โรคกระดูกพรุน — คู่มือผู้ป่วยฉบับสมบูรณ์

ตื่นนอนแล้วลุกจากเตียงไม่ได้เหมือนเดิม ก้าวแรกของวันรู้สึกเหมือนกระดูกจะแตก แต่ยังไม่รู้ว่าข้างในเปลี่ยนไปแล้วตั้งแต่เมื่อไหร่ สมศรี อายุ 58 ปี เคยเดินตลาดทุกเช้า ยกของ ทำสวน ไม่เคยคิดว่าตัวเองจะมีปัญหากับกระดูก จนวันหนึ่งสะดุดพรมแล้วล้ม กระดูกข้อมือหัก หมอบอกว่า "ไม่ใช่เพราะล้มแรง แต่เพราะกระดูกเปราะเกินไปแล้ว" เธอนึกไม่ถึงเลยว่ากินนมมาตลอดชีวิต ยังเป็นได้ บทความนี้จะตอบทุกคำถามที่ค้างอยู่ในใจ ตั้งแต่ "รู้ได้อย่างไรว่าเป็น" จนถึง "ยังป้องกันทันไหมถ้าอายุเท่านี้แล้ว" ―――――――――――――――――――――――― กระดูกพรุนในผู้สูงอายุ รู้ก่อน ดูแลก่อน ก่อนที่กระดูกจะบอกเองด้วยการหัก ―――――――――――――――――――――――― [1] เมื่อร่างกายส่งสัญญาณที่คนส่วนใหญ่มองข้าม มีอาการอยู่อย่างหนึ่งที่น่ากลัวมากกว่าความเจ็บปวด นั่นคือ "ความเงียบ" กระดูกพรุนไม่เจ็บ ไม่บวม ไม่มีสัญญาณเตือน จนกว่าจะหัก หลายคนเดินเข้าคลินิกมาหลังจากล้มเบา ๆ แล้วกระดูกหัก แล้วถามว่า "ทำไมไม่รู้ตัวเลย?" คำตอบคือ เพราะกระดูกสูญเสียความหนาแน่นไปอย่างเงียบ ๆ ทีละน้อย ทีละปี โดยไม่แสดงอาการ นั่นคือเหตุผลที่บทความนี้สำคัญ ไม่ใช่เพราะคุณเจ็บอยู่แล้ว แต่เพราะคุณอาจยังไม่รู้ว่ากำลังจะเจ็บ [2] เรื่องของสมศรี ที่ "กินนมมาตลอด" แต่ยังเป็น สมศรีอายุ 62 ปี หมดประจำเดือนได้ประมาณ 11 ปีแล้ว ยังทำงานบ้านได้ปกติ เดินตลาดทุกเช้า เธอไม่เคยกังวลเรื่องกระดูก เพราะกินนมมาตลอด ไม่สูบบุหรี่ ไม่ดื่มเหล้า จนคืนหนึ่งเดินสะดุดพรมในบ้าน ล้มลงเอามือยัน กระดูกข้อมือหักทันที หมออธิบายว่ากระดูกของเธอสูญเสียความหนาแน่นไปมากแล้วโดยไม่รู้ตัว ฮอร์โมนเอสโตรเจน (estrogen) ที่ช่วยปกป้องกระดูกลดลงหลังหมดประจำเดือน ทำให้กระดูกสลายเร็วกว่าที่ร่างกายสร้างได้ เธอเริ่มตรวจวัดความหนาแน่นกระดูก ปรับอาหาร และเริ่มรับการรักษา ตอนนี้ยังเดินตลาดได้ แต่ตอนนี้เธอรู้แล้วว่าร่างกายต้องการอะไร [3] ทำไมกระดูกถึงพรุน และเกิดขึ้นอย่างไรทีละขั้น ลองนึกภาพกระดูกเป็นเหมือน "ฟองน้ำที่มีโครงร่าง" ข้างในไม่ได้แข็งทึบ แต่มีช่องเล็ก ๆ คล้ายรังผึ้ง ยิ่งช่องเล็กและหนาแน่น กระดูกยิ่งแข็งแรง ปกติร่างกายมีกระบวนการ "สลาย-สร้าง" กระดูกอยู่ตลอดเวลา เซลล์ที่ทำหน้าที่สลายกระดูกเก่า เรียกว่า "ออสทีโอคลาสต์" (osteoclast) เซลล์ที่ทำหน้าที่สร้างกระดูกใหม่ เรียกว่า "ออสทีโอบลาสต์" (ost

ปวดหลังมาเป็นปี วันหนึ่งตรวจแล้วพบว่ากระดูกสันหลังยุบ ไม่ใช่ข้อเดียว แต่หลายข้อ หลายคนได้ยินคำว่า "กระดูกพรุน" แล้วคิดว่าเรื่องจบแค่นั้น

ถือผลตรวจมวลกระดูกอยู่ในมือ ตรงนั้นเขียนว่า "ลบ 2.6" ใต้ตัวเลขมีคำว่า "กระดูกพรุน"

