ้านมันพังจนจะถล่มลงมาแล้ว การรื้อทำใหม่ (ผ่าตัด) ถึงจะเป็นคำตอบที่คุ้มค่าที่สุด

"เดินแล้วมีเสียงกึกๆ เหมือนมีอะไรหลวมในเข่า... ข้อเทียมที่ใส่ไปมันพังหรือเปล่าคะหมอ?"

"คุณหมอคะ คุณพ่ออายุ 86 ปีแล้ว ท่านบ่นปวดเข่าทุกวัน เดินไปห้องน้ำก็ลำบาก สงสารท่านมากค่ะ แต่พอไปปรึกษาญาติๆ ทุกคนก็เบรกหัวทิ่ม บอกว่า 'อย่าทำเลย แก่ป่านนี้แล้ว เดี๋ยวไม่ฟื้น' สรุปแล้ว อายุขนาดนี้ผ่าได้ไหมคะ หรือต้องทนปวดไปตลอดชีวิต?"

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมแล้ว กลับมาเล่นกีฬาได้ไหม? กีฬาอะไรที่ "เล่นได้" และอะไรที่ "ต้องเลี่ยง" เพื่อให้ข้อเข่าอยู่กับเราไปตลอดชีวิต

"คุณหมอคะ ทำไมแผลผ่าตัดเข่าของแม่หนูมันนูนแดงแบบนี้ล่ะคะ? จะเป็นอะไรไหม แล้วมันจะยุบลงหรือเปล่า?" นี่คือคำถามยอดฮิตที่คุณลูกหลายคนมักจะกังวลใจหลังจากพาคุณพ่อคุณแม่ไปผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมาได้สักระยะ

"หมอเก่งคะ... ป้าได้ยินมาว่าข้อเข่าเทียมมันมีวันหมดอายุ ถ้าพลาสติกข้างในมันสึก ป้าต้องทำยังไงคะ? แล้วเรื่องลิ่มเลือดอีกล่ะ ดูในฟิล์มเอกซเรย์ได้ไหม ป้ากังวลไปหมดแล้วค่ะ"

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเป็นการรักษาที่ช่วยให้คนไข้กลับมาเดินได้ดีขึ้น ลดอาการปวดข้อเข่าเรื้อรัง และเพิ่มคุณภาพชีวิตอย่างชัดเจน แต่ผลลัพธ์จะดีมากหรือไม่ ขึ้นอยู่กับ การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด เป็นสิ่งสำคัญมากพอ ๆ กับการผ่าตัดเอง

"คุณหมอคะ หนูอายุ 40 เป็นรูมาตอยด์มาหลายปี จนตอนนี้เข่ามันบิดเก ขยับทีไรเหมือนกระดูกสีกัน ปวดจนเดินไปห้องน้ำยังลำบาก แต่ไปหาหมอที่ไหนเขาก็บอกว่า 'อายุน้อยเกินไป' ให้ทนกินยาไปก่อน... หนูต้องทนพิการแบบนี้ไปอีกกี่ปีคะ?"

“คุณหมอคะ คุณแม่ตรวจมาแล้วคุณหมอบอกว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 4 ซึ่งเป็นระยะสุดท้ายแล้ว แต่คุณแม่ท่านไม่อยากผ่าตัดเลยค่ะ ท่านกลัว กลัวเจ็บ กลัวเดินไม่ได้ พอจะมีวิธีรักษาแบบไม่ต้องผ่าตัดบ้างไหมคะ แล้วถ้าต้องผ่าจริงๆ การแพทย์สมัยนี้ไปถึงไหนแล้ว?”

ลองสังเกตดูนะครับ เวลาเราขึ้นลงบันได หรือแค่ลุกจากเก้าอี้ แล้วได้ยินเสียงในเข่าเหมือนกระดูกมันขัดกัน หรือบางวันตื่นมาแล้วเข่าตึงจนเดินไม่ได้ ความเจ็บปวดแบบนี้แหละครับที่ทำให้ผู้สูงอายุหลายท่านต้องถอดใจจากกิจกรรมที่รัก เช่น การไปเต้นรำ การไปวัด หรือแม้แต่การเล่นกีฬาปิงปองที่เคยเป็นความสุขในชีวิต

“คุณหมอครับ ทำไมแผลผ่าตัดเข่าของเพื่อนผมดูแทบไม่ออกเลย แต่ของผมมันเริ่มนูน แข็ง และคันมากเลยครับ?”

"คุณหมอคะ แม่ปวดเข่าจนเดินไม่ไหวแล้ว อยากให้ท่านผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมาก แต่แม่แกกลัวค่ะ แกบอกว่าอายุ 70 แล้ว ถ้าผ่าไปต้องนอนติดเตียงเป็นเดือนๆ ใครจะดูแล แล้วจะกลับมาเดินได้เหมือนเดิมไหม หรือจะต้องนั่งรถเข็นไปตลอดชีวิต?"

"แม่แก่แล้ว ผ่าไปทำไม เดี๋ยวก็ตายแล้ว... ทนๆ กินยาไปเถอะ"

คนที่เป็น "โรคกระดูกพรุน" ถ้าผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ข้อเทียมจะหลวมง่ายกว่าคนปกติไหม?