ก้มหยิบของจากพื้น แล้วลุกขึ้นไม่ได้ พลิกตัวบนเตียงทีไร เสียวแปลบกลางหลังทุกครั้ง ยืนตรงนานไม่ได้ ต้องหาที่พิงตลอด

อาการปวดหลังในผู้สูงอายุ บางครั้งไม่ได้เกิดจากกล้ามเนื้ออักเสบเสมอไปครับ โดยเฉพาะหลังจากอุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ ที่ดูเหมือนไม่น่าจะเป็นอะไร เช่น ลื่นก้นกระแทกในห้องน้ำ หรือแม้แต่การไอจามแรงๆ อาการปวดที่เกิดขึ้นทันทีจนขยับตัวไม่ได้นั้น อาจเป็นสัญญาณของกระดูกที่ "เปราะ" จนแตกได้ง่ายๆ

“ปวดหลังเรื้อรัง ร้าวลงขา เจ็บจนไม่อยากเดิน... กลัวว่าถ้าผ่าตัดแล้วจะกลายเป็นอัมพาตติดเตียง” นี่คือความกังวลที่กัดกินใจผู้สูงอายุหลายท่าน โดยเฉพาะเมื่ออายุล่วงเข้าสู่เลข 70 ที่ร่างกายเริ่มเสื่อมถอยตามกาลเวลา หลายคนทนปวดมานานนับปี รักษามาหลายวิธีทั้งกินยา ฉีดซีเมนต์ กายภาพ แต่ทำไมอาการยังไม่ดีขึ้น? วันนี้หมอจะมาอธิบายให้ฟังว่า ในกรณีที่คุณป้าเจออยู่ เราจะก้าวผ่านความปวดนี้ไปได้อย่างไรโดยไม่ต้องพึ่งการผ่าตัดใหญ่ครับ

ไม่ใช่เรื่องเกินจริงสำหรับผู้สูงอายุที่มีกระดูกพรุน!

ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ต้องรู้! ประเมินความเสี่ยงกระดูกหักก่อนจะสาย

กระดูกพรุนแตกหักง่าย ป้องกันได้อย่างไรในผู้สูงอายุ?

"หมอครับ ผมยังเดินเหินคล่องแคล่ว ไม่เคยปวดหลัง ปวดเอวเลยสักนิด ทำไมไปตรวจมวลกระดูกแล้วหมอบอกว่าผม 'กระดูกพรุน' ระยะอันตรายแล้วล่ะครับ?"

สวัสดีครับคุณป้าและผู้อ่านทุกท่าน วันนี้หมอเก่งมีประเด็นที่คนวัย 60+ สอบถามกันเข้ามาเยอะมาก คือเรื่อง "ผลตรวจมวลกระดูก" ครับ หลายคนพอเห็นตัวเลขติดลบแดง ๆ ในใบรายงานผลก็เริ่มกังวลว่ากระดูกเราจะหักไหม แล้วต้องรีบหาซื้อยามากินทันทีเลยหรือเปล่า?

“หมอคะ ป้าเพิ่งไปตรวจความหนาแน่นกระดูกมา หมอบอกว่ากระดูกบางมาก ต้องเริ่มกินยาแล้ว แต่เพื่อนบ้านบอกว่ายากระดูกพรุนกินแล้วกระดูกกรามจะเน่า ป้ากลัวมากเลย แค่กินแคลเซียมเสริมเฉยๆ ไม่ได้เหรอคะ?”

คุณเคยเห็นใบแจ้งผลตรวจสุขภาพประจำปีแล้วใจหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่มไหมครับ?

ตรวจมวลกระดูกแล้ว “กระดูกบาง / กระดูกพรุน” ต้องกินยาทุกคนไหม?

หกล้มหงายหลัง... ปวดหลังรุนแรงจนลุกไม่ไหว สัญญาณ "กระดูกสันหลังยุบ" ในวัย 75 ปี

ล้มตึง่...แล้วกระดูกหัก" ฝันร้ายวัยเกษียณที่ป้องกันได้ตั้งแต่วันนี้

กระดูกสันหลังยุบจากกระดูกพรุน…เมื่อไหร่ต้องผ่าตัด?

กระดูกสันหลังยุบหลายจุด… ปวดจนลุกไม่ไหว ทำไงดี?

แนวทางการรักษาอาการปวดหลังจากกระดูกสันหลังยุบและดูแลโรคกระดูกพรุน

ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยประสบปัญหา “ปวดหลังรุนแรงเฉียบพลัน” โดยไม่ทันได้หกล้มหรือประสบอุบัติเหตุ ที่จริงแล้วอาจเป็นภาวะ กระดูกสันหลังยุบจากโรคกระดูกพรุน ซึ่งพบได้บ่อยในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนและผู้สูงอายุทั่วไป อาการนี้สร้างความทรมานและทำให้การใช้ชีวิตประจำวันยากลำบาก

คุณยายเคยเดินไปตลาดเช้าได้เองทุกวัน

"หมอครับ/หมอคะ หนูเพิ่งไปฉีดกันกระดูกพรุนมาเมื่อวันที่ 11 มีนาคมนี้เอง พอดีมีนัดอุดฟันกับขูดหินปูนสัปดาห์หน้า จะทำได้เลยไหม หรือต้องรอไปก่อน กลัวจะมีปัญหาเรื่องกระดูกตายที่ขากรรไกรจังเลย"

กินยากระดูกพรุนแล้วต้องถอนฟัน... เรื่องใหญ่ที่คนไข้ต้องรู้ เพื่อความปลอดภัยของขากรรไกร

“หมอคะ ป้าเห็นเพื่อนบ้านเขาไปฉีดยากระดูกพรุนแบบ 6 เดือนครั้ง เขาบอกว่าดีมาก ไม่ต้องมาคอยนั่งกินยาทุกอาทิตย์ ป้าขอเปลี่ยนเป็นแบบฉีดบ้างได้ไหมคะ ยิ่งแพงน่าจะยิ่งดีกว่าใช่ไหม?”

ยารักษากระดูกพรุนมีกี่แบบ? ต้องกินตลอดชีวิตไหม?

ปวดหลังเรื้อรัง หลังค่อม ตัวเตี้ยลง อาจไม่ใช่เรื่องแก่ธรรมดา แต่เป็น “กระดูกสันหลังยุบจากโรคกระดูกพรุน” รู้ทันและรักษาเร็ว ช่วยป้องกันการทรุดหนักในอนาคต

“หมอคะ หนูสับสนค่ะ ไปตรวจสุขภาพที่โรงพยาบาล เขาบอกว่ามีกระดูกพรุน แต่เพื่อนอีกคนหมอบอกว่าเป็นข้อเสื่อม สองโรคนี้มันเหมือนกันหรือเปล่าคะ? แล้วถ้ามีกระดูกพรุนจะทำให้ข้อเสื่อมด้วยหรือเปล่า?”

“ช่วงนี้ทำไมเพลียจัง ปวดเมื่อยตามตัวบ่อยๆ ทั้งที่ไม่ได้ทำงานหนัก หรือกระดูกเราจะบางลงนะ?”

“คุณหมอคะ กระดูกเสื่อมกับกระดูกพรุนเหมือนกันไหม?” ไขข้อข้องใจ สองโรคร้ายของกระดูกที่คนมักจำสลับกัน

“หมอบอกว่า กระดูกพรุน…มักไม่แสดงอาการ จนกว่าจะหัก!” การตรวจวัดมวลกระดูกช่วยป้องกันได้

กระดูกพรุน = ต้องดูแลหลายทาง ไม่ใช่แค่นมแก้วเดียว

ทานแคลเซียมต่อเนื่องนาน เป็นอันตรายไหม?

ผู้ป่วยจำนวนมาก โดยเฉพาะผู้หญิงอายุ 55 ปีขึ้นไป มักมาพบแพทย์ด้วยอาการ ปวดหลังรุนแรงเฉียบพลัน แม้ไม่ได้ล้มแรง บางรายปวดจนลุกจากเตียงไม่ได้ เดินไม่ได้ ต้องนั่งงอหลังตลอดเวลา สาเหตุหนึ่งที่พบบ่อยที่สุดคือ “กระดูกสันหลังยุบจากโรคกระดูกพรุน (Osteoporotic vertebral compression fracture)”

อาการปวดหลังเรื้อรังในคนวัยทำงานตอนอายุประมาณ 50–60 ปี มักถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติ นั่งทำงานเยอะ เหนื่อย เครียด หรือออกกำลังกายไม่ถูกท่า แต่หลายครั้งสาเหตุที่แท้จริงกลับเป็นเรื่องที่หลายคนคาดไม่ถึง นั่นคือ “กระดูกพรุนจนทำให้กระดูกสันหลังยุบตัว”

หลายคนที่ได้รับการวินิจฉัยว่า “กระดูกพรุน” หรือ “กระดูกบางจนเสี่ยงหัก” มักถามหมอว่า

กระดูกพรุนไม่เคยปวด… แล้วจะรู้ตัวได้ยังไง?

กินแคลเซียมกับวิตามินดีอย่างเดียว… พอป้องกันกระดูกหักได้ไหม?

กระดูกพรุนทำให้ปวดหลังได้ไหม? และจะป้องกันไม่ให้กระดูกทรุดอย่างไร?

ผู้ป่วยจำนวนมากที่ต้องรักษาโรคเรื้อรังด้วย ยากลุ่มสเตียรอยด์ (Steroids) มักกังวลว่า “กระดูกพรุนจะมาเร็วกว่าเพื่อนวัยเดียวกันไหม?” และเมื่อไปทำ MRI สะโพก / หลัง / กระดูกสันหลัง ก็มักสงสัยว่า “คุณหมอดูจาก MRI รู้ไหมว่ากระดูกพรุนแล้ว?”

ชาเขียว กับ ชาไทย มีคาเฟอีนเหมือนกันไหม และเสี่ยงกระดูกพรุนเท่ากาแฟไหม?