หมอครับ... ฉีดยาเข่ามา 3 รอบแล้ว แรกๆ ก็ดีอยู่หรอก แต่ทำไมรอบนี้ไม่ถึงเดือนก็กลับมาปวดอีก หรือว่าเข่าผมมันจะเกินเยียวยาแล้วครับ?"

"หมอครับ อย่าให้ผมต้องผ่าเลยนะ เพื่อนบ้านบอกว่าผ่าแล้วเดินไม่ได้ ต้องนอนติดเตียงตลอดชีวิต" หรือ "คุณหมอคะ ป้ากลัวผ่าแล้วเข่าจะแข็ง งอไม่ได้เหมือนเดิม"

"เข่าดีขึ้นสวรรค์ เข่าร้ายลงนรก? เคล็ดลับการขึ้น-ลงบันไดหลังผ่าเข่าเทียมที่คนไข้ต้องจำให้ขึ้นใจ เพื่อความปลอดภัยและถนอมเข่าใหม่ให้ใช้ได้นานเท่านาน"

กลัวผ่าตัดเข่าเพราะกลัวเดินไม่ได้? "เปลี่ยนเข่าเทียมยุคใหม่" ลุกเดินได้ใน 24 ชม. ลบภาพจำความเจ็บปวดแบบเดิมไปได้เลย!

ผ่าเข่าเสร็จแล้ว กลับบ้านไปจะเดินพลาดล้มไหม? เปลี่ยนบ้านให้เป็นพื้นที่ฟื้นฟูที่ปลอดภัย เพื่อให้ 'เข่าใหม่' ของคุณใช้งานได้ยาวนานและไร้กังวล"

"หมอครับ คุณแม่ปวดเข่าจนเดินไม่ได้มาเป็นปีแล้ว กินยาก็ไม่หาย แต่ท่านอายุ 85 แล้ว ใจหนึ่งก็อยากให้ท่านกลับมาเดินได้ อีกใจก็กลัวท่านจะไม่ฟื้นจากการผ่าตัด... อายุเยอะขนาดนี้ ผ่าตัดมันจะคุ้มความเสี่ยงไหมครับ?"

"ปวดทั้งเข่า ปวดทั้งข้อเท้า เดินก็ลำบาก ขาก็โก่ง... ถ้าต้องผ่าตัด เปลี่ยนข้อไหนก่อนดีครับหมอ?"

หลายคนยังมีภาพจำว่า “ผ่าตัดข้อเข่าเทียมต้องเจ็บมาก ต้องนอนโรงพยาบาลหลายวัน และฟื้นตัวช้า” จึงกลัวและเลื่อนการรักษาออกไป ทั้งที่ในปัจจุบัน การแพทย์ได้พัฒนาอย่างมาก ทำให้ผู้ป่วยปวดน้อยลง ฟื้นตัวเร็วขึ้น เดินได้เร็ว และคุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดหลังผ่าตัด

เข่าโก่งเข่าฉิ่ง นับว่าเป็นปัญหาที่สำคัญอย่างหนึ่งในสังคมไทย สาเหตุหลักส่วนใหญ่เกิดเนื่องมาจากการเสื่อมของกระดูกและข้อของร่างกายโดยเฉพาะที่ตำแหน่งบริเวณข้อเข่า

สำหรับท่านที่สนใจอยากทราบว่าการผ่าตัดข้อเข่าเทียมทำอย่างไร เชิญติดตามชม animation ได้ครับ

สำหรับท่านที่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อมมากจนขาโก่ง ปวดมากจนเดินไม่ได้ หรือรักษาด้วยการทานยา ฉีดยามาเป็นระยะเวลานาแล้วอาการไม่ดีขึ้น การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดในปัจจุบัน

"หมอค่ะ ป้าปวดทั้งสองข้างเลย เดินไม่ไหวแล้ว ถ้าจะผ่า ขอผ่าทีเดียวสองข้างเลยได้ไหม จะได้เจ็บทีเดียว พักฟื้นทีเดียวจบ"

โรคข้อเข่าเสื่อมนับว่าเป็นปัญหาที่สำคัญอย่างหนึ่งในผู้สูงอายุ คนไทยเป็นโรคข้อเข่าเสื่อมมากกว่า 6 ล้านคน ผู้ป่วยมักจะมีอาการปวดเข่า โดยเฉพาะเวลาเดิน ขาโก่งผิดรูป ปัจจัยสำคัญที่ทำให้อาการเข่าเสื่อมเป็นมากขึ้นมักพบในคนอ้วน ร่วมกับกิจวัตรประจำวันที่มีการงอเข่ามากเกินไปเช่น การนั่งยองๆ การนั่งขัดสมาธิ การนั่งพับเพียบ มักจะเกิดคำถามขึ้นมากมายเกี่ยวกับการรักษาโรคข้อเข่าเสื่อมด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

วิธีการรักษาด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเหมาะสมสำหรับผู้ป่วยที่มีปัญหาข้อเข่าถูกทำลาย ซึ่งสาเหตุส่วนใหญ่ในคนไทยเกิดจากข้อเข่าเสื่อม ซึ่งทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดเข่ามาก ขาโก่งผิดรูป ผู้ป่วยมักจะมีอาการปวดมากโดยเฉพาะเวลาเดิน ทำให้จำกัดการเคลื่อนไหวของผู้ป่วย ไม่สามารถใช้ชีวิตได้โดยปกติ จำกัดการเดินทางของผู้ป่วย